Huub Stapel (64) ervaart zijn vak als een groot feest. Hij jakkert dan ook maar door. Nieuwe afleveringen van Flikken, een documentairereeks bij MAX en het Twentse theaterspektakel Hanna van Hendrik. ,,Was ik geen acteur geweest, dan zou ik boer zijn geworden. Geweldig, die beesten, buiten zijn, het pure van stront en aarde."

Stapel heeft zijn dag niet, zo maakt hij in krachttermen duidelijk.

Hij begon ’s ochtends met een tandartsbezoek in Amsterdam omdat eerder die week tijdens repetities zomaar een brug uit zijn mond flikkerde. Na die ingreep stond hij tijdens dat klere-eind op de A1 naar Twente eerst in de file om vervolgens verkeerd te rijden. Zat hij ineens in Duitsland in plaats van op vliegveld Twenthe, thuisbasis van theaterspektakel Hanna van Hendrik. Klote dus, zeker als je al te laat bent.

Als hij eenmaal achter een broodje lokale kaas zit in de kantine van het voormalige Twente Airport, zegt hij dat de tranen hem achter de ogen staan. Hij toont zijn handen: opengesprongen en rode plekken waartegen zelfs een overdosis zalf en smeersels niet werkt.

Stress, luidt de diagnose van ervaringsdeskundige Stapel, die ruim vijftien jaar terug met een burn-out kampte. Want hij heeft bij vlagen ook het gevoel dat hij mensen wil slaan.

,,Het zijn fysieke en mentale reacties als gevolg van spanning. Ik had de mazzel dat ik tot nog toe redelijk sliep. Maar ook dat lukte de laatste dagen minder, door allerlei ergernissen. En zodra ik wakker lig, heb ik een probleem. Dat weet ik maar al te goed uit het verleden. Dan moet ik oppassen. Ik heb allemaal gezeik met de verkoop van mijn huis in Amsterdam. Loze beloftes en gedoe waarover ik het verder niet wil hebben. Alleen dat het ongelooflijk irritant is."

'Ik doe mee, ondanks mijn stampend volle agenda'

Bovendien, zegt hij, lopen er momenteel te veel projecten door elkaar. De waarheid, King Lear, een documentairereeks voor MAX over de Rijn, Hanna van Hendrik, nieuwe afleveringen van Flikken. ,,Ik zeg overal ja tegen omdat in mijn vak meestal van de vijf voorgestelde producties er maar twee doorgaan. Hooguit. Nu werd alles in gang gezet."

,,Maar elk nadeel heeft zijn voordeel: als ik op het toneel sta, verdwijnen mijn migraine en stress als sneeuw voor de zon. Je moet zo focussen en komt in zo’n andere staat van concentratie terecht, dat optreden werkt als een soort meditatie. Bijna een vorm van yoga. Stap ik het podium af, dan keert na tien minuten die stress of snerpende hoofdpijn weer terug. Ik denk weleens: leer kinderen van jongs af aan goed ademhalen, dat scheelt de gezondheidszorg op de langere termijn zeker tientallen miljarden euro’s.

,,Verder kan ik geen nee zeggen tegen allerlei voorstellen omdat ik mensen een plezier wil doen. Hanna van Hendrik is Johanna ter Steeges initiatief. Ik heb eerder met haar samengewerkt en toen zij erover begon, zei ik nog voordat ze de vraag stelde: ik doe mee. Tuurlijk. Leuk. Pats. Ondanks mijn stampend volle agenda. Mijn agent noemt dat amateuristisch. Maar ja, that’s the story of my life. Ik leer het nooit. Mijn meisje Annemiek vroeg laatst of het wel goed met me ging. En dan moet ik toegeven: I have seen better times. Ik heb haar nu beloofd geen toezeggingen te doen zonder eerst met haar te overleggen. Logisch ook, ik wil meer aandacht aan haar besteden, vaker tijd met haar doorbrengen. Of zoals een Vlaamse collega zei: je moet herbronnen. Kortom: uitrusten en me op mezelf bezinnen nadat ik me de takken heb gewerkt. Eind van het jaar heb ik er de tijd voor."

'Wat een flapdrol, die Wiebes. Een Pinokkio die mensen in zijn sop laat gaarkoken'

'Bleek ze van de Story, ik dacht dat het een leuk gesprek was'

Over zijn meisje (met wie hij inmiddels samenwoont na een levenslang huwelijk met jeugdliefde Resie) wil hij verder niets kwijt. ,,Dat is privé. Ze wordt hartstikke kwaad als ik daarover begin. Laatst stond ik met iemand na een voorstelling wat te praten en vervolgens verschijnt er een heel verhaal in een roddelblad. Bleek ze van de Story. Ik dacht dat het een leuk gesprek was. Zo naïef ben ik."

