Kunstgeschiedenis in honderd tijdsbeelden in de Fundatie

Spitsuur voor de museumbezoeker. De najaarstentoonstellingen gaan open. Na Assen en Eelde, vorige week, is het morgen de beurt aan Leeuwarden en Zwolle.

Waar het Fries Museum uitpakt met Lourens Alma-Tadema doet Museum De Fundatie het met honderd portretten uit de afgelopen honderd jaar: schilderijen, video’s, sculpturen en foto’s. Van Oskar Kokoschka (1917) tot en met Neo Rauch (2016). Met daartussen werken van grootheden als Willink, Malevitsj, Picasso, Zadkine, Appel, Bacon, Richter, Van Elk, Goldin, Dumas en Dijkstra.

Samensteller Hans den Hartog Jager opperde het idee voor dit even handzame als geslaagde overzicht van de moderne kunstgeschiedenis, nadat hij eerder in Zwolle de tentoonstellingen Meer licht (2011) en Meer macht (2014) had gemaakt. Directeur Ralph Keuning, altijd bereid om zijn collectie losse parels in perspectief te plaatsen, hapte meteen toe. Zelfs toen bleek dat De Fundatie slechts vier schilderijen mocht bijdragen, bleef Keuning enthousiast.

Geen vrijblijvende grabbelton

Daarop mocht Den Hartog Jager twee jaar lang grasduinen: lijstjes maken, plaatjes zoeken, thema’s benoemen, kijken wat bij wat past. En vervolgens hopen dat het naar Zwolle kon worden gehaald. ,,Het moest geen vrijblijvende grabbelton worden, maar laten zien hoe werken op elkaar reageren en elkaar versterken”, vertelt de samensteller tijdens de voorbezichtiging. ,,Ik hoop dat deze tentoonstelling laat zien hoe rijk de afgelopen eeuw is geweest. Ik hoop ook dat duidelijk wordt dat er zoiets bestaat als een tijdgeest.”

Brancusi

Belangrijke inspiratiebron voor Zie de mens was Constantin Brancusi, wiens sculpturen een impact op de beeldende kunst hebben gehad vergelijkbaar met Zwart vierkant van Kazimir Malevitsj. ,,Honderd jaar geleden vond de grote omslag bij Brancusi plaats: van concreet aanwezig naar volledige abstractie. In 1910 maakte hij een ei met daarin het gezicht van de mens, in 1920 is dat een ei waarin geen menselijke trekken meer te herkennen zijn, maar waarvan we toch weten dat het een hoofd is.” Met het revolutionaire ‘ei’ uit 1920, te zien in Zwolle, wordt het traditionele begrip portret ter discussie gesteld. ,,Bij het portret gaat het vaak om een objectieve werkelijkheid. Vaak is ook sprake van een opdrachtsituatie”, legt hij uit. ,,Hier gaat het om mensbeelden. In feite gebruiken deze kunstenaars de mens om naar eigen inzicht iets te vertellen over de tijd waarin ze leven. Kunstenaars zijn daar soms heel goed in. Soms lijken ze dingen zelfs te voorvoelen voor ze werkelijk gebeuren.’’

Het slotportret, Gewitterfront van Neo Rauch uit 2016, is volgens Den Hartog Jager een perfecte symbolisering van onze tijd: ,,Een man onder onweerswolken, die doen denken aan de dreiging die we nu beleven. Hij is op zijn knieën neergezegen. Hij kan neervallen en het leven opgeven. Maar het is een kunstenaar, een trommelaar. Hij kan ook doorlopen. Hij kan zich ook verheffen en ondanks het onheilspellende besluiten verder te gaan.’’

Zie de mens is van 1/10 tot en met 15/1 te zien in Museum de Fundatie in Zwolle. Bij de tentoonstelling is een gelijknamig boek verschenen met teksten van samensteller Hans den Hartog Jager. Uitgeverij Athenaeum – Polak & Van Gennep. Prijs 24,99 euro (226 blz.)

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.