Paul Dokter op latere leeftijd.

In memoriam: Muzikant Paul Dokter was een romantische dandy en een groot talent. Toch maakte hij slechts twee albums, met The Serenes en The Toylets

Paul Dokter op latere leeftijd.

Paul Dokter was een romantische dandy met een verfijnde smaak, een estheet, een groot talent. Toch bestaat zijn muzikale nalatenschap uit slechts twee albums: een ‘jeugdzonde’ en, met The Serenes, een erkend meesterwerk. En nu is hij dood.

Het kwam volkomen onverwachts. Als je 59 bent, hoor je niet zomaar dood neer te vallen, aan een hartstilstand op een warme zomeravond. De wereld had lange tijd weinig gehoord van Paul Dokter: geboren in Oldenzaal, zijn familie kwam uit de buurt van Zwartemeer en Schoonebeek. Maar zijn dood werd landelijk nieuws.

Zijn belangrijkste wapenfeit werd dit jaar dertig jaar oud. Barefoot And Pregnant , het debuut album van The Serenes uit Joure, was toevallig een paar maanden voor zijn dood opnieuw uitgebracht, op vinyl. Kenners en liefhebbers waren het er roerend over eens: die plaat, gevuld met landelijke gitaarliedjes vol onderhuidse melancholie, staat drie decennia na dato nog altijd recht overeind. Al eerder was deze plaat uitgeroepen tot een van de beste Nederlandse popplaten aller tijden.

Muzikanten via advertentie in de krant

Het begon met The Toilets, een beginnende punkband die, via een advertentie in de krant, muzikanten annex geestverwanten zocht. Het was eind jaren zeventig, de geest van punk en postpunk, experiment en verandering heerste volop en Paul kreeg die geest ook. Hij reageerde, en nam al snel het voortouw in die band, op zeker moment omgedoopt tot The Toylets.

loading  

En hij bezorgde Jan ten Boom uit Joure een carrière. Die schrikt ook even als hij beseft dat hij ook al veertig jaar in ‘de bizz’ zit. Als een van de meer succesvolle Nederlandse boekers: hij vertegenwoordigt bands als Michelle David & Gospel Sessions, Johan, Tim Knol, Tangarine en, tot voor kort, Douwe Bob. Hij vergezelde vriend Peter Waterlander toen die auditie ging doen voor een plek op het drumkrukje.. ,,Paul zei dat ik het management maar moest doen. Ik weet nog steeds niet of hij dat serieus meende, maar ik heb het wel serieus opgepikt.”

Arrogant

Jan ten Boom vond Paul eerst maar arrogant, ,,Maar als je hem beter leerde kennen, was het helemaal goed.” Theo de Jong en zijn broer Tjitze vonden hem aanvankelijk ,,een vervelende vent. We fietsen eens in de stromende regen voor niks van Joure naar Sint Nicolaasga, omdat hij een gitaar te koop had. Kwamen we daar, zei hij: ‘ik verkoop hem toch maar niet’”. Maar bij een latere ontmoeting was het ijs snel gebroken, en ontstond er een levenslange, maar toch te korte vriendschap tussen Paul Dokter en de beide broers De Jong. Ook Jan ten Boom hield tot het eind nog contact.

Paul leidde in die tijd een enigszins nomadisch bestaan. Zijn ouders zaten doorgaans in het buitenland, pa Dokter had een mooie baan bij de Shell. Paul zat in de kost in Giekerk, ging in Leeuwarden naar school, kwam vaak in Sint Nicolaasga logeren bij de basslst van The Toylets, Gerard Terwisscha van Scheltinga (die na een paar jaar zijn plek in de band doorgaf aan broer Kees), en ook wel bij Jan, die toen nog bij zijn ouders woonde. ,,Hij kon heel goed overweg met mijn moeder, beter dan ik.”

Stijl en charisma

Paul was niet heel toegankelijk, memoreert Tjitze. ,,Hij was heel gesloten. Het kostte een boel tijd om een vriendschap met hem op te bouwen.” Dat had ook te maken met die achtergrond. ,,Hij heeft zijn ouders wel gemist”, zegt Ria van der Wijk, die twintig jaar lang een relatie met Paul had - nu is ze met Theo.

The Toylets was begin jaren tachtig een opvallende band op de Nederlandse podia. Paul Dokter, frontman inmiddels, had stijl en charisma, droeg zijn dandyeske inslag en zijn gekweld gemoed met stijl uit. ,,Hij had al wat van de wereld gezien”, zegt Tjitze, ,,hij kocht zijn kleren in Londen, wij moesten het bij de Lapekoer in Joure halen. Alle meisjes wilden wel met Paul en niet met ons.”

