Directeur Jan Geert Vierkant van het Metropole Orkest: ,,Het Metropole was in Nederland het eerste orkest dat filmmuziek ging spelen. Nu doet iedereen het.’’

Metropole Orkest voor het eerst naar Emmen, en directeur Jan Geert Vierkant verheugt zich erop

Directeur Jan Geert Vierkant van het Metropole Orkest: ,,Het Metropole was in Nederland het eerste orkest dat filmmuziek ging spelen. Nu doet iedereen het.’’ Foto: Metropole Orkest / William EJAM Maail

Jan Geert Vierkant (Onstwedde, 1964) is nu drie jaar directeur van het Metropole Orkest. Dat won vorige maand een Grammy Award en treedt volgende week voor het eerst op in Emmen. Later dit jaar volgt (‘hopelijk’) Friesland.

Nee, hij was er niet bij, eind januari in Los Angeles bij de uitreiking van de Grammy’s. ,,Vorig jaar waren we ook genomineerd voor een Grammy Award, toen was ik er wel”, vertelt Jan Geert Vierkant, die deze maand alweer drie jaar directeur is van het Metropole Orkest. ,,Het is wel een heel circus. Je hebt ruim tachtig categorieën en in elke categorie zijn er vijf nominaties – een ellenlange avond. Ik heb het een keer meegemaakt en vond het wel goed. Onze chef-dirigent Jules Buckley was in LA.”

In de prijzen

Vorig jaar viel zijn orkest niet in de prijzen, dit keer was het wel raak. Multi-instrumentalist Jacob Collier mocht het podium op om een Grammy in ontvangst te nemen in de categorie ‘Best Arrangement, Instruments and Vocals’ voor de bewerking van Lionel Richies nummer All Night Long , opgenomen met het Metropole Orkest en gospelsextet Take 6. Het is de vierde keer dat het orkest in de prijzen valt bij ‘de Oscars van de muziek’. ,,Een wapenfeit dat we goed kunnen gebruiken”, stelt Vierkant nuchter vast. ,,De aanvraag voor de BIS is net ingediend.”

Het lijkt vanzelfsprekend dat het Metropole Orkest, dat zichzelf met reden afficheert als ‘the world’s leading pop & jazz orchestra’, een plek verdient in de basisinfrastructuur (BIS). Daarin zijn de belangrijkste culturele instellingen van het land ondergebracht, die rechtstreeks door het Rijk worden gesubsidieerd. ,,Over die plek in de BIS maak ik me geen zorgen”, zegt Vierkant. ,,In de nieuwe regeling voor 2021-2024 staat voor een orkest in de categorie lichte muziek precies het bedrag begroot dat wij nu krijgen.”

loading

Bijklussen op de vuilniswagen

Waar hij zich wel zorgen over maakt, is de beloning van zijn musici. Na de bezuinigingen op de culturele sector van het kabinet Rutte I, moest het Metropole Orkest met veel minder geld verder. ,,We zijn van 100 procent-banen teruggegaan naar 50 procent-banen. Onze musici moesten er allemaal dingen naast gaan doen. Een van onze mensen kluste bij op de vuilniswagen.” Nadat Vierkant vorig jaar de noodklok luidde, kwam er een miljoen euro extra van het Rijk en de gemeente Hilversum, waar het orkest gevestigd is.

Het Metropole krijgt nu 4 miljoen euro subsidie per jaar. ,,Door dat extra geld konden de banen van de musici naar 65 procent groeien”, vertelt Vierkant. ,,Onze inzet is om naar 75 procent te gaan. Daarvoor hebben we een half miljoen extra nodig. Dan kun je musici een salaris bieden van ongeveer 3000 euro bruto, waardoor ze zich primair kunnen focussen op dit werk. Nu moeten ze hopen op ander werk ernaast en dat levert vaak gedoe op. Je moet als orkest regelmatig samen spelen om goed te blijven. De pest is natuurlijk dat er geen extra geld voor cultuur is en dat je de kaartprijs niet kunt verdubbelen.”

Hoop op ‘extra potje’

Vierkant heeft zijn hoop gevestigd op het Ministerie van OCW. ,,Dat heeft eerder een extra potje bedacht voor een orkest dat internationaal excelleert. Dat ging toen naar het Concertgebouworkest. Ik hoop dat er nog zo’n potje komt. Het ministerie is heel enthousiast over ons. We bereiken andere doelgroepen dan de symfonieorkesten en we timmeren ook internationaal aan de weg. Sinds 2014 spelen we elk jaar op de BBC Proms, in Duitsland hebben we een prijs gekregen, en die Grammy’s helpen natuurlijk ook.”

Volgende week dinsdag komt Vierkant met zijn orkest voor het eerst naar Emmen, waar hij (van 2015 tot 2017) bijna twee jaar directeur was van het Atlas Theater. ,,Volgens mij is het ons eerste concert in Drenthe ooit. Ik heb niet de hele historie nageplozen, maar het Metropole Orkest speelde als omroeporkest altijd in Hilversum, en af en toe in Amsterdam, Utrecht of Rotterdam. Sinds onze verzelfstandiging, in 2013, hebben we geen verplichting meer om voor de omroep te spelen. Toen zijn we pas echt het land in gegaan, onder meer naar De Oosterpoort in Groningen.”

