Marianne Bakker in de gang naar het woonhuis, naast een foto van Jans Brands.

Museumtest: Museum Collectie Brands probeert grip te krijgen op een fascinerende chaos

Marianne Bakker in de gang naar het woonhuis, naast een foto van Jans Brands. Foto: Corné Sparidaens

Het Noorden telt tientallen bijzondere musea, klein en groot. Cultuurredacteuren leggen een aantal ervan langs de meetlat. Wat valt op? Wat valt tegen? Hoe doen ze het? Vandaag Museum Collectie Brands in Nieuw-Dordrecht.

In de bibliotheek van Museum Collectie Brands staat tussen de boeken een ladenkast. De zoveelste. We trekken maar weer eens willekeurig een lade open. O, stenen... Mooi spul. En wat zit er in die? Knopen. Hm, tja. ,,Kijk hier eens”, zegt Marianne Bakker, die ons rondleidt.

Ze trekt glimlachend een andere lade open en haalt er een buisje uit, met iets kleins erin. ,,Een bedenk: een paar meter verderop ligt het leenmannenregister uit 1382, een uniek handschrift en topstuk van de collectie.”

loading

Buisje met een galsteen

Het buisje bevat een galsteen van Jans Brands’ moeder, die is operatief verwijderd is in 1958, lezen we. Bakker lacht. Ze werkt nu twee jaar als medewerker pr & communicatie in het museum en wordt nog regelmatig verrast door wat ze aantreft. ,,Jans verzamelde echt alles. Hij gooide niets weg.”

loading

Welkom in Museum Collectie Brands, een bizar rariteitenkabinet waar je uren rond kunt dwalen zonder een moment van verveling. In diezelfde bibliotheek vind je bijvoorbeeld alle exemplaren van de Provinciale Drentsche en Asser Courant (vanaf 1823). En je mag ze gerust even inkijken, net als de boeken.

Verzamelaar Jans Brands

Dit unieke museum, vlakbij de Duitse grens, is opgezet rond de collectie van verzamelaar Jans Brands (1932-2019). Tijdens zijn leven bracht hij 50.000 boeken en 20.000 objecten in zijn boerderij bijeen. Het oude woonhuis van Brands is nog in oorspronkelijke staat en vormt De wereld van Jans : de vaste expositie.

Alles staat er nog bij zoals vroeger: serviesgoed (deels gebroken en weer aan elkaar gelijmd, want niets mocht weg), kranten, keukengerei, oude producten, meubels, een verzameling gewichtjes, Boheems uranium-glaswerk, en allerhande andere frutsels.

,,Weet je wat dit is”, vraagt Roelof Snijders. Hij pakt een plankje dat in de keuken hangt. Snijders is een van de vrijwilligers die bezoekers rondleidt. ,,Dit is een wetplank, om messen te slijpen. Wij wisten het ook niet. Een bezoeker vertelde het ons. Dat is zo leuk aan dit museum: bezoekers helpen ons met het beschrijven van de collectie.” In de woonkamer pakt hij een korset uit de linnenkast.

loading

,,Hoe Jans hieraan kwam? Geen idee. Hij was niet getrouwd.” Bij veel andere objecten kent Snijders wel het verhaal en hij vertelt er prachtig over.

Feest van herkenning

Voor veel bezoekers is De wereld van Jans een feest van herkenning. ,,Iedereen heeft die spullen op een gegeven moment weggedaan, maar Jans niet”, zegt Bakker. ,,Het is nostalgie.” Bakker behoort met conservator Hilde van den Berg en een administratief medewerker tot de (parttime) betaalde medewerkers van het museum. Daarnaast zijn er zo’n vijftig vrijwilligers. Vorig jaar trok het museum rond de 7500 belangstellenden. ,,In 2021 bestaan we tien jaar”, vertelt Bakker. ,,Het doel is dan: 10.000 bezoekers.”

De laatste jaren is met subsidie van de gemeente Emmen een professionaliseringsslag gemaakt. Het museum is volop in ontwikkeling. ,,We zijn in juni begonnen met de herinrichting van de bibliotheek”, vertelt Bakker.

loading

,,Er komt meer ruimte voor wisselexposities.” De huidige wisselexpositie op de voormalige deel, Wat zou jij doen? , bevat indringende verhalen van gewone mensen uit de regio over de Tweede Wereldoorlog. Hij is gemaakt samen met het naburige Emslandmuseum in Lingen. Zowel het Drentse als het Duitse perspectief wordt getoond, plus dat van de Poolse bevrijders van Emmen. Ook de gruwelen in de Emslandkampen komen voorbij.

Nostalgie en verwondering

Het is een van de missies van Museum Collectie Brands: ‘verhalen over Drenthe’. ‘Emoties bij erfgoed’ is de andere. Naast nostalgie voeren verwondering, verbazing, ontroering, en fascinatie de boventoon, onderbroken door lachsalvo’s om de bizarre objecten. De kastjes her en der zijn ware schatkisten, met de enorme rode ladenkast in het halletje bij het woonhuis als hoogtepunt.

We trokken 6 van de 133 (!) lades open en troffen aan: verbandwatten, oude pijpen, loden kogels van de Slag bij Heiligerlee, stopgaren, wandtegeltjes en oude munten. Alleen hier kun je al een dag doorbrengen.

loading

Rariteitenkabinet

,,We zijn voortdurend aan het nadenken over de presentatie”, zegt Bakker. Zo wordt er in de bibliotheek druk gewerkt aan een rariteitenkabinet, met nog veel meer krankzinnige objecten. Een kleine greep: de haarbal van een koe, de penrevolver van een postbode, vuurstenen werktuigen uit de Nieuwe Steentijd, een apparaat waarmee tandartsen vroeger vullingen maakten, strijkstenen, rijwielbelastingplaatjes uit de jaren 30, een beduimelde rolmaat, antieke aardappelkrabdopjes, een meteoriet, enzovoorts enzoverder. loading

Regelmatig denk je als bezoeker: Wat is dit voor museum? En toch wordt de chaos langzaam maar zeker steeds beter behapbaar. Aan al die uiteenlopende objecten zit een verhaal vast. Schiet een vrijwilliger aan en je hoort meteen weer iets nieuws. Lering en vermaak zijn hier onlosmakelijk met elkaar verbonden, terwijl ook het leed zijn plaats krijgt. Steeds opnieuw wordt getracht de chaos om ons heen te bezweren. Misschien is dat het geheim van dit prachtmuseum: het is als het leven zelf.

loading

menu