Robert Crumb - Barrelhouse

Joost Swarte en zijn vrienden van ‘de klare lijn’

Robert Crumb - Barrelhouse

Joost Swarte is al vijftig jaar actief als tekenaar. Daarom presenteert de Galerij in De Lawei in Drachten werk van de wereldberoemde Nederlandse kunstenaar, samen met dat van vier van zijn Amerikaanse vrienden: de stripgiganten Art Spiegelman, Chris Ware, Robert Crumb en Charles Burns. Een ode aan de vrijheid en aan de underground.

Tekenaar en vormgever Joost Swarte bevindt zich deze zomerse herfstdagen, samen met zijn vrouw, als artist in residence in Villa Augustus in Dordrecht waar hij op verzoek nieuw werk maakt. Het gaat de kunstenaar daar goed. ,,We zitten hier heerlijk in een tuinkamer.’’ Het woelen der wereld is even ver weg en hij neemt de tijd om vooruit te blikken op de expositie die vanaf 26 september in Drachten is te zien, waarbij zijn werk wordt gepresenteerd te midden van dat van zijn Amerikaanse vrienden.

Behalve dat de vier Amerikanen echt vrienden van Swarte (1947) en zijn vrouw zijn – ze sturen elkaar geregeld werk op en cadeautjes, dineren met elkaar en brachten toen de kinderen nog klein waren lange, lome vakanties in Zuid-Frankrijk met elkaar door – inspireren ze hem ook, ieder op hun eigen manier. Hun werk is zeer verschillend, maar zijn vier vrienden beschikken net als Swarte zelf over een ‘underground-mentaliteit’. ,,Het streven naar vrijheid en autonomie’’, legt Swarte uit.

Terughoudendheid bij uitgevers

De term underground stamt uit de jaren 60, toen het in Amerika not-done was om comics uit te brengen die expliciet seks en geweld bevatten. ,,Er heerste bij uitgevers destijds terughoudendheid om werk waarin bijvoorbeeld de misstanden in de Vietnam-oorlog aan de kaak werden gesteld te publiceren. Maar in de underground-wereld gebeurde dat gewoon.’’ Ook nu is dat nog zo. ,,Sommige bladen zijn voorzichtig en er heerst ook nu een zeker puritanisme, maar tekenaars hebben gelukkig altijd hun eigen publicaties nog als podium.’’

Swarte en zijn vrienden publiceerden allemaal in het befaamde striptijdschrift RAW van tekenaar Art Spiegelman en zijn vrouw Françoise Mouly. Ook leveren ze tekeningen aan tijdschrift The New Yorker , waarvan in Drachten een groot aantal voorpagina’s van worden getoond. ,,Ons werk loopt stilistisch uiteen, maar laat ik het zo zeggen: het sterkt ontzettend om te weten dat er meer mensen zo gedreven aan het tekenen zijn.’’ En: ,,Ik word door hun werk gegrepen. Ze zijn nooit voorspelbaar.’’

Kenmerkend voor het werk van Swarte zelf is zijn befaamde ‘klare lijn’ en de geometrische opbouw van zijn tekeningen. Hij maakte een serie over De Stijl, die in Drachten is te zien, maar ook een aantal van zijn ‘literaire tekeningen’, waarin boeken en schrijvers een hoofdrol spelen, hangen in De Lawei. Conservator Leonie Castelein, zelf een groot stripliefhebber: ,,Swartes werk kenmerkt zich door die strakke, heldere lijn, het minimalistische ook, hij stapelt met vormen, lijnen en structuren, maar tegelijk zit zijn werk vol details.’’ En, goed nieuws: bijna al het werk dat op de expositie te zien is, is te koop.

Swarte zelf tekent nog steeds, bijvoorbeeld op verzoek zoals nu in Dordrecht, en hij werkt op dit moment aan een compilatie van zijn werk waarin silhouetten een belangrijke rol spelen. Maar hij waaiert ook graag uit naar andere projecten: hij is uitgever, initieerde de Haarlemse Stripdagen, hij zingt, ontwierp glas-in-lood-ramen, was de architect van De Toneelschuur, maakte affiches en posters en is nu betrokken bij een groot woningbouwproject in Haarlem. ,,Ik hou van het avontuur, zullen we maar zeggen.’’

Tekst gaat door onder de foto loading

Chris Ware (1967)

,,Chris is de jongste uit dit gezelschap. Ik ontmoette hem voor het eerst in 1981, toen ik gastles gaf aan de School of Visual Arts in New York. Daar had Art Spiegelman me voor gevraagd. Chris was een van de studenten, een hele stille, bescheiden jongen. Ik had in die tijd voor het tweede nummer van RAW de voorpagina getekend, en dat had grote indruk op Chris gemaakt. Tegelijk was ik onder de indruk van zíj́n werk.’’