Als eerste filmmuziek

In Emmen speelt het orkest muziek uit James Bond-films. ,,Het Metropole was in Nederland het eerste orkest dat filmmuziek ging spelen. Nu doet iedereen het. Toen ik directeur was van het Noord Nederlands Orkest (van 1999 tot 2010, red.) en we er daar ook mee begonnen, werden we nog scheef aangekeken, verketterd bijna. ‘Je doet toch geen cross-overs’. Bijna alle orkesten zijn daar van teruggekomen. Ook omdat ze op zoek moesten naar nieuw publiek. Ik vind het mooi om te zien dat het NNO in dat soort ontwikkelingen nog steeds vooroploopt bij de klassieke symfonieorkesten.”

Vierkant verheugt zich op het weerzien met het Atlas Theater, waar hij volgens sommigen te snel vertrok. ,,Je weet nooit hoe lang een baan duurt”, zegt hij. ,,Bij het NNO had ik eerst een vijfjarig contract en dacht ik: ‘Ik ben blij als ik het haal’. Het werden elf mooie en succesvolle jaren. Ik zag de baan in Emmen vooral als een klus om de bouw van het nieuwe theater te begeleiden en een programmering neer te zetten. Ik heb ook geprobeerd om trots op Emmen uit te stralen. Ik kijk heel positief terug op die periode.”

Heen en weer naar Hilversum

Een maand geleden was hij toevallig nog in Emmen. ,,Mijn zoon moest daar voetballen met de jeugdselectie van Be Quick. Toen ben ik even naar het centrum gereden en om het gebouw heen gelopen.” Vierkant, opgegroeid in Muntendam en Veendam, is nog steeds een echte noorderling. ,,Ik woon in Zuidhorn en reis heen en weer naar Hilversum, 80.000 kilometer per jaar. Met een beetje mazzel doe ik er ’s ochtends anderhalf uur over. En dan ’s avonds weer terug. Heel af en toe blijf ik overnachten, maar we spelen door het hele land. En ik hoef niet elke dag in Hilversum te zijn.”

Vierkant wil na Drenthe met zijn orkest ook graag Friesland aandoen. ,,We zijn er mee bezig en ik hoop dat het dit jaar nog gaat lukken. Maar ik kan er nu niks concreets over zeggen.” Wellicht wordt het een concert in het kader van het 75-jarig bestaan van het Metropole Orkest. Vierkant: ,,Dat beginnen we te vieren op Bevrijdingsdag, als we op de Amstel spelen voor de koning en de koningin.”

Vlak na de oorlog opgericht

Dat het Metropole Orkest dit jaar, waarin 75 jaar bevrijding wordt gevierd, het 5 mei-concert verzorgt, is niet meer dan logisch. Het orkest werd vlak na de oorlog opgericht om het Nederlandse volk vertier te bieden met concerten op de radio, een plan van de Nederlandse regering in ballingschap. ,,Wij horen daar gewoon”, zegt Vierkant. ,,Het wordt superleuk met highlights van een aantal programma’s.”

Naast de concerten in Drenthe en (wellicht) Friesland komt het Metropole Orkest in zijn jubileumjaar ook een paar keer naar Groningen. ,,Op 23 mei staan we in De Oosterpoort met Sohn, de singer-songwriter met wie we het Amsterdam Dance Event geopend hebben. En op 7 december komen we met een Toon Hermans-programma. Daarnaast zijn we bezig met festival Rockit, in november.”

Trots op de frisheid en het repertoire

Voorlopig blijft Vierkant nog wel even bij het Metropole. ,,Het bevalt me heel goed. Ik ben blij dat ik het orkest heb kunnen helpen. Dertig jaar lang is er alleen maar geld weggehaald bij orkesten, ik ben er trots op dat wij vorig jaar een miljoen extra hebben gekregen. Omdat we de urgentie konden aantonen en de schaamte voorbij waren. Ik ben trots op de frisheid van het orkest, en het repertoire dat we uitvoeren. We zitten boven op de actualiteit. We willen graag voorop blijven lopen, en het is prima als andere orkesten soms dingen van ons overnemen.”

Maar Vierkants missie is nog niet geslaagd. ,,Ik wil naar die 75 procent-banen. Daarvoor heb je een kabinet nodig dat bereid is om de waarde van cultuur meer in te zien dan nu het geval is.” En hoe krijg je dat voor elkaar? ,,Dat is lastig. En we zijn er als culturele sector ook niet zo goed in. Wij denken dat iedereen wel begrijpt dat cultuur heel belangrijk is. Je moet mensen meenemen en enthousiast maken. Laten zien wat de meerwaarde is en continu met ze in contact blijven.”

Je kunt deze onderwerpen volgen
Cultuur
menu