Een van de Hindelooper stijlkamers met rijk geïllustreerde tegelwanden.

Museumtest: In Museum Hindeloopen draait het om schilderijen, sits en scheepvaart

Een van de Hindelooper stijlkamers met rijk geïllustreerde tegelwanden. Foto: Niels de Vries

Het Noorden telt tientallen bijzondere musea, klein en groot. Cultuurredacteuren leggen een aantal ervan langs de meetlat. Wat valt op? Wat valt tegen? Hoe doen ze het? Vandaag Museum Hindeloopen.

In Museum Hindeloopen draait het om drie dingen: schilderwerk, klederdracht (van sits) en scheepvaart. En het verband tussen die drie zaken.

Museum Hindeloopen is niet een streekmuseum zoals vele andere. Nee, het startte als de collectie Hidde Nijland, een rijke handelaar die nooit in Hindeloopen heeft gewoond. Nijland groeide op in Leeuwarden. Zijn vader Hendrik Arends Nijland, zoon van Hidde en Pietertje, nam hun hoeden- en pettenzaak over en was daarnaast poelier. In 1853 was hij mede-oprichter van de sociëteit De Nederlanden. Een chique sociëteit aan de Wirdumerdijk, het centrum van de koningsgezinde burgerij.

Goede zaken en een flinke erfenis

Aan dezelfde Wirdumerdijk was de familiezaak gevestigd en hier werd Hidde Nijland op 13 november 1853 geboren. Hij kreeg twee broers en drie zussen. Zijn moeder Johanna van Heck overleed in 1862. Omdat de kinderen toen minderjarig waren, werd de boedel geïnventariseerd. Behalve de inhoud van de winkel, behoorden daar ook diverse huizen en een grote hoeveelheid goud en zilver toe.

Hidde Nijland ging naar de Franse Kostschool voor Jongens, waar leerlingen goed werden opgeleid voor internationaal handelsverkeer. In 1878 verliet hij Leeuwarden en verhuisde korte tijd naar Londen. Twee jaar later vestigde hij zich in Dordrecht (waar zijn moeder vandaan kwam) en trouwde met Adriana Volker, een dochter van de rijke aannemer Dirk Volker. Hij begon een bindrottingfabriek, waar rotan werd gewassen en samengebonden tot matten, wanden en andere voorwerpen. Behalve dat de zaken goed liepen, kreeg het stel in 1890 een flinke erfenis van Adriana’s vader. Nijland kon toen rentenieren.

Eerste die werk Van Gogh op artistieke waarde schatte

Dat was het moment waarop hij begon met het aanleggen van een kunst- en antiekverzameling. Hij was in het begin erg geïnteresseerd in Hindelooper (volks-)kunst. In 1896 was deze collectie al zo groot, dat hij een complete Hindelooper kamer kon inrichten. Maar hij kocht ook ander werk, zoals schilderijen van Breitner en Van Gogh. De laatste was in 1892 overleden, en Nijland was een van de eersten die zijn werk op artistieke waarde schatte en zorgde voor een expositie (1895).

In datzelfde jaar toonde hij in de foyer van de Harmonie in Leeuwarden zijn collectie met werk van Jozef Israëls, Jacob Maris, Johannes Bosboom, Anton Mauve, Jan Toorop en anderen. In 1900 werd in Parijs de Wereldtentoonstelling gehouden, waaraan ook Zuid-Afrika meedeed. Het land gebruikte de gelegenheid om propaganda te maken tegen de Britten. De Tweede Boerenoorlog was op dat moment gaande, en omdat de getoonde objecten mogelijk niet veilig terug konden keren naar Zuid-Afrika besloot Nijland de hele collectie over te nemen. Het duurde tot 1920 voor deze terugkeerde naar het land van oorsprong.

Belang van innig samengaan van kunst en ambacht

Nijland was van 1907 tot 1915 voorzitter van de Vereniging Dordrechts Museum, en toen hij naar Den Haag verhuisde, schonk hij het museum een aantal werken in bruikleen. Het paste in zijn opvatting dat ‘de ontwikkeling van de zin voor schoonheid als een hefboom voor de verbetering van de samenleving’ gold en waarom hij geloofde ‘in het belang van een innig samengaan van kunst en ambacht’.

