Les Deux Garcons. Het dier in de kunst.

Kunstenaarsduo Les Deux Garçons viert jubileum met expositie in Antwerpen: de beesten bijten van zich af

Les Deux Garcons. Het dier in de kunst.

Kunstenaarsduo Les Deux Garçons bestaat twintig jaar. Dat jubileum wordt anders gevierd dan gehoopt. Maar er komt een expositie. Uiteraard met dieren.

Bambi heeft een broer. Hij draagt schoenen met stalen neuzen, een uniform en een wapen. Hij loopt op twee poten en blikt onverschrokken de wereld in. Wat krijgen we nu? Wraak?

De broer van Bambi, of meer precies: Le Frère De Bambi , is een van de 25 beelden die vanaf medio volgende maand in Antwerpen te zien is tijdens Entre Realite Et Fiction , een tentoonstelling van kunstenaarsduo Les Deux Garçons. Voor wie een beetje bekend is met de kunst van Roel Moonen (1966) en Michel Vanderheijden van Tinteren (1965) zal het misschien slikken worden.

'Dieren moeten in opstand komen'

,,Ons vorige thema ging erover dat de natuur door de mens in een ruststand gedwongen wordt. We suggereerden dat we de dieren zouden wekken als er een betere wereld is”, vertellen de twee via de telefoon vanuit Limburg. ,,Maar de mens doet niet genoeg. Er is niets gebeurd. Daarom komen de dieren nu zelf in actie. De natuur is boos en slaat terug. Omdat we niet zuinig op hun leefgebied zijn, hullen de jonge dieren zich in pantserpakken en nemen ze het heft in handen om eeen statement te maken en terug te vechten.”

loading  

Entree: twee motorkrijgers met de poten van Siberische tijgers, een leeuwenwelpje met een mitrailleur, een eekhoorn in een Spidermanpak met een protestbord met woorden La Persistence, een muis die bovenuit een tank steekt en nog veel meer schepselen. Samen vormen ze een bizar leger met onverwachte superhelden, die verwijzen naar milieuproblematiek en Star Wars .

,,Onze nieuwe expositie gaat erover dat de dieren in opstand komen tegen wat wij de aarde hebben aangedaan en nog steeds aandoen”, zeggen Moonen en Vanderheijden van Tinteren. ,,We scheiden ons afval een beetje. Terwijl de aarde verder opwarmt, vissen we de oceanen leeg en kappen we de wouden. De beesten komen onze kant op. Ze brengen allerlei ziektes mee. Het coronavirus is er niet voor niets.”

loading  

Twintig jaar werken ze nu samen en dat is niet onopgemerkt gebleven. Naast verzamelaars hebben onder meer musea in Den Haag, Zwolle en Leeuwarden hun werk in collectie: opgezette dieren gecombineerd met voorwerpen die door mensen zijn gemaakt. Bijzondere beelden zijn het. Zoals een dametje van porselein met een konijnenkop, een pluche beer met een hondenkop, een piëta waarbij het ene aapje treurt over de dood van het andere aapje.

Kunst met taxidermie roept emoties op

Het is kunst die vertedering en afschuw oproept. Fluisterend tegenspreekt. Kitscherig en toch origineel is. Grappig en verdrietig. Je hebt er iets mee, of je vindt het niets, weet het duo inmiddels. ,,In het begin kregen we felle reacties. Kunst met taxidermie roept veel emoties op. Inmiddels zijn de reacties minder heftig, waarschijnlijk ook omdat we blijven uitleggen wat we doen.”

loading  

Die uitleg komt meestal neer op duidelijk maken dat er geen sprake is van dierenleed. ,,Wij werken met materiaal afkomstig van dierentuinen en dierengeneesinstituten, niets is op ons verzoek doodgemaakt. Het tonen van exoten als tijgers, panters en apen gaat altijd vergezeld van een Cites-verklaring door het ministerie van landbouw als toelichting dat ze een natuurlijke dood gestorven legaal verkregen zijn. Als we niet precies weten waar een beest vandaan komt, willen we er niets mee te maken hebben. Alles volgens de regels. En de regels worden steeds strenger. Wat heel goed is.”

loading  

Wat opvalt, is een aantal terugkerende elementen: feesthoedjes, strikjes, eieren, riemen, goud en zilver en Siamezen. ,,We werken ook met brons. Het ei komt daar vaak in terug. Omdat het een inspirerende vorm is. Om wat het oproept: de vraag over wat er eerst was, de kip of het ei. En omdat het symbool staat voor voorspoed. Je weet niet wat er gaat komen, maar er ís toekomst. Ongeboren en fragiel misschien, maar wel een toekomst.”