Paul Dokter was een man van de wereld, die in Londen niet alleen kleren kocht maar ook de nieuwste platen van de meest interessante, soms erg experimentele bands. ,,Hij was een man met smaak”, zegt Tjitze, ,,een dandy, een man met een groot gevoel voor esthetiek.” Hij bezocht zijn ouders toen die in Indonesië woonden, reizen die diepe indruk op hem maakten en die hun sporen nalieten bij The Toylets. Een van hun mooiste nummers, een single, heette niet voor niets Do The Gamelan . Hij kocht dure gitaren en effectapparaten in Singapore.

Slaande ruzie

Die Toylets, echter, hadden één makke: stem en gitaargeluid van Paul Dokter hadden merkwaardig veel weg van dat van Robert Smith, van de toen reuze populaire band The Cure. Hoe dat nou precies zat is de betrokkenen een raadsel. Paul was helemaal niet zo’n fan. Sterker nog, toen hij, met een gelegenheidsband onder de naam Pedopop 80, speelde in het voorprogramma van The Cure in Het Posthuis te Heerenveen, schopte hij slaande ruzie met Robert Smith.

Hij was een man van alles of niets. Kon zich helemaal storten op iets nieuws: tuinen ontwerpen, of bijen - zijn oom was imker, en dat pakte hem ook. Hij wist alles van hunebedden, verdiepte zich in de archeologie van Zuidoost-Drenthe, las de Russische Bibliotheek (van uitgeverij Van Oorschot) aan stukken.

Alles of niets. Dus toen bassist Kees Terwisscha van Scheltinga en drummer Peter Waterlander zeiden dat ze het iets rustiger aan wilden doen met The Toylets, vanwege oplopende studie-achterstanden, gooide hij meteen het bijltje erbij neer. Ten Boom was erbij, in de bandbus. ,,Dat was geen gezellig gesprek.”

loading  

Wie nu de platen van The Toylets opzet, hoort een jongehondenbandje met onder dat merkwaardige Cure-epigonisme toch een stuwende onderlaag van eigenzinnigheid. Paul Dokter zag het als een jeugdzonde - hij was toen begin twintig tenslotte. Hij ging verder met Theo, die precies een half optreden lang, het afscheidsconcert, lid was van The Toylets. Eerst met synthesizers, ,,totale underground”, zegt Theo, ,,heel afwisselend, heel experimenteel, heel bizar.” Maar ze kwamen er niet mee aan de bak, ,,er is in Nederland geen plek voor underground.”

Na een commercieel bedoeld, maar teleurstellend afgelopen uitstapje pakten Paul en Theo de gitaren weer op. Theo: ,,We hadden in die tijd, eind jaren tachtig, de focus op Hüsker Dü en andere Amerikaanse gitaarmuziek. Maar tegelijkertijd was er in Engeland een underground-scene, met Spacemen 3 en zo. Alleen, die hebben we helemaal gemist. Anders was Barefoot And Pregnant een heel andere plaat geworden, en dan was er ook nog een tweede, een derde plaat gekomen, met Paul erbij.”

Wisselwerking

De wisselwerking tussen Paul en Theo was ook duidelijk. ,,Wat Paul belangrijk vond, was het moment dat een nummer onststaat. Dat was voor hem het allermooiste. Daarna vond hij het niet meer interessant.” De band ging de studio in, met een reeks harde nummers. Maar ter plekke besloten ze om die nummers aan de kant te gooien.

Toen kwam er een eureka-moment. Joop van der Linden, de man van de Face Sound-studio in Lemmer waar het allemaal moest gebeuren, kwam aanzetten met de open g-stemming voor de gitaar, ook een favoriete vondst van Keith Richards. Theo: ,,Dat opende onze ogen. Ineens kon je heel andere nummers maken. Toen hebben we in een week de helft van de plaat geschreven.” Jan herinnert zich dat hij op de fiets van Joure naar Lemmer toog, nieuwsgierig naar wat ‘zijn’ band aan het doen was. ,,Ik hoorde die nieuwe nummers en dacht: holy fuck .”

De plaat sloeg aardig aan, de band ging druk toeren. Maar dat was aan Paul niet zo besteed. ,,Voor mij was dat heel spannend”, zegt Theo, ,,maar hij had het allemaal al eens gedaan, met The Toylets. Steeds dezelfde nummers spelen, dat was het ook niet voor hem. Hij wilde scheppen. Je kon wel merken dat hij er niet veel zin meer in had op het podium. Dan moest ik echt op hem inpraten. Struinden we het podium op, wisten we niet eens meer waar onze gitaren waren. Zo stoned waren we. Dan zagen we Jan ten Boom wel balen.”

