Oerol maakt zich sterk voor inclusiviteit. Ook voor doven en slechthorenden, die zelf hun plek nadrukkelijk opeisen. Tot en met een film in gebarentaal.

Vorig jaar al was een groot deel van het online-programma van Oerol ‘ondertiteld’ met gebarentolken. Dit jaar gebeurt het weer, tot en met uiterst swingende tolken bij muziekfilmpjes.

Maar daar mocht het niet bij blijven. Terwijl Oerol zich vorig jaar nadrukkelijk engageerde met Black Lives Matter, speelde er in de dovengemeenschap ook van alles. ,,Laten we het niet alleen over dove mensen hebben”, zegt Farnoosh Farnia van Oerol, ,,laten we kijken hoe we ruimte kunnen maken voor dove performers, medewerkers en collega’s.”

Vanuit haar achtergrond als storyteller (ze is mede-oprichter van vertelhuis Mezrab , al een paar jaar prominent op Oerol) wilde Farnia altijd al een voorstelling maken met gebarentaal – die beheerst ze. ,,Omdat ik het zo’n mooie taal vind.”

Een horende en een dove verteller

Samen met gebarentolk Erika Zeegers, ook projectleider ‘toegankelijkheid’ bij Oerol, nam ze het initiatief voor de korte film A Life Of Hiccups , te zien op online-Oerol-programma Het Imaginaire Eiland. Daarin worden een horende verteller en een dove vakgenoot aan elkaar gekoppeld. ,,Gewoon zien wat er gebeurt als je twee mensen samenbrengt die ieder een andere taal spreken.”

Voor Tobias de Ronde, de dove verteller uit de film, maakt gebarentaal, ooit verboden, onderdeel uit van zijn identiteit – het is zijn moedertaal. Farnia: ,,Hij zegt: waarom moeten wij ons altijd verhouden tot gesproken taal?”

Dat is Erika Zeegers, net als Farnia horend, uit het hart gegrepen. Ze is al dertig jaar actief als gebarentolk, ook voor theaterproducties. ,,Het moet verder gaan dan tolken inzetten.” Dat vond Oerol ook, en dus werd Zeegers projectleider toegankelijkheid.

Doof, maar vooral kunstenaar

Ze droeg Jascha Blume aan ter deelname aan het Oerol Lab, de paraplu waaronder deze week druk geëxperimenteerd wordt. Blume is afgestudeerd aan de Amsterdamse Rietveld Academie en deed in 2013 mee aan de expositie Lexicon/Leksikon van VHDG in Leeuwarden. In zijn werk gaat het, onder andere, over tijd. ,,Ik krijg altijd alle gesprekken met een paar seconden vertraging mee, omdat ik een tolk gebruik. Ik leef eigenlijk constant in de verleden tijd.”

Zeegers: ,,Het leek me heel verfrissend om hem in die context met andere kunstenaars neer te zetten. Ik heb hem gevraagd om te kijken in welke vorm we dit soort dingen, gebarentaal als kunstvorm, in Oerol kunnen integreren. Dat het echt een gelijkwaardige wisselwerking kan worden. Dat hij ons vanuit zijn perspectief kan voeden.”

Dat perspectief, zegt Blume (via een gebarentolk – dat went verbazend snel), vertoont veel overeenkomsten met de plek waar we zijn: een eiland. Dat is ook onderdeel van de onderzoeksvraag waarmee hij Oerol Lab in gaat. ,,Zo’n eiland ligt heel geïsoleerd. Ik voel een parallel met mijn eigen leven als doof persoon. Ik voel mezelf een eiland dat zich moet aanpassen om alles op te nemen. Hoe kan ik dat hier op dit eiland doen, mezelf doen opnemen in de natuur en de natuur in mij?”

Doven als onderbelichte groep

Doof zijn. ,,Voor mij is dat vanzelfsprekend, het hoort bij mijn identiteit. Toen ik aan het puberen was, was ik echt wel boos. Nu zoek ik naar een andere vorm om dat te uiten, een andere manier om te laten zien waar ik sta.”

Blume is, in ieder geval in deze Oerol-context, eerst kunstenaar en dan pas doof. Maar tegelijkertijd: als hij als dove kunstenaar zich manifesteert is dat toch een statement. ,,Als ik die kans krijg, voor een groter publiek, zou dat mooi zijn. Ik zie doven als een onderbelichte groep, die bijna geen podium krijgt.”

Blume gaf ooit rondleidingen in het Eindhovense Van Abbemuseum. ,,Dat maakte de kunst toegankelijker, maar het moet meer zijn dan dat. Je zou mensen met beperkingen vaker kunnen uitnodigen en hen een stem geven. Zij hebben ook iets te vertellen over de wereld. Mooi dat ze gebarentolken inzetten hier, maar dat zou meer uitgewerkt kunnen worden. Dat je ze betrekt bij projecten en experimenten. Ik weet zeker dat daar interessante dingen uitkomen. Het is niet alleen maar: regelen voor, maar praten met. Het is ook een proces, dat is interessant.”

Tolk als verlengstuk van je arm

In zijn werk houdt Blume zich bezig met zijn positie. ,,Ik gebruik heel veel tolken. Wat is hun positie in mijn leven? Ze zijn een verlengstuk van mijn arm, waarmee ik praat. Net als een mobieltje, als ik die een dag vergeet heb ik een soort fantoompijn.” Hij lacht. ,,Dat heb ik niet per se met een tolk, hoor.”

Zeegers: ,, Black Lives Matter heeft de activistische, jongere doven echt gemotiveerd en geprikkeld. Die pikken het ook niet langer. Oerol wil zo’n festival zijn, dat doven de ruimte wil geven. Echt heel fijn. Het zaadje is gelegd. Nu mogen doven het zelf water geven.”

Je kunt deze onderwerpen volgen
Cultuur
Oerol