De nieuwe cd.

Interview met fagottist Bram van Sambeek: 'Ik zoek naar nieuwe impulsen met diepgang'

De nieuwe cd.

Van Bram van Sambeek verscheen onlangs een album met fagotconcerten van Mozart, Weber en Du Puy. Het is zo’n beetje de enige ‘activiteit’ van de spraakmakende fagottist die niet is afgelast.

Ook voor Bram van Sambeek is de wereld zoals hij die kende tot stilstand gekomen. ,,Het is bijna lawaaiig met afzeggingen”, zegt de 39-jarige fagottist. ,,Ik weet niet meer wat ik ermee moet. Net kreeg ik nog bericht van een kamermuziekfestival in Los Angeles, waar ik in februari 2021 zou optreden. ‘Hou rekening met annulering’, was de boodschap. Het gaat heel ver. De coronacrisis gaat voor ons musici zeker een jaar lang gevolgen hebben.”

Van Sambeek, geboren en getogen in Groningen, geldt als een van de beste en meest spraakmakende fagotspelers van dit moment. Van 2002 tot 2011 was hij solofagottist bij het Rotterdams Philharmonisch Orkest. Die baan zegde hij op om zich als kamermusicus en solist te kunnen ontwikkelen. Ook richtte hij met andere klassieke musici een rockband op: ORBI, oftewel The Oscillating Revenge of the Background Instruments, die vorig jaar zijn debuutalbum uitbracht.

Schakelen tussen rock en klassiek

,,Eind maart stond een concert met ORBI in het Concertgebouw gepland”, vertelt Van Sambeek. ,,We zouden delen van Mahler-symfonieën afwisselen met rocknummers van bands als Metallica en Led Zeppelin. Een beetje zoals de mixtapes die ik als tiener maakte en waar ik naar luisterde als ik in Groningen naar school fietste. Ik heb het altijd leuk gevonden om te schakelen tussen rock en klassiek.”

De omstandigheden dwingen hem nu om nieuwe wegen te vinden voor zijn muziek. ,,Ik wil niet meegaan met alles dat je nu op Facebook tegenkomt. Ik denk dat mensen op een gegeven moment ook genoeg hebben van al die kopjes in beeld met slechte audio eronder. Ik waardeer het wel, en ik plaats zelf ook af en toe wat online. Maar het is natuurlijk onvergelijkbaar met de live-ervaring, die de artiesten en het publiek steeds harder zullen gaan missen.”

Van Sambeek is op zoek naar alternatieven voor de lange termijn. ,,Net als veel collega’s, voor als we echt een jaar binnen moeten zitten. Maar dat kost tijd, want ik wil het goed doen. De ideeën die ik heb bevinden zich in een heel pril stadium.”

loading

‘Ik speel nu veel Bach’

Zo wil hij met de mensen van het Zweedse platenlabel BIS Records, dat zijn muziek uitbrengt, onderzoeken of er via hun digitale kanaal e-Classical iets mogelijk is. ,,Ik heb aangegeven dat ik graag wil inzetten op audio van hoge kwaliteit. BIS heeft een internationaal publiek dat toch al erg audiofiel is en in feite al bezig was om thuis een soort virtuele concertzaal in te richten. Misschien kan bijvoorbeeld zo’n Mahler-project met ORBI via hun digitale kanaal e-Classical toch doorgang vinden.”

Voorlopig is Bram van Sambeek aan huis gekluisterd, in Den Haag. ,,Het voordeel van deze tijd is dat ik spontaan kan spelen waar ik zin in heb. Repeteren voor concerten hoeft even niet. Ik speel nu veel Bach, met multitracking . Ik ben momenteel met zijn klavierpartita’s bezig. Dan speel ik de stemmen allemaal direct boven elkaar in, al luisterend naar de vorige opname. Op die manier is het iets meer live en wat flexibeler qua timing. Het klinkt dan opeens als een gigantisch orgel.”

