Orkestversie van 'Canto Ostinato' door het Noord Nederlands Orkest is een aanwinst

HetNoord-Nederlands Orkest. Artistiek leiderMarcel Mandos: ,,Het is voor een orkest cruciaal om te blijven spelen om het ensemble intact te houden."

Het NNO heeft een dubbelalbum uitgebracht met muziek van de Nederlandse componist Simeon ten Holt. Het betreft opnames van drie symfonische werken die niet eerder zijn vastgelegd.

Het fysiek bijwonen van concerten van het Noord Nederlands Orkest zit er voorlopig nog niet in. We moeten het doen met oude concertfragmenten op de website van het orkest, radio-opnames of streamingconcerten (zie kader). Voor wie de geluidskwaliteit daarvan te mager vindt, zijn er natuurlijk nog de cd’s die het orkest gemaakt heeft. Vorige week verscheen een nieuwe aanwinst bij het Friese label Aliud Records.

Via Spotify waren ze al enkele maanden te beluisteren, maar nu is er ook een fysieke drager met de opnames van drie werken van Simeon ten Holt (1932-2012) die niet eerder zijn vastgelegd. Of beter gezegd: drie fysieke dragers. Het betreft namelijk een dubbel-cd, plus een blu-rayschijf waarop de uitgevoerde werken zijn vastgelegd in Auro-3D en Dolby Atmos (als extraatje voor de fanatieke audiofielen).

Suggestie van eindeloosheid

Op het eerste schijfje staat de bewerking voor symfonieorkest die componist Antony Fiumara in 2016 maakte van Canto Ostinato. Het is met afstand Ten Holts bekendste werk, dat hij oorspronkelijk componeerde voor meerdere piano’s. Tussen 1973 en 1976 schreef de componist ruim honderd thematisch verwante, korte secties, bestaande uit enkele maten muziek in dezelfde toonsoort (bes mineur). Door de uitvoerenden kunnen deze secties naar believen worden herhaald en mede daardoor ontstaat een suggestie van eindeloosheid en tijdeloosheid.

loading  

Het tonale, minimalistische werk, dat makkelijk in het gehoor ligt, groeide na de première in 1979 uit tot het populairste klassieke-muziekstuk van Nederlandse bodem. De compositie wordt nog steeds heel vaak uitgevoerd, in variërende bezettingen en kan uren duren. Het NNO speelde Fiumara’s orkestversie – die noodgedwongen veel minder uitvoeringsvrijheid kent en ‘slechts’ 50 minuten duurt – in 2017 in verschillende zalen. De twee concerten in Groningen leidden tot de opname op deze cd.

'Ineens in kleur'

Wat bij beluistering meteen opvalt is dat Fiumara’s Canto Ostinato eigenlijk een andere compositie is geworden. Waar je als luisteraar bij de pianoversies nog wel eens aangenaam weg kunt dromen (of in slaap sukkelen) door de monotonie van de pianoklank, zorgt de verdeling van het notenmateriaal over de verschillende instrumenten voor veel meer variatie in dynamiek, klankbeeld en klankkleuren. ‘Alsof je Canto Ostinato ineens in kleur hoort’, zegt Fiumara treffend in het (belabberd geredigeerde) tekstboekje. Deze opname is dan ook een echte aanwinst.

Op het tweede schijfje staan twee werken die Ten Holt voor orkest schreef, maar die tijdens zijn leven nooit zijn uitgevoerd. Centri-fuga, dat net als Canto uit 1976 stamt, achtte de componist nota bene zelf onuitvoerbaar. Dat was buiten het NNO gerekend, dat het werk in 2014 speelde onder leiding van David Porcelijn. Ten Holt had de dirigent ooit verteld dat, mocht het ooit tot een uitvoering komen, het wel twee keer achter elkaar gespeeld moet worden. Aldus geschiedde.

In het wiskundig gecomponeerde Centri-fuga, waarin slechts vier tonen worden gebruikt, wordt het orkest opgesplitst in vier delen, die onafhankelijk van elkaar hun partijen spelen. Porcelijn had dan ook drie assistenten nodig en een click-tracksysteem om dit werk van twee keer 25 minuten uit te kunnen voeren. Zeven jaar geleden leverde dat in de Groningse Oosterpoort een onvergetelijke muzikale ervaring op. Ook op cd maakt dit werk minstens zoveel indruk als Fiumara’s Canto Ostinato.

Andere manier van componeren

De opname van de langzaam verschuivende, pulserende en interfererende klankvelden klinkt in eerste instantie wat rommelig. Maar al in de herhaling valt het muzikale materiaal steeds meer op zijn plek. Wonderlijk om te ervaren hoe een totaal andere manier van componeren hier tot een resultaat leidt dat qua sfeer sterk doet denken aan Canto Ostinato. Wat dat betreft is Une musique blanche, dat Ten Holt in 1980 publiceerde, heel anders. Het stuk van 15 minuten, dat het NNO in 2016 uitvoerde, is onderhoudend en zeer energiek, maar niet veel meer dan dat.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Cultuur