Filmmaker Ismaël Lotz leeft met uitgezaaide longkanker, maar volgt zijn hart. Zijn videoproject Are You Now is te zien in het heropende Wall House #2 in Groningen en is het resultaat van een passie.

Bill Hicks schalt door de woonkamer van Ismaël Lotz. Life is just a ride , zegt de Amerikaanse stand-upcomedian. Mensen hebben de keuze wat voor rit ze ervan maken. ‘ A choice, right now, between fear and love ’, zegt Hicks. Wie kiest voor angst, zet grote sloten op zijn deur, koopt wapens, sluit zichzelf af van alles en iedereen. Maar je kunt ook voor liefde kiezen. Dan is er openheid en vrijheid. Want: ‘ The eyes of love instead see all of us as ONE .’

Lotz, filmmaker, 46, zit voor het computerscherm, slaat zich op zijn dijen en knikt begeesterd van ja. Ja. JA! Potverdorie! Life’s just a ride , dus laten we er vooral wat moois van maken. De visie van Hicks sluit naadloos aan op zijn eigen adagium: ‘Nu is alles wat ik heb’, volg je hart, je passie, de liefde, je talent.

Opgewekt en rustig

Ismaël die met zijn vriendin Carolien in een benedenwoning in Groningen woont, serveert rokerige lapsang souchong-thee en vertelt dat hij vandaag een druk medisch programma voor de boeg heeft. Het leven van een patiënt met een zeldzame vorm van uitgezaaide longkanker behelst bijna een fulltimebaan. Hij krijgt straks eerst zijn coronavaccinatie – eindelijk – en vanmiddag volgt de eerste van drie bezoeken aan de radioloog.

Hij heeft uitzaaiingen in zijn hoofd en die moeten bestraald. Daarvoor kreeg de filmmaker vorige week een masker aangemeten waarmee hij op de brancard kan worden ‘geschroefd’. Tijdens de behandeling mag hij geen namelijk millimeter bewegen.

Dat is iets om als een berg tegenop te zien, al helemaal omdat de arts hem ook nog eens heeft gewaarschuwd dat hij tijdens de bestraling witte lichtflitsen gewaar kan worden. Dat komt omdat de tumor tegen zijn oogzenuw aandrukt. Maar Lotz is niet zichtbaar terneergeslagen of nerveus, integendeel: hij is opgewekt en rustig.

Tijdreiziger en filmmaker

Leven in het nu is lastig, maar gaat hem steeds beter af. Grijnzend van oor tot oor, met zachte ogen: ,,Nu is het enige dat we hebben, dat ik heb.’’

In zijn bio op Twitter staat het kort en bondig. ‘Time-traveller who arrived in 2021 to make films. Oh and dealing with stage four lung cancer and metastases in the brain. I am on it!’

Humor redt, weet hij, het relativeert. Zonder gaat het niet. Hij vertelt over zijn recente bezoek aan een Chinese acupuncturist. Dokter Wang heette hem welkom en vroeg: ,,Wat zijn uw krachten?’’

Lotz verbaasde zich over die vraag, dacht dat hij het verkeerd verstond, vond het wel leuk en begon ijverig na te denken. Later bleek dat de dokter naar zijn klachten vroeg. ,,Die eerste vraag was leuker.’’

loading

Ik vecht tegen het woord gevecht. Ik doe alleen maar wat ik kán

Aan superkrachten geen gebrek. Ziek of niet, hij werkt gestaag door, bouwt aan een oeuvre, maakt films, waaronder de serie intieme, mini- documentaires Lotz leeft! die met enige regelmaat op RTV Noord zijn te zien. En hij portretteert vrienden, kennissen en onbekenden, wie eigenlijk ook maar zijn pad kruist, in zijn videoreeks Are You Now . Die video’s, 270 in totaal, zijn sinds vorige week te zien in het heropende museum Wall House #2 in Groningen.

De cameraman (Lotz werkte jarenlang in vaste dienst bij Omrop Fryslân) is kunstenaar geworden. Hij volgt zijn hart, doet de dingen op gevoel, gaat niet meer voor het snelle commerciële succes.

Voor Are You Now vraagt Lotz mensen om 3 minuten in zijn cameralens te kijken. Dat levert bijzondere beelden op, van gezichten waar je de gedachten doorheen ziet breken zonder dat je ze precies kunt benoemen. Emoties komen en gaan, glijden weg, wellen ineens weer op. Het gebeurt een enkele keer dat iemand die voor zijn camera staat het lastig krijgt en ermee wil stoppen. No pressure , zegt Lotz dan. Het hoeft niet joh – alles is oké .

