Meer dan muziek: dit krijg je te zien (en horen) in de tentoonstelling Rolling Stones Unzipped in het Groninger Museum

Ruim 400 objecten uit de verzameling zijn te zien op de tentoonstelling Rolling Stones Unzipped in het Groninger Museum. Foto: ANP/Siese Veenstra

De tentoonstelling Unzipped in het Groninger Museum laat zien hoe The Rolling Stones sinds 1962 hun vleugels hebben uitgeslagen. Daar lag en ligt een strak plan aan ten grondslag.

Normaliter geldt in het museum: exit through the giftshop . Maar omdat het geen normale tijden zijn en voor de expositie Rolling Stones Unzipped de entree van het Groninger Museum tijdelijk is verplaatst, is de merchandise nu het eerste wat je ziet. T-shirts met het tonglogo, doosjes met plectrums met het tonglogo, sokken met het tonglogo, sleutelhangers met het tonglogo en nog veel meer.

Uiteraard bevat de fanshop in de ontvangsthal ook boeken. Zoals de lijvige catalogus bij de tentoonstelling, zoals High Fidelity van Nick Hornby en The Rolling Stones in comics van Céka. Maar ook Rockonomics. A Backstage Tour of What the Music Industry Can Teach Us About Economics and Life van Alan Krueger, een Amerikaanse enonoom die vorig jaar zelfmoord pleegde.

loading

Internationaal merk dat miljoenen waard is

Rockonomics is geen vreemde aanbieding in een expositie die bezoekers een blik gunt achter de schermen van wat de grootste band ter wereld wordt genoemd. Op papier toont Unzipped ‘de hedendaagse relevantie van de muziek van de Stones aan de hand van uiteenlopende aspecten van de popcultuur waaraan zij heeft bijgedragen’. In de praktijk gaat de tentoonstelling over veel meer dan muziek.

Dat kan nauwelijks anders: The Rolling Stones zijn een strak georganiseerd bedrijf, een internationaal merk met een waarde van vele, vele miljoenen. Daar zitten niet alleen het beroemde tonglogo, een enorme muziekcatalogus en winkels aan vast. Daar hoort sinds 2016 ook een onder Stones-toezicht samengestelde reizende tentoonstelling bij. Die nu in geactualiseerde vorm onder een nieuwe naam Nederland aandoet.

Wat met de grootste band ter wereld wordt bedoeld, blijkt in Groningen uit een tijdlijn met een wereldkaart waarop de verschillende tournees zijn aangegeven. Als op de wand het meest recente jaartal oplicht, 2019, is te zien dat de band tot op heden met 42 verschillende shows 36 jaar on the road is geweest en dat verspreid over 53 landen 1871 concerten zijn gegeven. Samen zijn ze goed voor 48.728.490 bezoekers. Dat maakt ruim 26.000 bezoekers per optreden. En kaartjes zijn niet gratis.

loading

Viezig appartement in Londen

Ook de Rolling Stones zijn ooit klein begonnen. Unzipped opent met de reconstructie van een flat op 102 Edith Grove in Londen. Er bestaan geen foto’s van het verblijf, het is nagebouwd op basis van geromantiseerde herinneringen. Dat heeft een viezig appartement opgeleverd waar Mick Jagger, Brian Jones en later ook Keith Richards en Charlie Watts van het voorjaar van 1962 tot begin 1963 verbleven.

Denk aan The Beanery in het Stedelijk Museum Amsterdam, aan My bed van Tracey Emin en aan een studentenhuis. Niets in de flat wijst op grootse plannen. Er hangen drie posters. Er slingeren drie elpees rond: van Bo Diddley, van Howlin’ Wolf en Muddy Waters. Alles wijst op een gebrek aan rust, reinheid en regelmaat en op liefde voor sigaretten en bier.

De indruk wordt gewekt dat de Stones het razend druk hadden: in 1963 is er een tournee door Engeland. ,,Plotseling stonden er honderden en daarna duizenden mensen in de rij om ons te zien”, herinnert Richards zich. Een jaar later volgt een trip naar de Verenigde Staten, waar in de studio’s van Chess Records in Chicago Muddy Waters en Buddy Guy worden ontmoet. Richards: ,,We konden ons geluk niet op.”

loading

Ontwikkeling van de band aan de hand van thema’s

Unzipped vertelt geen chronologisch verhaal. Aan de hand van thema’s wordt uit de doeken gedaan welke ontwikkeling band heeft doorgemaakt. Dat gebeurt met tekstpanelen, foto’s, video, parafernalia, kostuums, posters, artwork, muziekinstrumenten, maquettes, geluidsopnamen en zeer slimme belichting. Veel objecten zijn afkomstig uit het archief van de band zelf. Een ander deel is eigendom van verzamelaars.

Zo is het eerste contract van de band te zien, getekend door Brian Jones en muziekproducer Eric Easton, omdat manager Andrew Oldman te jong was. Ook de eerste studio-opnamen uit 1963 worden getoond. Het miniatuurdagboek van Keith Richards komt uit het persoonlijk archief van Richards. Op 21 januari 1963: ‘Ik ga een Harmony gitaar kopen’. Op 25 januari: ‘Ik heb een Harmony Meteor met twee pickups gekocht’.