Voorlopig is er van herbronnen voor Huub Stapel geen sprake. Hij is dagelijks – ‘gelukkig heb ik een joekel van een Van der Valk-kamer met zo’n Swiss Sense-bed in Hengelo’ – te vinden op Vliegveld Twenthe. De startbaan vol onkruid, imposante hangars, luchtverkeerstoren en gevechtstoestel vormen het bijna surrealistische decor voor Hanna van Hendrik.

Want binnen in de voormalige onderhouds- en personeelsruimten ontvouwt zich een tafereel waar Boer zoek Vrouws Yvon Jaspers van zou watertanden. Voor de tribunes die plaats bieden aan duizend bezoekers: stallen met levend vee, rieken, trekkers en waslijnen vol bungelende en bevlekte overalls. Tussen Gerda 33 en Ida 15 en een heus fanfare-orkest ontvouwt zich het bijzonder goed ontvangen boerendrama dat draait om liefde, familiebanden, ruilverkaveling, opstand en overleven in de tumultueuze jaren 70. Ter Steege en Stapel vechten tot de laatste snik om hun kwijnende bedrijf overeind te houden.

Het idee Stapel twee nummers te laten zingen in de voorstelling is door de geboren Limburger zelf vlak voor de aftrap van de productie geschrapt. Met gevoel voor zelfspot: ,,Ik was tijdens repetities bezig en dacht: dit klopt helemaal niet. Moet ik ineens op een Joe Cocker-achtige manier uit de hoek komen, dat heeft niks met mijn karakter te maken. Daarna zou ik twintig minuten nodig hebben om het publiek weer in het spoor te krijgen."

Hoe zagen de jaren 70 er voor jou uit?

,,Ik denk aan hasj roken, popconcerten bezoeken en mijn haar laten groeien. Ik droeg spijkerbroeken met stukken erop en een lange ribjas, en ik reed op een Puch met een hoog stuur. Ik was zelfs twee weken lid van een marxistisch-leninistische jeugdbeweging. Iedereen associeert die periode met vrijheid. En die was er ook wel, maar dat decennium had zeker ook dikke vette andere kanten. Zo zijn in die tijd de lelijkste gebouwen ooit uit de grond gestampt. Zo van: flikker maar wat neer. Het mocht natuurlijk niet uitbundig, want dat was te frivool of te luxe. Mijn geboortedorp Tegelen in Limburg is compleet neergehaald. Mooie straten en oude winkeltjes moesten plaatsmaken voor een koopgoot vol usual suspects: Blokker, Hema, Kruidvat. En de plaatselijke politici straalden uit: het zal onze tijd wel duren. Op opleidingen die te boek stonden als vooruitstrevend moest je wél op een bepaalde manier denken. Ook op de Toneelschool in Maastricht, waar ik naartoe ging. Als je iets anders wilde dan de serieuze klassieke norm werd je toch echt verzocht weg te gaan. Vrijheid en openheid waren dus relatieve begrippen."

Wat trok je zo aan dit boerendrama?

,,De originele stijl van het stuk: zonder clichés of oubolligheid op een volwassen manier folklore presenteren. Daarnaast de bijzondere locatie en vorm. Ik heb twee maanden in Soldaat van Oranje meegedaan, maar dat was een machine die al in gang was gezet. Hier moesten we alles uitvinden. En natuurlijk sprak het onderwerp me aan. Ik heb in mijn jeugd veel tijd doorgebracht op de boerderij van mijn tante in Maarheeze. Ik zeg altijd: was ik geen acteur geweest dan zou ik of horlogemaker of boer zijn geworden. Geweldig vond ik het in Maarheeze. De beesten, buiten zijn, het pure van stront en aarde. Ik heb daar melken geleerd. En dan heb ik het over een kleinschalig bedrijf en niet over groot, groter, grootst met die megastallen. Dat soort veehouderij gaat over subsidies, regels en quota, met dieren door Europa crossen, overvolle trucks waaruit eerst twintig dode schapen of koeien vallen voordat de rest naar buiten kan. Afschuwelijk."

Je bent dus meer van de boerenromantiek die Yvon Jaspers ons voorspiegelt?

,,Yvon Jaspers is de grootste koe die ik ooit op televisie heb gezien. Wat een dom wicht zeg. Allereerst is er niets romantisch aan, op die boerderijen: het is knoerthard werken om te overleven en financieel het hoofd boven water te houden. Vechten. Jaspers incasseert tonnen voor haar schnabbel bij ForFarmers en vervolgens huilt ze krokodillentranen bij Jeroen Pauw als iemand daar wat van zegt. Ze moet zich doodschamen, wat een vertoning zeg."