Multitracking is voor Van Sambeek een nuttig hulpmiddel. ,,Je ontdekt er nieuwe dingen in de muziek mee. Mijn nieuwe album met fagotconcerten heb ik onder meer voorbereid door een arrangement voor één fagot te schrijven van de orkestpartijen. Dat is voor mij een heel leerzaam onderzoek naar wat ik het belangrijkst vind in die muziek, waarbij je heen en weer springt tussen de instrumenten. Dat arrangement neem ik vervolgens op en over die opname speel ik dan de solopartij.”

Mozarts fagotconcert is referentiepunt

Voor Van Sambeek is multitracking een heel natuurlijke manier om muziek te maken. Deze concertloze periode wil hij aangrijpen om meer van dit soort middelen te ontwikkelen. ,,Ik zoek naar nieuwe impulsen met diepgang waarmee ik naar buiten kan komen. Ik wil niet meteen van alles de wereld in slingeren via social media en dan maar zien hoe het valt. Klassieke muziek gaat over verfijning en kwaliteit. Daarom is die nieuwe cd ook zo belangrijk voor mij. Ik ben misschien wat ouderwets daarin.”

Die cd is het album Mozart, Weber & Du Puy: Bassoon Concertos dat begin april werd uitgebracht. Van Sambeek wordt daarop begeleid door het Zweeds Kamerorkest, gedirigeerd door Alexei Ogrintchouk. ,,Het is zo’n cd die je niet te vroeg in je carrière moet maken.” Mozarts Fagotconcert in Bes, KV 191 geldt namelijk als hét concert uit het repertoire voor het houtblaasinstrument, waar Van Sambeek tijdens een bezoek aan de Groningse muziekschool als tienjarig jongetje voor viel.

,,Voor mij is dit het ideale moment. Mijn band met het fagotconcert van Mozart gaat terug naar mijn beginjaren bij het Rotterdams Philharmonisch, toen ik het als solofagottist mocht spelen. Dirigent Alexei Ogrintchouk, die nu eerste hoboïst is van het Concertgebouworkest en een opkomend dirigeertalent, speelde toen ook in Rotterdam. Wij waren de twee jonkies in het orkest. Omdat hij iets ouder was, wierp hij zich op als een soort coach. Ik heb veel van hem geleerd, vooral van zijn natuurlijke, niet dogmatische manier van muziek benaderen.”

Een toevallige vondst: fagotconcert van Du Puy

Ogrintchouk staat net als Van Sambeek onder contract bij BIS Records, dat het Zweeds Kamerorkest voor de opname regelde. ,,Met dit album is die cirkel rond”, zegt Van Sambeek. ,,Daarnaast heb ik de afgelopen drie jaar lesgegeven aan de Hochschule für Musik und Tanz in Keulen. In Duitsland krijg je als fagotdocent een overkill aan Mozarts fagotconcert over je heen, omdat het voor iedere fagottist hét referentiepunt is. Het is ook heel goede muziek. Ik heb met al die studenten die het voorspeelden veel nieuwe invalshoeken ontdekt. Daar heb ik zelf ook baat bij gehad.”

Na Mozart geldt Carl Maria von Webers Fagotconcert in F, op. 75 als de onbetwiste nummer twee onder de fagotconcerten. ,,Je hoort er Webers operakwaliteiten in terug”, zegt Van Sambeek. ,,Die twee concerten hebben een gigantische historie en ken ik al heel lang. Ik vond het heel spannend om ze op te nemen, met alle bekende opnames van fagotgrootheden in je hoofd. En ik heb het Fagotconcert in c van Édouard Du Puy eraan toegevoegd omdat dat volgens mij ook een plaats bij de grote fagotconcerten verdient.”