Ook schonk hij kunstwerken aan het Fries Museum, zoals een geschilderd borstbeeld van een acrobaat, gemaakt door Lourens Alma Tadema. In 1917 bood hij zijn verzameling Hindelooper kunst aan de gemeente Hindeloopen aan. Hij stelde daarbij als voorwaarde, dat deze collectie - bestaande uit bijna duizend voorwerpen - tentoongesteld zou worden in het oude stadhuis uit 1683. En zo geschiedde. Op 16 juli 1919 werd het Museum Hidde Nijland Stichting geopend, dat vorig jaar als Museum Hindeloopen zijn eeuwfeest vierde.

Vanaf de aanstelling van Willem Lefèbre als eerste conservator - in 1958 groeide de collectie. Het Hindelooper erfgoed is van nationale betekenis en kreeg daarom ook rijkssteun. Vanaf de jaren zestig kwamen er schenkingen van particulieren en aankopen bij. Het rijksmonument werd als snel te klein en er kwam een aanbouw met daarin de entree en de woning voor de conservator. Die woning werd in 1982 bij het museum getrokken. In 2004 volgde een nieuwe verbouwing.

Hindelooper kledij, Chinees porselein en gouden gebruiksvoorwerpen

Het museum huisvest nu een aantal compleet ingerichte stijlkamers, waar poppen in Hindelooper kledij de rijkdom en tradities van de dracht tonen. De combinatie van ruiten en gebloemde stoffen, van wol en katoen. Van bruidsdracht tot rouw, voor man en vrouw. De mooiste textielstukken liggen veilig in depot, want zelfs al zijn de kamers voorzichtig belicht, je kunt toch het effect van voortdurende expositie zien.

De poppen staan in enorm rijke interieurs van rond 1740. De wanden zijn tot aan het plafond betegeld, de meubels beschilderd in de Hindelooper stijl. Op tafel en in de kasten staat Chinees porselein, zilveren en gouden gebruiksvoorwerpen en ornamenten. In de romp van een schip kun je kijken naar een toelichtend filmpje voor de jeugd, waarin wordt verteld hoe de schippers de Oostzee opvoeren en handel dreven in Rusland, om ‘s winters terug te keren naar Amsterdam. Daar wachtten de vrouwen hen dan op, en werd geld uitgegeven.

Elders in het museum aandacht voor historische voorwerpen uit de geschiedenis van de stad en de scheepvaart. De tijdelijke expositie Een veilig heenkomen gaat over onderduikers in de Tweede Wereldoorlog. Betrokkenen vertellen hun persoonlijke herinneringen in het Hylpers, en er zijn foto’s en voorwerpen uit de oorlogstijd.

Met deze opzet trekt het museum tussen de 8500 en 10.000 bezoekers per jaar, maar het wil meer. Een eerder plan voor een verdubbeling van het vloeroppervlak van 400 naar 800 vierkante meter, werd als ‘te ambitieus’ afgewezen. Maar directeur Jelle Brouwer is vol vertrouwen dat het onlangs aangepaste visiedocument in de smaak zal vallen. In dat geval wacht een ingrijpende verbouwing/uitbreiding van 1,3 miljoen euro. ,,We willen graag het centrum zijn voor immaterieel erfgoed, waar we heel Hindeloopen bij betrekken. Het museum wordt open, je stapt hier straks zo de stad binnen.’’

Museum Hindeloopen - Dijkstraat 1, ma t/m za: 11.00-17.00 uur, zo 13.30-17.00 uur, open van 1 april tot 1 november, www.museumhindeloopen.nl

Tentoonstellingen: 7

Hindeloopen heeft een rijke traditie, die afwijkt van andere Friese steden. Die eigenheid mag best wel een beetje meer in het oog springen.

Belichting/ inrichting: 7

Vanwege de kwetsbaarheid van de tentoongestelde voorwerpen is het logisch dat een en ander niet te veel wordt belicht, maar dat maakt sommige ruimtes wel wat donker.

Horeca/winkel: 7

In het museum is ook de VVV gehuisvest waar souvenirs te koop zijn. Geen etenswaren.

Kinderactiviteiten: 8

Het filmpje in de buik van het schip is heel leuk, ook voor ouderen. Verder zijn er de gebruikelijke speurtocht en vakantieactiviteiten.

menu