Huub Stapel leest alles wat los en vast zit en maakt zich vervolgens ook druk om alles wat los en vast zit. Hij kan zich opvreten over militante actievoerders die bedrijven in Brabant bezetten uit protest tegen megastallen bijvoorbeeld. ,,Schandalig. Blijf met je poten van andermans spullen af. In wat voor land leven we? Breng op een democratische manier veranderingen teweeg. Je veroorzaakt stress bij die beesten, besmet ze misschien met weet ik het wat. Ik eet nauwelijks vlees en als ik het koop is het vaak biologisch, omdat ik me dat kan permitteren. Maar ik zal nooit tegen anderen zeggen dat ze dat ook moeten doen. Of dat vegetarisch de norm zou moeten zijn, zoals de gemeente Amsterdam haar personeel en bezoekers oplegt. Ik vind: iedereen moet zelf weten wat hij doet of beslist."

'Vreselijk enge flapdrol van een Wiebes'

Ook aan de kwestie Groningen en de aardbevingen ergert hij zich enorm. Het stoort hem met name hoe de overheid omgaat met de bewoners die zich al jaren in het nauw gedreven voelen. ,,Die vreselijk enge flapdrol van een Wiebes (minister Eric Wiebes van Economische Zaken en Klimaat, red.), die Pinokkio die mensen gewoon in hun sop laat gaarkoken. Er is voor 300 miljard euro gas uit de grond gehaald en hij is nog te bescheten om 10 miljard aan schadevergoedingen uit te keren. Er zijn zo bespottelijk weinig klachten afgehandeld. Vertragen is de tactiek, het zal hem jeuken als bewoners pas aan de beurt komen als ze bij wijze van spreken al in de kist liggen. Ik wed dat hij erop gokt dat hij een andere baan heeft als de kwestie moet worden afgehandeld. Ik zou me kapot schamen."

Ook over zijn eigen carrière kan Stapel hard oordelen. Zo kreeg hij onlangs allemaal aardige berichtjes per app en sms. Wat bleek? ,,Amsterdamned en De lift waren weer eens voor de achtduizendste keer op televisie. Ik wist niet eens dat ze weer uitgezonden zouden worden. Het doet me helemaal niets als ik die oude beelden zie. Ik ben slecht in terugkijken en nostalgie, das war einmal. Punt. Alleen de toekomst telt.

,,Het enige wat ik dacht bij Amsterdamned: ik heb er een dubbele hernia aan overgehouden. En: erg voor regisseur Dick Maas, die er geen cent meer aan verdient. Ik ook niet trouwens. Dick stuurde me die avond nog een bericht dat de zender (RTL7, red.) de films weer te snel afspeelde, waardoor wij een halve octaaf hoger klinken. Dat is echt verschrikkelijk om aan te horen, van die halve kinderstemmetjes. En het getuigt van een totaal disrespect voor de maker. Er is al zo vaak wat van gezegd, maar kennelijk denken ze daar: het zal ons rotten, als het maar beweegt."

Na Hanna van Hendrik en voor het herbronnen is Huub Stapel (samen met Gijs Naber) nog te zien in De 12 van Schouwendam, een serie die draait om een reeks mysterieuze verdwijningen. En in oktober trapt hij Het Huwelijk af. Deze one-man-show, geschreven door Diederik Ebbinge (die ook meeschreef aan het scenario van De luizenmoeder), is de opvolger van de theaterhit Mannen komen van Mars, vrouwen van Venus.

,,Ik verheug me echt op Diederiks verwrongen humor. Dat is een extra reden waarom ik overal ja tegen zeg: na bijna veertig jaar werken vind ik nog steeds alles even leuk. Ik ga elke dag met lol naar een schouwburg, een tv-studio, een filmset. Hoe mooi is dat? Sommige acteurs vieren dat ze 25 jaar op het toneel staan. Of dat ze 65 worden. Ik zou dat nooit doen. Wat moet ik met zo’n mijlpaal? Ik heb namelijk nog nooit een seconde over mijn pensioen nagedacht. Want ik ervaar het vak als een groot feest, ik feest me rot. Dus hark ik maar door. Net zoals veel van mijn collega’s. Anne Wil Blankers, Bram van der Vlugt, ik. Gelukkig zijn er ook steeds meer rollen voor onze leeftijden. We gaan door tot we er bij neervallen."

Je kunt deze onderwerpen volgen
Cultuur