Het hunebed van Alma Tadema

Hunebedden vormden een welkom onderwerp voor negentiende-eeuwse schilders. Lourens Alma Tadema tekende er eentje bij Eext, blijkt nu.

Toen het Fries Museum een expositie rond schilder Alma Tadema voorbereidde, stuitten medewerkers op een in Birmingham bewaarde tekening van een hunebed. Datum en locatie ontbraken. Hunebedkenner Wijnand van der Sanden zocht het uit en beschrijft zijn conclusies in Paleo-Aktueel, het jaarboek van het instituut voor archeologie aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Historische vondsten

Archeologen hadden al langer interesse in Alma Tadema’s werk, want hij schilderde veel historische vondsten in het Middellandse Zeegebied. Het hunebed was echter onbekend, maar Van der Sanden herkende de afbeelding meteen. ,,Het gaat hier om het hunebed dat bekend staat als D14-Eexterhalte, gelegen in de gemeente Aa en Hunze.’’

Na bestudering constateert hij dat de tekening gemaakt moet zijn in de zomer van 1871. Op de afbeelding staat een vrouw, waarschijnlijk Laura, zijn tweede echtgenote met wie hij dat jaar trouwde. Het lijkt erop dat hij naar Friesland kwam om haar kennis te laten maken met zijn familie. Mogelijk heeft Alma Tadema’s beroemde neef Hendrik Willem Mesdag hem op dit hunebed gewezen, of anders wel zijn al even befaamde schildervriend Willem Roelofs, veronderstelt Van der Sanden. Roelofs vooral bekend als koeienschilder uit de Haagse School legde namelijk ook verschillende hunebedden vast.

Alma Tadema zelf was toen nog niet zo bekend en had de Britse nationaliteit en naamsverandering (Lawrence Alma-Tadema) nog niet aangenomen. Van zijn tekening valt nog iets te leren, ontdekte Van der Sanden. De meest oostelijke deksteen lag toen anders. Dit moet in 1965 veranderd zijn en herstel naar de situatie in Alma Tadema’s tijd is wenselijk, stelt Van der Sanden.

Recente opgravingen

Paleo-Aktueel bevat ook de voorlopige verslagen van recente archeologische opgravingen die de RUG uitvoerde in Schettens en Blitsaerd. In deze wijk in Leeuwarden werd de eerste hoogveenontginning van Noord-Nederland aangetroffen, schrijft onderzoeker Marco Bakker. Verder een vergelijking van boerderijen op noordelijke zand- en kleigronden in de late middeleeuwen, waaruit blijkt dat er weinig verschillen waren. Het boek beschrijft ook een opgraving van een zestiende-eeuws schip in de Noordoostpolder, dat vermoedelijk met hennep uit het Oostzeegebied was geladen.

Bij de RUG-opgraving in een terp bij Lollum doken in 2013 grote delen van een menselijk geraamte uit de ijzertijd op. Wonderlijk, want begrafenissen kwamen destijds weinig voor. Reden genoeg voor Paula Kalkman en Annet Nieuwhof voor extra analyse. Het bleek te gaan om een ongeveer veertigjarige gezonde man, die leefde in de tweede eeuw voor Christus. Zijn lichaam werd na zijn dood licht aangevreten, vermoedelijk door honden. Of het lichaam bewust begraven of juist ritueel aan de dieren gevoerd is, blijft echter raadselachtig.

Paleo-Aktueel, nummer 27, Rijksuniversiteit Groningen, 2016, 144 blz, 19,95 euro

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.