De strikjes en de hoedjes versterken de kitsch-uitstraling. ,,Daar kun je aan zien dat wij mensen uit deze streek zijn”, zeggen de twee. ,,Limburg is de meest on-Nederlandse provincie van het land. Kleurrijker. Meer goud en zo. Er is een duidelijke verwantschap met België. Er zit een bepaalde saus over ons werk, daar past de Franse taal bij. Limburg is lange tijd Frans geweest.”

De Siamees is een constante in het werk

Het kitschgehalte moet niet worden opgevat als louter versiering. ,,Het heeft wel degelijk een functie. Je kunt het zien als verwijzing naar het opdoffen van mensen, naar jong willen zijn. Uiteindelijk kijk je toch naar een dood dier. Naar vergankelijkheid. De laatste jaren staat de samenstelling van de beelden steeds meer in dienst van de thema’s die we behandelen. We hebben een gekruisigd aapje gemaakt, Jesus. Daar zit absoluut geen franje en opsmuk aan.”

De Siamees is een constante in het werk van Les Deux Garçons. Tijdens Entre Realite Et Fiction is onder meer een taxidermie-beeld te zien opgebouwd uit twee aaneengesmolten hertjes met hoedjes. Ze zijn nog eens extra verbonden door een tuigje. ,,De Siamees staat voor het gegeven dat het een voortkomt uit het ander en niet zonder het ander kan. Wij komen voort uit onze ouders. Ons verleden is medebepalend voor ons heden.”

loading  

Dat er een zweem van surrealisme over het werk hangt, mag blijken uit het beeld van een gekruisigde ijsbeer, een houding die zo’n dier anatomisch niet kan aannemen. ,,De huid die we in de rug overhadden, hebben we in de borstpartij bijgezet. Daardoor ziet het er heel natuurlijk uit en denk je niet: dat kan niet. Het is realistisch met een surrealistische draai.”

De keuze voor taxidermie is ingegeven door schoonheid, vertellen Moonen en Vanderheijden van Tinteren. ,,Het is prachtig materiaal waar wij graag een tweede leven aan geven. Het is allemaal uit respect en liefde voor de natuur. We moeten de natuur koesteren. Vandaar ook onze concepten. We gebruiken de beesten als noodkreet.”

Hoe het publiek op die kreet reageert, is gissen. ,,We hopen dat er iets mee wordt gedaan. Het zal op zijn minst aan het denken zetten”, zeggen ze. ,,Je bent als kunstenaar toch een soort geschiedschrijver en richtinggever. Je bent een kind van je tijd en daardoor met de problematiek van deze tijd. We voelen ons verantwoordelijk, dat is de laatste jaren verder versterkt.”

loading  

Ze zijn niet de enige die met opgezette dieren werken. Meest bekend is misschien Damien Hirst met zijn haai op sterk water en zijn doorgezaagde koe. In België zijn Koen Vanmechelen en Wim Delvoye bekend. Eerstgenoemde werkt veelal met kippen, de tweede tatoeëert varkens. In Duitsland is Thomas Grünfeld actief. Hij maakt misfits, opgebouwd uit twee of soms drie verschillende dieren.

Geen vegetariërs

,,Er is in de loop der jaren een soort van stroming ontstaan”, vertelt het duo. ,,Als er groepsexposities zijn, komen we elkaar tegen. We kennen elkaar, we respecteren elkaar en laten elkaar met rust. Grünfeld zal nooit een Siamees maken. Omwille van Vanmechelen werken wij niet met kippen. Zo heeft iedereen zijn handschrift.”

Moonen en Vanderheijden van Tinteren doen de constructie van de beelden gezamenlijk. ,,Het begint met een gezamenlijk idee, maar soms doet de een meer dan de ander. We kunnen allebei een beeld van a tot z maken. We verschillen in zoverre van elkaar dat Roel meer perfectionistisch is en Michel meer conceptueel. Maar we groeien naar elkaar toe, als een Siamees.”

Slotvraag: zijn Les Deux Garçons vegetariërs? ,,Nee”, lachen ze. ,,Als we vlees eten is het biologisch, omdat we willen dat het verantwoord is, omdat we weten wat het de aarde kost om vlees te produceren. En we eten zeker ook geen tonijn. Maar onder de mensen die onze kunst kopen, zijn wel vegetariërs.”

menu