Fragment van Leliën (ca. 1910). Jan Mankes.

Op kinderschoenen langs de werken van Mankes in het verlaten Museum More

Fragment van Leliën (ca. 1910). Jan Mankes. Foto Museum More Gorssel

Honderd jaar geleden overleed schilder Jan Mankes uit Meppel aan de gevolgen van TBC. Dat zou herdacht worden met drie tentoonstellingen. Die in Museum More in Gorssel is online te bewonderen.

Op afstand een expositie bekijken, met een scherm ertussen, is allesbehalve ideaal. Tegelijkertijd is het mooi dat het kan, dus klagen zullen we dit keer niet. De virtuele tour door Jan Mankes 1889-1920 | De werkelijkheid niet omvat 25 korte video’s waarin medewerkers van Museum More iets over de getoonde werken vertellen.

De manier waarop ze dat doen, verschilt per medewerker – de een vertelt vanuit een persoonlijke interesse, de andere vanuit professioneel perspectief. De video’s zijn na sluiting van het museum in Gorssel bij de medewerkers thuis opgenomen, met wisselende beeld- en geluidskwaliteit tot gevolg. Stabieler zijn de toegevoegde losse audiofragmenten afkomstig zijn uit de documentaire De stille verwondering uit 2011.

Op computertechnisch gebied is nog een wereld te winnen

Nog een waarschuwing vooraf: waar via Google Art schilderijen tot op de millimeter vanachter de pc bekeken kunnen worden, kan dat via de website van Museum More niet. Op computertechnisch gebied is in Gorssel nog een wereld te winnen, voorlopig slenteren we op kinderschoenen door de lege zalen.

Wie eenmaal het navigeren in de vingers heeft – klik op pijlen op de museumvloer, klik daarna op het logo met het uitroepteken waarna een video start – kan zich toch een aardig beeld vormen van in het museum te zien is en, belangrijker, wat voor kunstenaar de in Meppel geboren Jan Mankes is geweest.

Een man die buiten de kunst van zijn eigen tijd stond

De uitleg van directeur Ype Koopmans bij Stilleven met buffelschedel (1918) is daarbij verhelderend: ,,Jan Mankes wordt soms gezien als een wat naïeve dromer, als een man die buiten de kunst van zijn eigen tijd stond. Toch is er ook een ander verhaal. Hij was in verschillende opzichten juist een voorloper van een ontwikkeling die hij zelf niet meer heeft kunnen meemaken.”

Vervolgens wordt verteld dat Mankes aan het eind van zijn leven schilder-technisch steeds beter en verfijnder werd en ook groter ging werken. Stilleven met buffelschedel preludeert volgens Koopmans op werk dat in de jaren dertig en veertig door neo-realisten en magisch-realisten als Wim Schumacher en Edgar Fernhout is gemaakt, kunstenaars die ruim vertegenwoordigd zijn in de collectie van More.

‘Onwaarschijnlijk mooi. Een hoogtepunt uit zijn oeuvre’

Interessant is ook wat restaurateur Han Boersma vertelt over zijn onderzoek naar het fragiele en intieme Glas met lelie uit 1910. Om te achterhalen hoe Mankes het glas had geschilderd, legde Boersma het stilleven onder de microscoop om penseelstreken te kunnen zien. ,,Voor ik het wist, was ik het glaasje voorbij. Ik zag wel pigmentjes en ditjes en datjes voorbij komen, maar geen aanduiding. Het glaasje bleek niet geschilderd. Adembenemend.”

De lelie was de favoriete bloem van Mankes. En laat nu recent Leliën te zijn ontdekt, een onbekend schilderijtje met een akkertje lelies. Koopmans schat dat het in dezelfde periode is gemaakt als Glas met lelie. ,,Zeer fijn glacerend, bijna email, met naar je toe zinderend wit”, schetst de directeur. ,,Onwaarschijnlijk mooi. Een hoogtepunt uit zijn oeuvre. Mankes was toen nog maar 21. De meeste kunstenaars tegenwoordig moeten dan nog beginnen.”

menu