De band had best een arrogante uitstraling, interviews liepen niet zelden slecht af. ,,Dat krijg je als je heel introvert bent”, meent Theo, ,,dan zeg je niks tegen het publiek en dan krijg je al snel die naam. We wisten ons geen houding te geven. We vonden: de muziek moet het zeggen en that’s it. En Paul was daar nog veel extremer in.” Een lastig te managen band, ook. Jan ten Boom:: ,,Ik heb zo mijn best gedaan.”

Embryonaal

Nummers schrijven, dat was er ook niet meer bij. Theo: ,,Ik was heel fanatiek en productief, en Paul klapte dicht. Misschien wel daarom.” Paul kondigde zijn vertrek ook niet aan, nee, ,,hij kwam gewoon niet meer.” Hij meldde zich bij Theo’s broer Tjitze, ,,heel emotioneel”. Uiteindelijk begonnen zij tweeën een band, meer underground, richting Spacemen 3 en Velvet Underground. Met zijn vriendin Ria op drums. Niet dat ze dat toen al kon. Ze nam les bij een voormalig drummer van Cuby & The Blizzards, ze weet niet meer hoe die heette.

loading  

Sunstonecruiser werd de naam. De nummers kwamen weer, ,,maa zoals Theo al zei: er werd nooit wat afgemaakt. We hadden er niet iemand als Theo bij, dus het bleef heel rudimentair, embryonaal.” De sfeer was uitstekend, maar na een paar handenvol optredens bloedde dit project ook weer dood. Waarna Theo zich, vanuit de inmiddels opgeheven Serenes, weer bij Tjitze en Paul voegde. Een mooie, inspirerende tijd, herinnert Tjitze zich, ,,maar wel een clash of ego’s .”

Ze hielden hun muziek, psychedelisch, underground en experimenteel, voor zichzelf - het kwam niet buiten oefenruimte en studio. Tjitze vertrok na een jaar of wat naar het buitenland, Theo en Paul bleven muziek maken, met tussenpozen. Paul woonde inmiddels in Bedum. ,,Daar reisde ik een paar keer per maand heen. Ik moest wel altijd bier meenemen.” Vorig jaar nog stuurde het duo, inmiddels onder de naam The Family Acid, een demo de wereld in - opnieuw zonder resultaat. ,,Ik ben eerlik geweest”, zegt Jan, ,,de muziek vond ik prachtig, maar ik vond het heel moeilijk om te verkopen.”

Dus dat liep ook weer dood, al heeft duo al met al toch een stuk of 150 nummers gemaakt, Paul kreeg weer een relatie en streek, na heel lang in Drenthe en Groningen gewoond te hebben, neer in Amsterdam. Tjitze:: ,,Die relatie heeft hem een heleboel gebracht.”

Isolement

Paul Dokter tekende, ontwierp tuinen, verzamelde schilderijen, schreef verhalen. ,,Hij had fantastische boeken kunnen schrijven”, zegt Jan ten Boom. ,,Ik kreeg wel mails van hem, enorme lappen, hele verhalen. Hoe hij dat opschreef, prachtig, niet normaal.” Theo: ,,Hij was een kunstenaar, keek altijd vooruit.”

Leven voor de kunst, op een kort baantje na bij, nota bene, de belastingdienst. Een leven in relatief isolement, ,,maar”, zegt ex-vriendin Ria, ,,hij had wel de liefde nodig, iemand die zijn voeten op de aarde hield.”

De laatste der romantische dandy’s, met een passie voor het leven en voor wat hij deed, maar niet noodzakelijk met een heel gezonde levensstijl. Hij geloofde er heilig in dat hij een gereïncarneerde Russische prins was, ,,en dat gunden wij hem ook wel. Hij kon je de illusie geven dat we over vier jaar wereldberoemd zouden zijn. Dat elan, hij gaf nooit op. Dat was ook een kwaliteit van hem.”

En toch. Veertig jaar muziek, niet meer dan twee albums. Tjitze: ,,Hij is zijn hele leven creatief geweest, op verschillende terreinen. Hij wilde altijd vooruit. Hij was ook zo creatief juist omdat een boel dingen niet lukten. Dat is een rare paradox.” Theo: ,,Hij was toch wel trots op The Serenes. Maar een scheppende ziel kijkt nooit om.”

menu