Maatschappelijke spanningen centraal op fotomanifestatie Noorderlicht in Groningen

Anika Schwarzloze

Megacorporaties en banken met hun enorme kapitaal en macht creëren wereldwijd maatschappelijke spanningen. Noorderlicht 2019 richt zich op de invloed die zij hebben op de gewone mens met Taxed to the Max.

D e bevolking in Groningen ondervindt het aan den lijve. Overheid en aardoliemaatschappij zijn geduchte, soms ongrijpbare, tegenstanders in de strijd tegen gaswinning. Waar haalt een individu zijn recht? Wie kan hij aanspreken op de scheuren in zijn muren, het verzakken van zijn woning?

Waar de situatie in Groningen nog overzichtelijk lijkt, is die dat elders vaak allang niet meer. Want bij wie kunnen de Chanten in West-Siberië aankloppen als het om oliewinning en milieuvervuiling gaat? Gebrekkige pijpleidingen lekken olie, waardoor de grond vervuild raakt en rendieren ziek worden. De beschadigingen op de foto’s van Igor Tereshkov symboliseren dit op de expositie Taxed to the Max van het Noorderlicht Internationaal Fotofestival in Groningen: hij heeft zijn films met gelekte olie ontwikkeld.

Hoe het zit met ’s werelds oudste oliewinningsgebied, probeert Ursula Biemann te achterhalen in haar Black Sea Files . En Alan Gignoux laat zien hoe in Noord-Alberta (Canada) olie wordt gewonnen uit schaliegas. Dit veroorzaakt aan de ene kant grote milieuschade, maar aan de andere kant economische groei. Valt het de gewone man/vrouw te verwijten dat die kiest voor werkgelegenheid en goed onderwijs?

Rode linten

Ov erheden en bedrijven proberen controle te houden op hun onderdanen en medewerkers. In handelsverdragen leggen landen onderling tot in detail hun afspraken vast. Brigitte de Langen fotografeerde de achterkant van dergelijke verdragen, er schemeren nog net enkele handtekeningen door het roodomrande papier. Hoewel de reeks foto’s van de bundels met rode linten suggereert dat het hier om vergelijkbare documenten gaat, weerspreken de bijgeleverde teksten dit. Het ene verdrag is bijvoorbeeld 47 centimeter lang en 13,1 centimeter hoog. Het andere 300 centimeter hoog en een paar honderd kilo zwaar.

loading  

Controle zal ook het motief van het taxibedrijf Uber zijn om zijn chauffeurs te dwingen in een puntensysteem dat veel weg heeft van een game, een wedstrijdje. ,,Dat systeem is gebaseerd op behavioral science (gedragswetenschap), op een onderzoek dat is gedaan onder postduiven. Zij leerden dat ze iets te eten kregen, als ze op een rode stip tikten. Een Uber-chauffeur moet ook punten scoren, als een postduif. Maar dat is eigenlijk gek. Ze verdienen meestal niet eens het minimumloon en rijden in hun eigen auto’s. Daardoor staan ze onder zware druk’’, legt Noorderlicht-curator en fotograaf Hester Keijser (Delden, 1967) uit bij de serie van Jos Jansen.

Hyperkapitalisme

Waar bedrijven zich onttrekken aan controle, in zogenoemde free ports, heerst een soort hyperkapitalisme. Met een overvloed aan technologie, luxe hotels, casino’s... De fotografische collages die Marvin Leuvrey hiervan maakte (Overflow ), staan verspreid op enkele Noorderlichtlocaties. Een ervan is het beeldmerk van dit jaar.

loading  

Va n kapitalisme is het maar een kleine stap naar het bankwezen en de financiële crisis. Lana Mesic interviewde bankiers in The City in Londen in een poging ‘het hypergeconstrueerde beeld van de financiële wereld te doorbreken’. Een snapshot van elk van hen borduurde ze na: wie de tijd voor haar had genomen, verdiende een groot en uitgewerkt portret (Souls, ties and a pile of carrots).

Bankencrisis

Oliver Ressler en Zanny Begg interviewden ook betrokkenen over de bankencrisis (The Bull Laid Bear) en kleedden deze aan met animaties. Een voorbeeld van het groeiend aantal bijdragen aan Noorderlicht, die niet puur fotografie zijn. Keijser: ,Fotografie was eerst het enige democratische massamedium. Tegenwoordig is video dat ook. Iedereen kan een filmpje of vlogje maken, internet naspeuren op beeldmateriaal... Noorderlicht gaat hier bewust in mee.’’

Dat gebeurde al in de tentoonstellingen Data Rush en Ocean of Possibilities, waar Keijser aan meewerkte. Dit keer geeft ze zelf leiding aan het team dat de manifestatie organiseert. Ze koos onder meer werk van Bérangère Fromont, die eigen en gevonden beeld combineerde tot een installatie over de positie van Griekenland. ,,Toch de bakermat van onze democratie, zo wordt vaak gezegd. Maar nu een land met enorme werkloosheid en een groot vluchtelingenprobleem.’’

loading  

Een ander voorbeeld is een serie perspex objecten van Thomas Kuijpers met daarin allerlei artikelen, foto’s en ander materiaal, waarmee hij toont hoe informatiestromen onze gedachten beïnvloeden. Waarom het ene beeld veel succesvoller is dan het andere probeert Coralie Vogelaar te doorgronden met Recognized/Not Recognized. Zij bracht de compositie van tientallen nieuwsfoto’s in kaart, waarbij enkele succesvolle de basis vormen voor een choreografie van Marjolein Vogels. Die gaat met scholieren zo’n choreografie instuderen.

Heft in eigen hand

In ternationale bedrijven, instellingen en banken..., wie zich onmachtig voelt, kan zich optrekken aan de portretten die Michele Borzoni maakte van arbeiders die het heft in eigen hand namen en hun bedrijven overnamen (Workers Buyouts). Of aan de Future Scenarios van Lena Dobrowolska en Teo Ormond-Skeaping. Zij laten zien dat de landen die het kwetsbaarst zijn voor klimaatverandering (Keijser: ,,die vroeger als achterlopend werden beschouwd’’), nu vooroplopen in het CO2-vrij maken van hun economie.

loading  

En dan zijn er altijd nog de goeroes, die je het gevoel geven dat je altijd verantwoordelijk bent voor je eigen leven. Keijser: ,,Vooral in Amerika wordt de mens overal zelf voor verantwoordelijk gehouden. Vakbonden staan zo goed als buitenspel. Dus tot wie wend je je dan als je niet gelukkig bent in je werk? Ze houden mensen voor dat ze zelf hun geluk bepalen. Dus ook als je ziek wordt.’’

Sven Johne verzamelde breedgrijnzende koppen van deze lifestyle coaches en hun belangrijkste uitspraken (ook in audio). Je zou er bijna om lachen: ‘ Earth is heaven. Or hell. Your choice.

menu