De opname van dat concert is een wereldpremière. Du Puy (1770-1822) was een Zwitserse componist, dirigent, zanger en violist, die werkzaam was in Denemarken en Zweden. ,,Ik kreeg in 2008 per ongeluk een kopie van de autograaf van zijn concert in handen. Ik had in de bibliotheek van Stockholm de partituur opgevraagd van een orkestarrangement van Du Puys Fagotquintet , dat op mijn eerste cd uit 2009 staat. Het concert van Du Puy kende ik helemaal niet, maar ik had al snel door dat die muziek veel spectaculairder was.”

‘Het is supervirtuoos’

Van Sambeek voerde het concert uit 1812 de afgelopen jaren meermaals uit. ,,Du Puys muziek staat duidelijk aan het begin van de romantiek: het bevat Beethoven-referenties en geeft de uitvoerder de nodige vrijheid. Het is supervirtuoos, in tal van opzichten. Er staan heel veel snelle noten in en ook veel hoge noten, tot de hoge es toe. Dat is een terts hoger dan de hoge c in de fagotsolo aan het begin van Stravinsky’s Sacre du Printemps , van honderd jaar later, waar zijn collega Camille Saint-Saëns zo kwaad over was.”

Vooralsnog is Van Sambeek de enige moderne fagottist die zich eraan gewaagd heeft. ,,Het is ook nog de vraag of het vroeger ooit in zijn geheel is uitgevoerd. Er zijn alleen bronnen van uitvoeringen van delen ervan, wat in die tijd gebruikelijk was.” Wanneer hij het zelf weer kan spelen, is totaal ongewis. ,,Ik hoop dat we binnen afzienbare tijd met ORBI weer wat kunnen doen, misschien via livestreaming. Als band lukt het nog wel om ver genoeg uit elkaar te zitten.”

Een promotietour voor het nieuwe album zit er niet in. ,,Ik heb gelukkig nog wel een soort pre-releasetour kunnen maken met de Nordwestdeutsche Philharmonie. Negen concerten in Duitsland, Antwerpen en Amsterdam, waarbij ik in Mozarts Fagotconcert soleerde. Dat zijn mijn laatste concerten geweest, voorlopig.” Het album is door BIS wereldwijd uitgebracht, maar zelfs de distributie van de fysieke exemplaren is door de coronacrisis grotendeels stil komen te liggen. ,,De cd-winkels worden nog niet bestormd.”

Baan in Keulen opgezegd

Voorlopig speelt Van Sambeek thuis, zoekend naar nieuwe uitdrukkingsmogelijkheden. En hij sport veel: hardlopen, fietsen. ,,Dat heb ik nodig om niet waanzinnig te worden. Ik ben in een betere conditie dan ooit. Fagotspelen zelf heeft ook een element van sport in zich: het is geen licht instrument, na een paar uur spelen ben je echt moe. Maar het is ook een prettige sensatie om te spelen. Ik geniet van de klankproductie. Daar raak je aan gehecht. Bij een strandvakantie mis ik het echt.”

Het lesgeven ligt door de coronacrisis ook stil. ,,Vlak voor de crisis heb ik mijn baan als professor aan de Hochschule in Keulen opgezegd. Het reizen, in combinatie met de concerten, werd me te veel en ik wil graag Den Haag als uitvalsbasis houden. Ironisch genoeg zijn juist die twee redenen – reizen en concerten – door de coronacrisis weggevallen. Ik heb me wel eens achter de oren gekrabd over die beslissing en er een paar slapeloze nachten van gehad.”

Het Koninklijk Conservatorium in Den Haag, waar Van Sambeek al eerder als fagotdocent werkzaam was, wilde hem echter graag terug. ,,Vanaf september ga ik daar weer lesgeven.” Zo’n vaste baan op de achtergrond is een geruststelling in deze onzekere tijden. ,,Mijn hele zelfstandige inkomen is door de crisis weggevallen. Gelukkig heb ik dat docentschap nog.”

#

Mozart, Weber & Du Puy: Bassoon Concertos door Bram van Sambeek en het Swedish Chamber Orchestra olv. Alexei Ogrintchouk is verschenen op BIS Records.

menu