De tentoonstelling bestrijkt drie verdiepingen en is zeer ruim opgezet. Ter voorkoming van besmettingen is dat een verstandige keuze. Het museum laat twintig bezoekers per kwartier toe, met een gehoopte uitbreiding naar 35 per kwartier. Onder normale omstandigheden zou die opzet te ruim zijn geweest. Met name de overgang van verdieping twee naar de finale bovenin paviljoen Coop Himmelb(l)au oogt nogal leeg.

loading

Een bewust duister en rebels imago

Op de eerste verdieping, in de middenzaal waar het thema Glam en King’s Road centraal staat, is iets cruciaals neergezet: een eiland vol kostuums omringd door foto’s uit de jaren 60 en 70. In de woorden van Jagger: ‘De beelden die je projecteert zijn zeer belangrijk. Muzikanten zeggen graag dat het alleen om de muziek draait. Dat is natuurlijk niet zo. Het gaat om de kleding die je draagt, om hoe je eruit ziet, wat je houding is – al die dingen.’

De rol die manager Andrew Oldman daarbij heeft gespeeld, komt in de tentoonstelling weinig naar voren. Lees daarvoor de catalogus, waarin wordt verteld hoe hij de Stones bewust van een duister, rebels imago voorzag, ook om ze te laten opvallen naast de ideale schoonzonen van de Beatles. Wel worden filmbeelden vertoond van het tumultueuze Kurhausconcert in 1964 met rondvliegende stoelen en al.

Denkend over de ooit subversieve uitstraling van de Stones is Unzipped nogal veilig en braaf. Over het rampjaar 1969, waarin Brian Jones dood in zijn zwembad werd gevonden en tijdens het Altamont Free Concert een bezoeker werd doodgestoken door Hells Angels die als beveiligers waren ingehuurd, komen we niets te weten. Dat geldt tevens de drank- en drugslifestyle van Keith Richards.

loading

Bassist Bill Wyman en opvolger Darryl Jones

Dat een selectief verhaal wordt verteld, blijkt ook in een zaal waar bezoekers zelf nummers mogen remixen. Met schuifjes kunnen acht sporen worden bediend. Onder een aantal sporen staan de namen van Mick, Keith, Charlie en Ronnie. Onder de andere sporen staan geen namen, ook niet als ze betrekking hebben op de baspartijen van Bill Wyman.

Diezelfde Wyman krijgt in de expositie een tik wanneer Jagger hem als lui afschildert tijdens de opnamen van het Some girls -album. Na zijn vertrek in 1993 wordt Wyman opgevolgd door Darryl Jones, sindsdien vaste bassist tijdens tournees. Waar fans al jaren roepen dat Jones erkenning verdient als volwaardig Stones-lid, moet hij het op Unzipped doen met een eervolle vermelding in een videopresentatie over vaste medewerkers.

Eveneens op de tweede verdieping is een studio nagebouwd, met achter glas originele instrumenten, op de achterwand videoprojecties en daarbuiten een klein mengpaneel. Voor wie van gitaren houdt is, is Unzipped een fijne tentoonstelling, mede dankzij Brian Jones’ Vox Dulcimer uit 1966. Samen met 102 Edith Grove vormt de studio-reconstructie een hoogtepunt.

loading

Verbanden buiten de muziek

Dat de Rolling Stones in een museum voor moderne en hedendaagse kunst passen, blijkt uit de samenwerking met ontwerpers van albumhoezen, (podium)outfits, publiciteitsmateriaal, filmregistraties en decors: Helmut Newton, John Pasche, Martin Scorcese, Jean Paul Gaultier, Alexander McQueen, Annie Leibovitz. De lijst kan verlengd worden na lezing van een essay waarin directeur Andreas Blühm van het Groninger Museum verbanden legt met Thomas Gainsborough en zelfs Nymphenburg-keramiek.

Waar Richards zorgdraagt voor de blues en de bijbehorende gitaarriffs, is het vooral Jagger die verbanden buiten de muziek zoekt, bijgestaan door Charlie Watts. Jagger, die jarenlang graag zijn neus liet zien op feestjes met beroemdheden, strikte bijvoorbeeld Andy Warhol voor de albumhoezen van Sticky Fingers (1971) en Love you live (1977) én een reeks portretten die in Groningen te zien is.

Terecht wordt ruim aandacht besteed aan de concertpraktijk, sinds eind jaren 80 de corebusiness. Ook dit onderdeel kan in een museum visueel aantrekkelijk zijn, dat bewijzen niet alleen nog meer kostuums, maar vooral drie maquettes. Architectenduo Mark Fisher en Jonathan Park maakte ze voor de tournees Steel Wheels , Voodoo Lounge en Bridges to Babylon .

Het slot van Unzipped bovenin het museum is een logische finale: een verkorte versie van een concertfilm gemaakt in maart 2016 op Cuba. Terwijl Jagger en Richards vertellen over het aanbieden van verboden vruchten in voormalige communistische heilstaten, heeft de crew zorgen of het eiland wel over voldoende stroom beschikt. Als dat probleem is overwonnen, klinkt de band in beeld en geluid onmiskenbaar groots en meeslepend. Mede dankzij de geluidsinstallatie van het Groninger Museum.


menu