Een boek schrijven en laten uitgeven, dat kan (bijna) iedereen. Maar in deze tijd een boek aan de man brengen, kunnen maar weinigen.

Neem Frank Westerman, bekend en bejubeld schrijver. In normale tijden bezoekt hij iedere week zaaltjes en zalen om over zijn werk te vertellen. Na afloop signeert hij dan. De graanrepubliek , El negro , Ararat , Een woord een woord , De wereld volgens Darp – noem ze maar op. Dat gaat al jaren zo. Maar vorig jaar hield het ineens op. Midden in de Boekenweek.

,,Alles kwam knarsend tot stilstand”, blikt Westerman terug. ,,De laatste lezing was in Wijster. Het voelde bijna illegaal. ‘s Avonds ging ik naar mijn ouders. Mijn moeder was gevallen. Enkel gebroken. Afgelopen jaar is ze overleden. Ze was mantelzorger voor mijn vader. Met mijn zus heb ik die zorg overgenomen. Het ene moment was ik op tournee. Het andere moment zat ik weer op mijn jongenskamer in Assen.”

Gesigneerd en indien gewenst voorzien van een opdracht

Maar nu staat Westerman in de Friesestraat in Coevorden, voor The Read Shop van Harm Jan Veenstra. Bedoeling is dat hij op straat achter een sta-tafel die moet doorgaan voor een loket zijn nieuwste boek aan de man brengt, De kosmische komedie . Gesigneerd en indien gewenst voorzien van een opdracht. ,,Gisteren bedacht”, zegt hij over zijn verkoopactie. ,,Hierna ga ik naar boekwinkels in Soest, Hilversum, Oosterbeek, Wageningen en Den Haag. Het is op dit moment de enige manier om in contact te komen met lezers.”

De eerste klant meldt zich al snel, een man met een pluizig geworden mondkapje. Coevorden is een stad van recycling, ziedaarvoor ook de industrieterreinen. Twee exemplaren wil de man. Een voor een vriend en een voor hemzelf. Westerman signeert en vertelt in grote lijnen waar De kosmische komedie over handelt. Over de mens die verlangt naar een betere wereld, desnoods buiten de dampkring. Over de schotelantennes van Westerbork die de hemel aftasten, niet ver van de plek waar tussen 1939 en 1945 voor 102.000 mensen de hel begon.

‘Wat ik nog wilde, was in Moskou een zero gravity -vlucht maken’

Eigenlijk had De kosmische komedie er nog niet moeten zijn. ,,Omdat ik in Assen zat, zo dicht bij Westerbork, en ik vanwege de lockdown bijna nergens meer heen kon, ben ik gaan schrijven. Bedoeling was dit boek in 2022 uit te brengen. De meeste research had ik inmiddels gedaan. Wat ik nog wilde, was 12 april in Moskou een zero gravity -vlucht maken, op de Dag van de Kosmonauten, als de ruimtetocht van Joeri Gagarin wordt herdacht. Uiteindelijk ben ik daarvoor naar Noordwijk gegaan.”

Terwijl boekwinkelier Veenstra afrekent, vertelt Westerman hoe hij als schrijver de coronamaatregelen ervaart. ,,Op de eerste golf is goed gereageerd. Maar de economische en maatschappelijke schade loopt nu uit de klauwen”, analyseert hij. ,,Daar komen de problemen met het vaccineren nog bij. Als er twee miljoen mensen gevaccineerd waren, waren de winkels al lang weer open. Boekwinkels en musea hadden sowieso niet dicht gemoeten. Welk risico loop je in een museum met een looprichting en een tijdslot?”

‘Hier op de etalage had eigenlijk moeten staan: essentiële goederen’

Hij wijst naar de etalageruit. ,,Hier had eigenlijk moeten staan: essentiële goederen. Er is in Nederland een wet op de vaste boekenprijs. Het boek heeft een uitzonderlijke status. Ook de overheid vindt het belangrijk dat er gelezen wordt. Er zijn al decennia leesstimuleringsprogramma’s. We hebben een Boekenweek en allerlei campagnes. En dan moeten tijdens een lockdown met een avondklok de boekwinkels dicht blijven. De balans is zoek.”

De actie ‘Ik steun mijn boekhandel’ komt ter sprake. Harm Jan Veenstra vertelt dat hij de afgelopen maanden is doorgekomen met het creëren van reuring op sociale media. Het leverde hem bestellingen op. ,,Eerst waren mensen terughoudend”, vertelt hij vanachter de doorzichtige kap die zijn gezicht afschermt. ,,Toen ze doorkregen dat we thuis bezorgen en er een afhaalloket zou komen, waren ze weer bereid om te kopen.”

Twee klanten tegelijk. Zes per uur. En dan vooraf melden

Van de jongste versoepeling, het winkelen op afspraak, verwacht Veenstra weinig soelaas. ,,Twee klanten tegelijk. Zes per uur. En dan vooraf melden. Je voelt je als klant bijna verplicht iets kopen; de gedachte dat de winkelier voor jou tijd vrij maakt. Hoe graag ik dat ook doe, het zal mensen weerhouden een afspraak te maken. Wat echt zou helpen, is de winkel weer helemaal open. En dan vervolgens het zetje van de Boekenweek. Maar die is uitgesteld.”

Westerman raakt aan de praat met een potentiële klant. Opnieuw een man ,,Wilt u een boek kopen? Met een handtekening?” De klant aarzelt en stelt een wedervraag. ,,Bent u Frank Westerman? Ik heb met veel belangstelling uw boek over Sicco Mansholt gelezen.” De schrijver reageert handig: ,,We zijn twintig jaar verder. Dit is mijn nieuwe.boek. Kijkt u het gerust even in. Ik sta hier om te signeren. Dichterbij de lezer kan ik niet komen.”

Er volgt een kort gesprek. Opnieuw wordt de inhoud van De kosmische komedie samengevat. Opnieuw gaat de straatklant tot aankoop over. Opnieuw zet Westerman zijn handtekening ,,Heeft u na De graanrepubliek nog iets gelezen”, vraagt hij. ,,Jawel”, zegt de man. ,,Maar niet van u.”

Je kunt deze onderwerpen volgen
Cultuur