,,Chris is een groot vernieuwer van het stripverhaal en hij zit nooit vast in een format, het is een ontzettend avontuurlijk tekenaar. Hij werkt met verhaallijnen die allemaal los van elkaar staan en die tegelijk worden verteld. Hij is heel erg bezig met het construeren van zijn tekeningen en dat doe ik ook. Ik bewonder de slimme oplossingen die hij steeds vindt. Als we bij elkaar in de buurt zijn, eten we samen. Hij is een heel goede ragtime-pianist en mijn schoonvader was dat ook. Toen die overleed, vonden we heel veel bladmuziek uit de jaren 30. Daar heb ik een mooie strik om gebonden en aan Chris opgestuurd.’’

Bekend werk: Jimmy Corrigan, the smartest kid on earth (2000), Building stories (2012), eigen tijdschrift Acme Novelty Library .

Charles Burns (1955)

,,We hebben elkaar door tussenkomst van Art Spiegelman en zijn vrouw Françoise Mouly leren kennen. Dat echtpaar heeft ons allemaal tot een grote familie gemaakt eigenlijk. Charles tekent heel ander werk dan ik, grafisch realistisch, expressief, maar ook hij is geïnspireerd door de klare lijn. We hebben samen wel eens een affiche voor een animatiefestival gemaakt. Hij werkt net als ik heel nauwkeurig, schetst eerst veel en komt dan met een heel precieze tekening die hij met inkt invult. Hij arceert zijn werk ook – dat doe ik nooit.’’

,,Charles houdt zich met andere thema’s bezig dan ik. Zijn werk is duister en soms ook gruwelijk. Hij beleeft veel plezier aan de nachtmerries van tieners en adolescenten. Het gaat bij hem vaak over jongens en meisjes, en dat de praktijk altijd anders is dan de theorie.’’

Bekend werk: Black Hole (2005), The hive (2012).

Art Spiegelman (1948)

,,Met Art en zijn vrouw hebben we vaak samen vakantie gevierd in Zuid-Frankrijk, toen de kinderen nog klein waren. Diners, eten op een strandje, dansavondjes… Robert Crumb woonde daar ook in de buurt, die was er dan bij. Art en ik leerden elkaar kennen toen hij met Françoise op reis was door Europa, op zoek naar tekenaars voor hun tijdschrift RAW . We konden het meteen goed met elkaar vinden, we hebben allebei een voorliefde voor de expressieve beeldende kunst uit het interbellum en we zijn beiden fan van het werk van de Belgische graficus Frans Masereel.’’

,,Art is een echte voorvechter en promotor van het moderne stripverhaal. Hij is bekend geworden met Maus , een graphic novel over de geschiedenis van zijn ouders die Auschwitz overleefden. Joden waren in zijn verhaal muizen, de Duitsers katten. Hij heeft er een Pulitzerprijs voor gekregen.’’

Bekend werk: Maus (1986, 1991), In the shadow of no towers (2004), uitgever van tijdschrift RAW .

Tekst gaat door onder de foto loading

Robert Crumb (1943)

,,Robert is mijn grote inspirator. Toen ik in de jaren 60 zijn tekeningen zag en de vrijheid die daaruit sprak, heb ik meteen mijn studie industriële vormgeving afgebroken. Dat is dus zijn schuld! Wat ik zag was de vrijheid die hij gewoon nám! Uitvergroot realisme, noemt men zijn stijl wel eens. Dat deden destijds alleen schrijvers zoals Jan Wolkers. Crumb strijdt tegen censuur en zelfcensuur. Er zijn geen grenzen. En ik dacht: aha, het kán dus. Robert was voor mij de sleutel naar het tekenen.’’

,,In Drachten hangen de platenhoezen die hij tekende. En ja, inderdaad, daarop staan zwarte mensen zoals je nu zou zeggen stereotype afgebeeld, maar zo beeldt Robert witte mensen ook af. Hij verbindt die beelden trouwens met een kwalitatief hoge inhoud, hij wil er niemand mee pesten of neerhalen.’’

Bekend werk: Fritz the cat (1972), The book of Genesis (2009), eigen tijdschrift Weirdo en Zap Comics .

Joost Swarte en vrienden: vanaf 26 september tot en met 3 januari in de Galerij van De Lawei in Drachten. Open van donderdag t/m zondag van 14 tot 17 uur. Meer informatie: Lawei.nl/joostswarte

menu