‘Ik heb geen goed nieuws voor u’

De grote onheilstijding kreeg Ismaël in 2018, op een moment dat hij als filmmaker internationaal zijn vleugels begon uit te slaan. Zijn film Who is Alice was net vijf maanden uit toen hij met zijn vriendin Carolien, met wie hij al twintig jaar samen is, tegenover een oncoloog in het UMCG zat. ‘Ik heb geen goed nieuws voor u.’

Stadium IV-longkanker, uitgezaaid, een zeldzame mutatie, een gen-fout: EGFR. Het is een variant die veel voorkomt bij vrouwen, jonge mensen en, zoals Lotz, bij mensen met Aziatische wortels. Een mokerslag. Schrik. Verdriet.

,,Maar bij mij werkt het zo: ik ga meteen op zoek naar een geschikt medicijn.’’ Hij ging een behandeltraject in maar speurde ook naar second opinions en bezocht experts in het buitenland. Want Lotz wil leven en gaat voor ‘radicale remissie, voor genezing dus, of de ziekte zo ver terug zien te dringen en onder controle krijgen dat er jaren, nee, decennia, nee een kwart of beter nog, een halve eeuw kan worden doorgeleefd.

Na de diagnose gooide de filmmaker zijn leven om. Hij ging gezond eten (of eigenlijk: nóg gezonder, want hij en zijn vriendin aten al jarenlang veganistisch), bezocht de sportschool, viel af, werd fitter, liet de alcohol staan en probeerde stress te mijden. Het leek zoden aan de dijk te zetten, de tumoren in zijn luchtwegen bleven stabiel. Tot september vorig jaar. Lotz werd duizelig, zag de wereld ineens ‘scheef’. Een tumor ter grootte van een biljartbal zat in zijn kleine hersenen. Die werd operatief grotendeels weggehaald. Aansterken, de draad oppakken, verder filmen, mooie dingen maken, plannen smeden.

Wriemeltjes en fliebertjes

Op 5 mei ging hij opnieuw de scan in, want Lotz begon ‘vreemde dingen’ in zijn linkerooghoek te zien, wriemeltjes en fliebertjes. De tumor bleek gegroeid. Wanhoop, opnieuw, als hij dan nu moest sterven, dan maar thuis, zei hij tegen de dokter, mocht hij het ziekenhuis zo snel mogelijk verlaten? ‘Het gaat hier niet om doodgaan Ismaël, het gaat om mogelijkheden ’, zei de arts. En de radioloog voegde eraan toe dat er ‘stereotactische mogelijkheden’ waren, ofwel: de tumor kon bestraald worden, doelgericht. Wel met zo’n masker op dus, vanmiddag.

Nou. Hup, verder. Volgend hoofdstuk, volgende akte, volgende scène.

Nog een kopje thee?

Lotz gaat, ondanks de recente tegenslag, nog steeds voor radicale remissie. Tuurlijk, lacht hij, wat anders? Hij weet dat ze in het ziekenhuis vooral bezig zijn met ‘het ziekteproces remmen’, het leven rekken en gaan voor ‘kwaliteit van leven’, ,,maar ik heb het echt nodig om het doel van genezing voor ogen te houden’’. Hij grijpt alles aan. Wonderen bestaan, veel is omkeerbaar. En, haast hij zich te zeggen, het is dus GEEN gevecht hè. ,,Ik vecht tegen het woord gevecht. Ik doe alleen maar wat ik kán. Dat zou ik geen vechten noemen. Ik zie kanker niet als mijn vijand die ik moet verslaan.’’

Een lach. Een zucht. Schouders ophalen.

,,Vechten is stressvol. Ik vecht niet. Ik dans ermee.’’

Andy Warhol in Tokyo

Zijn leven was hectisch, vroeger. Als een soort popster vloog hij over de wereld om commerciële bedrijfsfilms te maken, hotel in, hotel uit, wakker worden, de gordijnen opzij schuiven, flats zien en niet weten waar je bent. Manilla. Tokyo. Sydney. San Francisco.

