Fuck them all! Over Bob Dylan en de Nobelprijs

De ene keer is hij onbekend, de andere keer niet te begrijpen. De winnaar van de Nobelprijs voor literatuur is altijd goed voor discussie. Dankzij de bekroning van singer-songwriter Bob Dylan is de controverse dit jaar extra groot.

,,Heeft de literatuur zo'n dieptepunt bereikt dat een liedjeszanger er met de Prijs vandoor gaat?”, twitterde Abdelkader Benali na de bekendmaking. ,,Van hetzelfde niveau als zeggen dat Michel Houellebecq de winnaar van het Songfestival wordt”, oordeelde Dimitri Verhulst. ,,Een klap in het gezicht van echte schrijvers”, reageerde redacteur Vincent Schmitz van uitgeverij Querido.

Daar tegenover staat een grote groep voorstanders. Met binnen de gelederen schrijver, dichter, jurydeskundige en criticus Kees ’t Hart, voorheen Leeuwarder Courant, thans De Groene Amsterdammer. ’t Hart stelde met dichter en journalist John Schoorl de bundel Als een zwerfkei samen. Daarin brengen dertig Nederlandse dichters een eerbetoon aan de man die wordt gezien als de beste singer-songwriter ooit. Morgen levert een aantal van hen een bijdrage aan een speciale Dylan-bijeenkomst in De Melkweg in Amsterdam.

Wanneer kwam Bob Dylan op uw pad?

,,Ik ben al een oude man, ik volg hem sinds begin jaren zestig. Ik was – en ben – een groot fan van Buddy Holly, iemand die over popproblemen zong, liefdesliedjes. Dylan deed dat ook, maar gaf er een nieuwe dimensie aan. Als hij het over liefde had was het in een merkwaardige tekst. Zoals in Love minus zero, No Limit: ‘My love she speaks like silence/ Without ideals or violence’. Dylan voegde met zijn werk iets toe. Het oversteeg dat van anderen, terwijl Buddy Holly toch niet mis is.”

Zeker in zijn vroege jaren, na zijn periode als protestzanger, onderscheidde Dylan zich door liedjes te zingen over ongebruikelijke onderwerpen, stelt ’t Hart. ,,Sommige van die teksten snap ik niet. Dán begint het interessant te worden. ‘In the dime stores and bus stations/ People talk of situations/ Read books, repeat quotations/ Draw conclusions on the wall’. Dat zijn schitterende teksten. Die ken ik nog steeds uit mijn hoofd.”

De voorkeur gaat uit naar teksten waarin Dylan zich impliciet uitdrukt. ,,Zoiets als zijn When the ship comes in, waarvan ik later ontdekte dat het is gebaseerd op een tekst van Bertold Brecht in Dreigroschenoper, is natuurlijk veel beter dan een tekst waarin iemand zich expliciet tegen oorlog uitspreekt. Dat iemand tegen oorlog is, daar hoef ik geen lied over te horen. Als het impliciet wordt gebracht, wordt het anders.”

De discussie dat Dylan literatuur zou bedrijven, stamt uit de jaren zeventig, maar is volgens ’t Hart vooral gebaseerd op albums als Bringing it al Back Home (1965), Highway 61 Revisited (1965), Blonde On Blonde (1966) en John Wesley Harding (1966). ,,I dreamed I saw St. Augustine!, Subterranean Homesick Blues! Daarom verdient hij de Nobelprijs. Dan komen Rimbaud, Walt Whitman en Ginsberg binnen. Dan komt het van de grond.”

De literaire toevoeging zit in wat Dylan deed met de Beat Poets en de zwarte romantiek. ,,Die tradities gaf hij een eigentijdse stem. Wat ik erg interessant vind, is dat hij een persoonlijke mythologie heeft gecreëerd rond The white goddess, naar een boek van Robert Graves. In zijn geval een muze, The sad eyed lady of the lowlands. Dylan heeft altijd een licht religieuze neiging gehad.”

Wat maakt hem, literair gezien, beter dan bijvoorbeeld iemand als Leonard Cohen?

,,Misschien dat ik hiermee mensen op hun ziel trap en straks stenen door de ruiten krijg, maar een deel van het werk van Cohen is kitsch, sentimenteel. Dat hoor je direct als Cohen door anderen wordt gezongen. Als Herman van Veen Suzanne zingt, ga ik liever een straatje om. Nick Cave? Die vist ook in de beerput van de zwarte romantiek, maar dat is toch minder sterk. Niks aan te doen.”

Dat de bekroning van Dylan in de literaire wereld tot debat heeft geleid, is volgens ’t Hart iets om de schouders bij op te halen. ,,Zo’n discussie kan mij eigenlijk weinig schelen. Het is toch míjn Bob Dylan. Wat anderen van hem vinden, zal wel. Maar toen ik het van de Nobelprijs hoorde was ik perplex. Hartstikke leuk. Volgend jaar wordt hopelijk Philip Roth eindelijk bekroond. Die naam had ik verwacht. Aan Dylan had ik nooit gedacht.”

Zal er een politieke reden voor de toekenning zijn geweest?

