Kunstschilder Henk Helmantel in zijn atelier in zijn atelier in Westeremden.

Henk Helmantel krijgt tweede overzichtstentoonstelling in Drents Museum: 'Mijn penseelvoering is vrijer geworden'

Kunstschilder Henk Helmantel in zijn atelier in zijn atelier in Westeremden. Foto: Reyer Boxem

Henk Helmantel krijgt zijn tweede overzichtstentoonstelling in het Drents Museum. ,,Ik denk steeds abstracter.’’

Bij aankomst zit Henk Helmantel (75) in zijn atelier geconcentreerd te schilderen, terwijl het zijlicht overvloedig naar binnen valt. Op de ezel een paneel met zes ronde potten van uiteenlopend formaat; het is bijna af. In de hoek van de kamer staat het ensemble in het echt: Mexicaans aardewerk uit het begin van de jaartelling. ,,Dat heb ik 25 jaar geleden verzameld bij een antiquair in Amsterdam.’’

Links van hem een ‘schildertafeltje’ met een veelkleurig palet omringd door een berg half uitgeknepen verftubes. Aan zijn rechterzij een tableau met potjes ‘voor spoeling en verdunning’; In de loop der tijd is het geheel bedekt met een bruingrijze smurrie. ,,Inderdaad’’, zegt Helmantel lachend. ,,Dat is een écht stilleven.’’

Rondleidingen afgeblazen

De coronacrisis heeft ook zijn leven niet onberoerd gelaten. Zijn museum is deze maand dicht. Ook de rondleidingen door zijn met eigen handen gereconstrueerde pastorieboerderij kunnen voorlopig niet doorgaan. Hij heeft net iemand van een amateurschilder-vereniging uit Deventer aan de lijn gehad. Die komt elk jaar met een man of vijftig à zestig naar Westeremden. ,,Dat gaat dus ook niet door. Mijn vrouw en ik vinden dat erg jammer.’’

Maar corona heeft niet alleen negatieve gevolgen. Hij heeft nog nooit zoveel geschilderd als nu. ,,Dat er niks om je heen gebeurt, geeft veel rust. Dat heeft ook wel wat.’’

Jan Peter Balkenende

Tegelijk heeft het hem ook nog iets anders gebracht. Hij krijgt in het najaar een grote tentoonstelling in het Drents Museum, in de plaats gekomen van de uitgestelde expositie over de Mexicaanse schilderes Frida Kahlo. ,,Ik voel mij zeer vereerd. Dat Harry Tupan mij opnieuw vraagt, is heel mooi.’’

Hij verwijst naar de tentoonstelling die hij in 2004 in Assen had. Destijds geopend door Jan Peter Balkenende (CDA). ,,Dat heeft hij goed gedaan’’, zegt de Groninger kunstschilder over het optreden van de voormalig premier. ,,Hij heeft een enthousiast verhaal gehouden over mijn inzet als kunstenaar. Hij pretendeerde niet dat hij verstand heeft van kunst, maar mijn houding beviel hem.’’

Minimaal zestig schilderijen

Hij verwacht dat het Drents Museum ‘minimaal’ zestig schilderijen van hem zal laten zien ‘en misschien wel meer’. Het wordt een tentoonstelling met ‘het beste werk uit verschillende perioden met het accent op de laatste jaren’.

Hij wijst naar een paneel aan de muur met een fragment van een deur met een beddenbankje uit de achttiende eeuw ernaast. Er staat een houten nap op en een kloeke lantaarn van de dijkbewaking. ,,Omwikkeld met een varkensblaas ging men er vroeger tijdens noodweer mee de dijk op. Een heel mooi ding.’’

Bankje met lantaarn

Hij heeft het nauwkeurig nageschilderd. Het bankje met de lantaarn blijkt naast een deur in zijn keuken te staan. ,,Het past compositorisch goed bij elkaar.’’

Graag wil hij nog meer werk laten zien, dus gaat hij voor naar het museumgedeelte van zijn huis. We moeten weten dat ook dat vanaf volgende maand weer open is voor bezoekers, vertelt hij. En dit jaar heeft hij ook nog exposities in Museum Sorgdrager op Ameland en in het Ikonenmuseum in Kampen.

Productief

Helmantel is productief. Hij werkt doordeweeks naar eigen zeggen elke dag van 8.00 tot 18.00 uur, ,,en soms ook ‘s avonds nog tot 21.30 uur’’. Zijn zeer secuur uitgevoerde stillevens, kerk- en kasteelinterieurs zijn tijdrovend. Hij maakt ongeveer twintig panelen per jaar. Die worden vooral tentoongesteld en verkocht in Nederland, maar ook in omringende landen. Zelfs vanuit Taiwan is er belangstelling.

Of er ontwikkeling in zijn werk zit? ,,Mijn penseelvoering is wat vrijer geworden. De abstracte kwaliteiten van mijn composities zijn essentieel. Dat heb ik altijd gevonden, maar ik heb er in de loop der jaren steeds meer grip op gekregen: ik kan er beter uitdrukking aan geven.’’

Abstractie heeft soms de overhand

De abstractie brengt hem soms nog een stukje verder, zoals is te bewonderen op een paneel van een fragment van de binnenkant van het poortgebouw van het Gelderse kasteel Ammersoyen. Met zijn uitgebalanceerde, ondiepe vlakverdeling met een rood hoofdmotief heeft de abstractie hier bijna de overhand. ,,Ik denk steeds abstracter’’, beaamt Helmantel.

Hij vindt het frappant dat kunstliefhebbers dit soort werk van hem het meest waarderen. ,,Mensen die niet zoveel met kunst hebben, houden meer van mijn klassieke schilderijen.’’

Geen oordeel over Kahlo

In het Drents Museum is het na de zomer allemaal te zien. Hij voelt zich geen ‘opvuller’ van de leemte die door Kahlo is achtergelaten. Hij is bekend met de reproducties van de bij leven getroebleerde Mexicaanse schilderes. ,,Ik wil geen oordeel over haar werk vellen. Ze was in ieder geval een opmerkelijk schilder. Ik ben benieuwd hoe haar werk er in het echt uitziet.’’

Nogmaals wil hij gezegd hebben dat hij een ‘warm gevoel’ heeft bij het Drents Museum’, overgehouden aan zijn expositie veertien jaar geleden. ,,De medewerkers zijn zeer betrokken. Het museum heeft zich op de kaart gezet met bijzondere tentoonstellingen. Het heeft ook oog voor de eigen streek. Dat is allemaal niet niks.’’

Opening door Mark Rutte?

Weet hij al wie de expositie ditmaal gaat openen? Mark Rutte? ,,Ach, nee man. Zo ver zijn we nog lang niet. Harry Tupan moet zelfs nog bij mij langs komen om te bespreken welk werk van mij naar Assen gaat.’’

menu