Musici Beste Sevindik (viool), Jesse Faber (klarinet) en René van Munster (cello) spelen voor de verpleegkundigen na een briefing door de regieverpleegkundige op de afdeling. Daarna volgt een ronde waarin de musici voor de patiënten en hun verpleegkundigen spelen.

Muziek is een noodzaak voor ernstig zieke patiënten

Musici Beste Sevindik (viool), Jesse Faber (klarinet) en René van Munster (cello) spelen voor de verpleegkundigen na een briefing door de regieverpleegkundige op de afdeling. Daarna volgt een ronde waarin de musici voor de patiënten en hun verpleegkundigen spelen.

Wat is het effect van livemuziek op het welzijn van ernstig zieke patiënten die zijn geopereerd en de verpleegkundigen die hen zorg verlenen? En hoe is het voor de musici te musiceren voor kwetsbare mensen? Het UMCG en de Hanzehogeschool onderzoeken het gezamenlijk en de resultaten zijn veelbelovend.

Voor prof. dr. Rineke Smilde is er geen twijfel mogelijk. Ze is overtuigd van de kracht van muziek. Met een grote gedrevenheid zet ze zich al jaren professioneel in om muziek een plek in de samenleving te geven die het volgens haar verdient. Omdat het voor veel mensen zo belangrijk is. ,,Muziek is geen luxe, muziek is een noodzaak. En bewijs hopen we te krijgen.”

Smilde is sinds 2004 als lector Lifelong Learning in Music verbonden aan het Groningse Prins Claus Conservatorium, onderdeel van de Hanzehogeschool. Vanuit het kenniscentrum Kunst & Samenleving wordt samen met het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG) een uniek tweejarig onderzoek gedaan naar de betekenis van livemuziek voor chirurgische patiënten: Meaningful Music in Health Care. ,,En de afrondende fase van het project is in zicht”, vertelt Smilde.

Helende werking van livemuziek

,,Het bijzondere is dat wel onderzoek is gedaan naar de uitwerking van muziek afspelen via een koptelefoon, maar nog niet naar de betekenis van livemuziek. Dat blijkt uit de literatuur.” Zonder dat ze op de zaken vooruit wil lopen, durft ze te verklappen dat de resultaten van het onderzoek hoopgevend zijn. ,,De uitkomsten zijn niet mijn expertise, maar ze zullen worden gepubliceerd in medische tijdschriften.”

Smilde weet het, er moet keihard wetenschappelijk bewijs komen dat livemuziek helend kan werken en een positieve invloed heeft op het herstel na een operatie, het reduceren van pijn, angst en spanning. Pas dan zal het niet langer als luxe worden gezien. ,,Meten is weten. En het UMCG is hard op weg. Metingen wijzen uit dat mensen zich significant beter voelen. En dat is niet alleen goed nieuws voor de mensheid, maar ook voor de broodwinning van musici.”

Muziek bij dementie

Eerder stortte Smilde zich al succesvol op een project waarbij de rol van muziek bij dementie werd onderzocht. Ze maakte de vertaalslag voor de Nederlandse situatie en sindsdien worden in het Groningse conservatoriumstudenten opgeleid die bijvoorbeeld optredens verzorgen in een woonzorglocatie als De Dilgt in Haren. Een vraag van een collega, een lector verpleegkunde, zette Smilde aan het denken.

,,Zij vroeg zich af of kunst en muziek iets kunnen betekenen voor verpleegkundigen die zoveel ingrijpende zaken meemaken en ’s avonds alleen op de fiets naar huis zitten. Hun mentale weerbaarheid en fitheid is immers van belang. Maar heeft iemand hen wel gevraagd hoe het met ze gaat? Net als bij muziek en dementie wilde ik de verpleegkundigen er ook bij betrekken.” Ze wordt bijgestaan door de Finse violiste Krista Pyykönen die in Groningen doceert en Karolien Dons die zich richt op wat muziekpraktijken kunnen betekenen voor healthy ageing van ouderen.