,,Je bedoelt dat de toekenning aan Svetlana Aleksijevitsj is gedaan om die mensen in Wit-Rusland te pesten? Ja ja. Zo kun je er ook naar kijken. Ik geloof niet dat Dylan is gekozen om de zelfgenoegzame literaire wereld op te schudden. Ho ho. Het is een vooroordeel om zo over de literaire wereld te denken. Hallo zeg! Iedere prijs is politiek. De roep om Dylan deze prijs te geven bestaat al vijftien jaar. Op een gegeven moment bereikt dat geluid het comité. Ik zit regelmatig in jury’s. Ik denk een beetje te weten hoe het werkt. Er zit in Os lo ongetwijfeld een enthousiasteling van wie de rest van het comité denkt: ‘Daar heb je hém weer met zijn Bob Dylan’. En dan, op een gegeven moment, dan begint het te werken.”

Er wordt met deze toekenning een statement gemaakt, vindt ’t Hart. ,,Iets in de geest dat liederen ook literatuur zijn. Ik ben iemand die een breed begrip van literatuur hanteert. Los van het gegeven, dat de oorsprong van poëzie oraal is, kunnen liedteksten in mijn optiek ook literatuur opleveren, als het maar doordacht geschreven is. Dylan is de eerste die daar voor bekroond wordt. Dat is zeker bijzonder.”

,,Als de toekenning bedoeld was om discussie op te wekken, dan is dat gelukt. In reactie heb ik samen met de dichter Arjen Duinker als parodie bedacht dat het ook goed zou zijn als Status Quo de prijs krijgt. Een tekst als Deeper down is ook te verdedigen. De Jeugd van Tegenwoordig zou ook goed kunnen. Ben ik ook helemaal voor. Prima jongens met sterke teksten. Maar niet zo sterk als Dylan in zijn toptijd.”

Als er een probleem is met de keuze voor Dylan, dan is het dat zijn teksten verbonden zijn aan zijn muziek. Ze versterken elkaar, en zijn daardoor samen bepalend voor de kracht en uitstraling van het werk van Dylan. Welbeschouwd wordt ook de muziek bekroond met een literaire prijs. ,,Dat is inderdaad problematisch”, zegt ’t Hart. ,,Maar Dylan zingt zijn teksten niet de hele tijd op de zelfde manier. Hij maakt er vanalles van. Reggae, country, soms gewone stampende lulmuziek. Hij vindt die teksten steeds weer opnieuw uit. Dat vind ik toch wel iets magisch hebben. Ik heb verschrikkelijke concerten van Dylan meegemaakt, echt verschrikkelijk. En toch had het een religieuze kracht.”

Er is veel te doen over zijn houding naar het publiek. Het lijkt soms wel minachting. Zijn opstelling na de bekendmaking van de prijs kun je moeilijk beschaafd of beleefd noemen.

,,Nee, dat is niet aanstellerig. Ik weet niet hoe Dylan denkt. Het zal ook voor hem ook als een grote verrassing zijn gekomen. Zijn eerste gedachte daarna zijn ongetwijfeld zijn geweest: ‘Fuck them all’. Daar hoop ik zelfs op. Daarna weer de vreugde en blijdschap. En dan opnieuw: ‘Fuck them all’. Bemoei je met je eigen zaken. Ik stel zo'n reactie enorm op prijs.”

Dat heet dan zeker autonomie?

,,Ja. Je niet aan laten raken. Je niet storten in het fanwezen. Niet aan meedoen. ‘Fuck them all’. Dylan kreeg in 2015 een grote Amerikaanse muziekprijs. Bij die gelegenheid heeft hij een toespraak van drie kwartier gehouden. Een gewoon fijn, enthousiast dankwoord waarin hij al zijn invloeden bedankt. Als hij dat wil, dan doet hij dat. Ik vind zijn reactie op de Nobelprijs heerlijk. Ik vind het juist wel beschaafd. Zou hij het anders doen, dan belandt hij in de draaimolen van fangedrag, lulkoek en foto's in de krant. Dat Madonna daar haar geld mee verdient, snap ik wel. Dat Lady Gaga een vleesjurk aanmoet, ik vind het goed. ‘Fuck them all’.”

Misschien is het een generatie-ding. Deze man is bekend geworden door zich af te zetten en houdt dat dus vol tot op het einde.

,,Misschien. Het werk van Bob Dylan heeft geen invloed gehad op mijn werk. Maar zijn mentaliteit en gedachtewereld hebben wél invloed. Hij heeft mij altijd op de been gehouden. Met name zijn religieuze kant heeft mij aangesproken. En dan vooral de vraag: Voor wie moet je een werk maken? Voor wie schrijf ik romans? En waarom is dat? Dylan baande een pad. Want je doet het voor The white goddess, de muze. Daarin is hij lichtend geweest.”

Lezen en luisteren

Als een zwerfkei met gedichten van o.a Wim Brands, Tsead Bruinja, Ellen Deckwitz, Erik Jan Harmens, Kees ’t Hart, Delphine Lecompte, John Schoorl en F. Starik is verschenen bij Nijgh en Van Ditmar. Prijs: 15 euro (128 blz.). Bij dezelfde uitgeverij verschijnt in februari het derde deel van de teksten van Bob Dylan in vertaling van Erik Bindervoet en Robbert-Jan Henkes. Dylan wordt zaterdag in De Melkweg in Amsterdam geëerd tijdens een ‘Evening Of The Nobel Prize’ met optredens van Henk Hofstede, Roos Rebergen, Hans Vandenburg, Wouter Planteijdt, Kees ’t Hart en Rick de Leeuw. Maandag geeft Marc Stakenburg in De Witte Olifant een lezing met lichtbeelden en geluiden over Dylan. Aanvang 20.00 uur.

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.