In 2014, toen hij in Tokyo was, zag hij een tentoonstelling met werk van Andy Warhol. Daar kwam Lotz op het idee van Are You Now . Warhol had mensen in een gestylede omgeving een minuut lang gefilmd. ,,Ik wist meteen dat ik dat ook wilde doen, maar dan buiten! En langer!’’

Vanaf dat moment ging Lotz los – hij filmde onder anderen schrijfster Annemarie Havercamp, cabaretier Dolf Jansen, LC-journalist Asing Walthaus, zijn oom, vriendin en vader, hij legde hun blikken vast en misschien wel een stukje van hun ziel. Als toeschouwer krijg je de kans iemand recht in de ogen te kijken, zonder verlegen te worden, zonder de blik af te hoeven wenden. Intimiteit zonder echte intimiteit, openheid zonder er iets voor terug te vragen – een heel bijzondere ervaring.

loading

Een jaar later, in 2015, was Lotz in Hollywood om zijn geluk als filmmaker te beproeven. Hij leerde daar Tom Wilson kennen, de acteur die slechterik Biff speelt in de Back to the Future -films. ,,Hij was meteen geïnteresseerd in mijn project en wilde ook gefilmd worden. We hebben geluncht, gepraat, nog een keer afgesproken en inmiddels zijn we vrienden.’’

Het klikt tussen hem en The States. Lotz voelt zich er gezien en erkend als filmmaker. Zijn filosofisch-humoristische film Who Is Alice – de eerste grote productie die hij regisseerde en monteerde – trok er de aandacht. Lotz won 27 awards op festivals in Hollywood, New York en Miami. Hij werd door collega-regisseurs voor vervolgprojecten gevraagd en vatte het plan op om voor een jaar of drie naar Amerika te vertrekken. Rond de tijd dat zijn werkvisum eindelijk rond was en hij op het punt stond om zijn koffers te pakken, kwam de vernietigende diagnose.

Ziekteproces op film

Opnieuw bleek de camera zijn vriend, een wapen, een schild ook om de realiteit aan te kunnen. Zijn vriend Tom Wilson stimuleerde hem om door te gaan, maar op een iets kleinere voet, niet in Amerika, maar vanuit Nederland. Anders, maar minstens even waardevol.

Lotz filmde zijn ziekteproces, maakte de toeschouwer getuige van zijn hoop en wanhoop, nam zijn camera mee naar het ziekenhuis, de MRI-scan in, naar consulten bij zijn oncoloog, wandelde er ’s nachts mee door de verlaten gangen van het UMCG, filmde er het smerige ziekenhuiseten mee, keek verslagen, wanhopig, dapper, lief en krachtig in de lens. Hij wist opvallend hoopvol te blijven, vol zin om iets te maken, iets moois, iets dat mensen ontroert en boeit – doorgaan, almaar doorgaan.

En ja, intussen blijft hij dus ook ziek. Al zie je dat niet en voelt hij zich op het moment best aardig. Alleen die vreemde trilling in zijn ooghoek, die is er nu. Hij probeert het te negeren. ,,Trekt zo wel weg.’’

Lotz windt zich op over mensen die hem almaar ‘sterkte’ wensen. Wat een loze kreet. ,,Wat moet ik daarmee?’’ Liever heeft hij dat men hem vragen stelt, luistert, of er gewoon is, samen met hem.

Hij kan geen lange draaidagen maken, de grote camera is te zwaar en daarom heeft hij een handzamer model aangeschaft, wacht, hij pakt hem even! Lotz moet zijn energie goed verdelen. In een hoek van de zitbank ligt een opgevouwen dekbed, voor middagdutjes. Onlangs stond hij voor de badkamerspiegel en keek zichzelf diep, diep in de ogen. ,,Ik zag een andere man, een man met een andere energie’’, zegt hij aarzelend. ,,Maar ook een man die zegt: de dood of de gladiolen!’’

Lotz blijft mensen filmen, want Are You Now is een neverending project. Dat moment, die intimiteit, hij achter de camera, de ander voor de lens – al zijn passie komt in dit project terug, alles wat hij wil en kan en waar hij naar verlangt zit er in.

Namelijk dit: de liefde, filmen en leven.

(Een paar dagen later schrijft Lotz op Twitter dat de eerste bestraling achter de rug is. ‘Ging goed. Ik dacht maar aan superheldenfilms.’)

www.lotzleeft.nl

filmmakerij.nl

Je kunt deze onderwerpen volgen
Cultuur
Interview