Bart FM Droog. Foto: Kees van de Veen

Stijgende verbazing over ‘authentieke’ aquarel van Hitler

Bart FM Droog. Foto: Kees van de Veen

Dichter/onderzoeker Bart FM Droog snapt er niks van. Al decennia worden gedichten en schilderijen onterecht aan Adolf Hitler opgehangen. In oktober presenteerde het NIOD een ‘authentieke’ aquarel. Droog en mede-onderzoeker Jaap van den Born kwamen in het geweer. ,,Bizar dat het NIOD er toch is ingestonken.’’

Hij las het bericht in de Volkskrant. ,,Binnen een paar regels begonnen alle alarmbellen te rinkelen.’’ Bart FM Droog uit Eenrum, dichter maar tegenwoordig vooral onderzoeksjournalist, is nog steeds met stomheid geslagen. Dit kon domweg niet waar zijn. In dubbel opzicht.

Ten eerste moest, dacht hij direct, de zoveelste illusie in de geschiedenis zijn dat een aquarel, deze keer voorstellende de Neutor in Wenen, zou zijn geschilderd door Adolf Hitler. Ten tweede was het ongelofelijk dat juist het NIOD, Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies, het werkje als een authentieke Hitler presenteerde. En dat na ‘maandenlang systematisch onderzoek’, zoals NIOD-medewerker Gertjan Dikken stelde.

loading

Vervalsingen

,,Als ze bij het NIOD serieus onderzoek hadden gedaan, waren ze er wel achter gekomen dat het boek van de Amerikaan Billy F. Price uit 1983 op basis waarvan ze met de aquarel aan de slag zijn gegaan, vol staat met Hitler-vervalsingen die als echt zijn aangemerkt”, zegt Droog.

Hij toonde al eerder aan dat Price zich in zijn boek liet leiden door twee ingeschakelde nationaalsocialisten met zwendelbelangen, Jahn en Prisack. De Hitler-signatuur onder de Neutor leek sterk op die onder veel zogenaamde Hitler-schilderijen in het boek van Price, zegt Droog. De Eenrumer had na hun eerdere vorsingen niet veel tijd nodig om met zijn co-onderzoeker Jaap van den Born een oordeel te vellen over de NIOD-conclusie. En: ,,Bij vrijwel al het werk dat na 1945 aan Hitler is toegeschreven gaat het om vervalsingen.’’

A.Hitler

Het NIOD was nog wel zo tevreden, toen het in oktober het nieuws naar buiten bracht. In het voorjaar had er een vrouw met de aquarel in haar tas bij het instituut aangeklopt. Het werkje was gesigneerd met A.Hitler. ,,Er maakte zich een historische sensatie van mij meester toen ik het werk in handen kreeg’’, zei Dikken toen. ,,Voor zover wij weten zijn we de enige erfgoedinstelling in Nederland die een schilderij van Hitler in het bezit heeft.’’

Het gevoel van sensatie heeft inmiddels plaatsgemaakt voor terughoudendheid: het NIOD neemt de kritiek van Droog en Van den Born serieus en gaat de echtheid nog maar eens onderzoeken. Zolang dat onderzoek loopt wordt er vooralsnog gewoon van uitgegaan dat de Führer-in-wording toch echt de kunstenaar van dienst was.

‘Zwaar overtrokken’

Het zou dan ergens rond 1910 in Wenen moeten zijn geschilderd. ,,Beweringen dat Hitler in die tijd duizenden werken zou hebben gemaakt om te kunnen overleven zijn zwaar ovetrokken’’, zegt Droog. ,,Ten eerste is bekend geworden dat hij een aardig wezenpensioen van de staat kreeg en niet zo armlastig was. Ten tweede stond hij bij critici bekend als een nogal lui persoon.’’

Volgens Droog kun je van tachtig schilderijen met zekerheid zeggen dat Hitler ze in zijn Weense tijd produceerde. ,,Tussen tweehonderd en driehonderd is de bovengrens. Het aantal van tussen zeven- en achthonderd werken die Billy Price noemt is bewezen onzin, laat staan de ‘duizenden’ waarover ook wordt gesproken. Het komt erop neer dat alles wat na 1917 is gesigneerd met Hitler voor 100 procent vervalsingen betreft.’’

Denk’ es

Daarna kreeg de man het immers ook behoorlijk druk met andere zaken. Droog en Van den Born ontmaskerden eerder al gedichten die zouden zijn geschreven door Hitler als nep. Zo ontdekten ze dat aan Hitler toegeschreven gedicht Denk’ es in werkelijkheid van de hand van de dichter Georg Runsky was. Hij schreef het aan het begin van de 20ste eeuw. Droog: ,,Dat valse werk werd door handelaren gepresenteerd. Dit aquarel is een nog ernstiger geval, omdat het om een officiële en vooraanstaande instantie gaat.’’

Het NIOD schakelde ook een papierrestaurateur in bij zijn onderzoek. Droog: ,,Die zei nadat hij de gebruikte ondergrond oppervlakkig had bekeken dat deze inderdaad uit rond 1910 leek te komen. Nou, iedere vervalser weet exact waar hij zulk oud materiaal kan kopen. Als hij dan ook nog de juiste verf gebruikt, is een vervalsing op basis van materiaalonderzoek lastig vast te stellen.’’

Geen risico

In 2015 kreeg het Hauptstaatsarchiv van Beieren nog vijf ‘Hitlers’ aangeboden uit een nalatenschap. Droog: ,,Na onderzoek zei het archief: ‘Ze zouden echt kunnen zijn, maar het is niet vast te stellen, en we nemen geen enkel risico’. Dat is nogal een andere houding dan die van het NIOD’’, zegt Droog.

Het NIOD presenteerde de aquarel van de Neutor in Washington tijdens een workshop van een Europees Holocaustinstituut. Droog: ,,Uitgerekend in Washington zit een gerenommeerd museum met veel kennis op het gebied van authenticiteit. Waarom hebben ze daar niet eerst aangeklopt?’’

Volgens Droog heeft er inmiddels mailverkeer plaatsgehad tussen hem en Van den Born en het NIOD. Maar hoe nu verder? ,,Het lijkt me dat ze zelf moeten rectificeren. En excuses aanbieden, want hier krijg je emotionele schade van bij nabestaanden. Als ze het zelf niet doen, moeten wij maar weer publiceren.’’

menu