Focus

Vanuit het UMCG werken prof. dr. Erik Heineman (hoofd chirurgie), dr. Barbara van Leeuwen (oncologisch chirurg) en promovendus Hanneke van de Wal (verplegingswetenschapper) mee aan het onderzoek. ,,Zij meten onder andere de hartcoherentie en daarmee de mate van stress. Wat levert de interactie met livemuziek de patiënten op? Hebben die minder pijn? Voelen ze zich beter? Heineman is erg nieuwsgierig naar wat muziek doet met het fysieke welbevinden en de mate van stress van mensen die een operatie ondergaan.

Een op de tien mensen van boven de 60 krijgt na een operatie te maken met delier. Dat is afschuwelijk, mensen raken enorm verward en angstig. Met medicijnen wordt geprobeerd dat te onderdrukken. Maar hoe zou het zijn als je door middel van muziek de kans op delier weet terug te dringen?” In de speciaal gemaakte, 15 minuten durende film Resonans verwoordt Heineman het zo: ,,De focus in dit onderzoek ligt op de oudere, ernstig zieke patiënt die een operatie heeft gehad. Die heeft pijn, is angstig en gaat malen. Dat is een algemeen probleem in de zorg. Tijdens de onderzoeksperiode hebben we vast kunnen stellen dat patiënten minder pijn en angst ervaren. We denken dat livemuziek zeer waarschijnlijk een gunstig effect heeft.”

Klassiek maar ook popsongs

Tijdens de onderzoeksperiode hebben musici op drie chirurgische afdelingen van het UMCG voor ernstig zieke patiënten en verpleegkundigen gespeeld. ,,We zijn erachter gekomen dat het veel van de musici vergt. Ze moeten niet alleen goed en uit het hoofd kunnen spelen, ze moeten ook kunnen improviseren en arrangeren. Daarnaast moeten ze veel muziek kennen, ze kunnen immers niet alleen met Mozart en Vivaldi aankomen maar ook popsongs van bijvoorbeeld Robbie Williams kunnen spelen.”

Het musiceren voor kwetsbare patiënten, in steeds een andere situatie, is maatwerk. Het vergt ook van de musici dat ze in staat zijn hun sociale antennes aan te zetten. ,,We hebben de masterstudenten zo geprobeerd te trainen dat ze met zelfvertrouwen hun artistieke product kunnen brengen, met aandacht voor de omgeving. Het is de kunst compassie te hebben, in je hart bij iemand te zijn.”

loading

De buitenwereld komt binnen

De film Resonans opent met Ravels Bolero, verklankt door cello, klarinet en fluit. Maaike van der Linde, een van de drie musici, vertelt hoe zij het ervaart aan het bed van een patiënt te spelen. ,,Ik vind het een heel mooi project, omdat het over echte emoties gaat en we op plekken komen waar muziek echt nodig is en heilzaam werkt.” Smilde zag patiënten kalmeren en een zachtere uitdrukking op het gezicht krijgen. Alsof de buitenwereld met de muziek naar binnenkomt, zo omschreef een zieke mevrouw het. De livemuziek riep emoties, herinneringen en herkenning op bij demente en verwarde patiënten en schonk afleiding tijdens de wondverzorging. ,,Een vrouw die al jaren ziek was, heeft veel indruk op me gemaakt. Zij zei dat ze door de muziek een heleboel verdriet had opgeruimd. Dat greep me aan, dat kan muziek dus doen.”

Het is de droom van Smilde dat uiteindelijk het grote helende belang van muziek wordt ingezien. Ze hoopt dat musici structureel een bijdrage kunnen leveren aan het welzijn van patiënten en zorgprofessionals in ziekenhuizen. De lesstof voor de opleiding aan het conservatorium is ontwikkeld en Smilde ziet dit als een interessante nieuwe praktijk voor musici.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Cultuur
menu