Marjolein Scherphuis uit Assen en Alfred Oosterman uit Peize maakten een boek met zeer korte verhalen bij zwartwit foto’s van straatbeelden . Titel: Had kunnen zijn . Daarna maakten ze een straatportret van zichzelf. Zodat wij een verhaal kunnen maken in hun geest.

Wie was eerst? Kwam het idee van hem? Of van haar?

Hij maakt al jaren foto’s. Zakelijke portretten. Persoonlijke portretten. Vanwege de boterham meestal in opdracht. Maar omdat een fotograaf in beginsel een creatief wezen is en ongebonden wil zijn, maakt hij ook vrij werk. Tussen de bedrijven door. Omdat een fotograaf altijd kijkt en een camera bij zich heeft. Ontelbare foto’s heeft het opgeleverd.

Zij is van de gesproken en geschreven woorden. Wie naar haar luistert, merkt het aan haar dictie. Als ze spreekt, kun je de punten en komma’s horen. Als ze schrijft, springen onderliggende gedachten op. Wel zo handig voor haar werk: zorgen dat boodschappen van anderen worden overgebracht. Zo iemand wil zelf ook wel eens vertellen wat er in haar omgaat.

Haar hoofd vulden zich met verhalen bij zijn beelden

Toen ze hem leerde kennen en hij over zijn vrije werk vertelde, toen ze zijn foto’s onder ogen kreeg, gebeurde er iets. Een normaal mens zou zeggen dat er bij haar een luikje openging, dat er een lampje begon te branden, dat sprake was van een klik. Zij zag een uitdaging, een mogelijkheid. Allemaal clichés. In werkelijkheid vulde haar hoofd zich met verhalen bij beelden. Niets bijzonders welbeschouwd, maar toch een wonder.

Het was eruit voor ze er erg in had: ‘Als wij nu eens samen…’. Ze schrok eerst van de gedachte. Daarna van het werk wat het met zich mee zou kunnen brengen. Schoon en droog werk, dat wel. Ze had opnieuw naar zijn foto’s gekeken. Gewone mensen, in gewone situaties. Op straat. Bezig. Spelend. Pratend. Whatsappend. Daar kwamen de verhalen weer.

Op een foto gaat het om concentratie en intensiteit

Hij reageerde even spontaan: ‘Ja! Dan kan ik eindelijk mijn vrije werk eens…’ Ook bij hem begon het te knarsen. Hoe pak ik het aan? Welke foto’s zijn geschikt? Moet ik er meer maken? Hoe druk ik ze af? Vierkant, dat zeker. Zo bewerkt dat de kijker eerst de omgeving ziet en zich daarna op de mens concentreert. En dan ontdekt dat het op een foto om concentratie en intensiteit gaat.

Het vinden van een uitgever bleek minder moeilijk dan gedacht: kleine Uil in Groningen. Tijdens een ontmoeting, in een grijs kantoor op een industrieterrein in Groningen, omschreef uitgever Peter ten Hoor zijn bedrijf breed lachend en trots als een onafhankelijke uitgeverij met een eigenzinnig fonds. ‘Moi, blied dat joe d’r binnen. Wij zijn altijd in voor iets aparts’, had hij gezegd.

‘Dat grijze, dat grofkorrelige is wat deze foto’s versterkt’

‘Weet ik meteen waarom jullie kleine met onderkast schrijven’, reageerde zij. Na de koffie had hij de suggestie om de foto’s in kleur af te drukken naar de zijkant van de tafel geschoven, net naast de schaal met koekjes. Bokkenpootjes. ‘Dat grijze, dat grofkorrelige is wat deze foto’s versterkt. Aan het oppervlak lijken ze misschien vaag, maar wie goed kijkt...’ ‘Ziet intimiteit’, maakte zij zijn zin af.

Daarna volgde een stroomversnelling. Het kijken, het schrijven, het kiezen, het schaven. Het overleggen, denken, praten. Ze zeggen wel eens dat samenwerken is als puzzelen, maar puzzelen veronderstelt passen en meten. Dit was meer een vloed. Het rolde. Niet automatisch. Maar wel soepel. Vaak waren ze net zo bezig als de mensen op de foto’s. Los van alles, toch betrokken. Het had hen vervuld.

De voorbijganger als mens die we hadden kunnen kennen

En nu is hun boek klaar. Het kan de wereld in. Zodat het publiek ontdekt dat fotograferen vastleggen is, en dat schrijven losweken is. Dat een foto een verhaal wordt als er over geschreven wordt. In haar woorden: dat een voorbijganger heel even eens mens kan zijn die we hadden kunnen kennen. Met een leven dat had kunnen zijn.

Zo zitten ze op de trappen bij de Euroborg in Groningen. Halverwege de klim. De camera is nog niet opgeborgen. De laptop staat nog open. Zij denkt aan nieuwe zinnen. Hij zoekt alweer nieuwe beelden.

#

Titel: Had kunnen zijn Auteur: Marjolein Scherphuis & Alfred Oosterman. Uitgever: kleine Uil. Prijs: 22,50 euro (128 blz.)

Je kunt deze onderwerpen volgen
Cultuur