Tamikrest: conservators van de Toeareg-cultuur (vanavond in Vera)

In de muziek van de Toeareg-rockgroep Tamikrest gaat een diepe frustratie schuil. De Toearegs worden overal in Afrika onderdrukt. Vanavond staat de band in Vera, Groningen.

Kidal is de titel van het meest recente album van de Malinese Toeareg-rockgroep Tamikrest die vrijdag naar Groningen komt. En met dat ‘Malinese’ is meteen de meest heikele kwestie aangeroerd. Want achter de relaxte gitaarpartijen die eindeloos lijken voort te gaan en gemakkelijk associaties oproepen met de cadans van een onbezorgde toeristische woestijntocht op de rug van een kameel, gaat een diepe frustratie schuil.

Zuidelijke Sahara

Kidal is de stad in het Malinese deel van de zuidelijke Sahara waar bandleider Ousmane Ag Mossu vandaan komt en al tientallen jaren het centrum van opstanden en burgeroorlogen.

,,Daar zing ik ook over op deze plaat’’, zegt Ousmane. ,,Kidal is altijd een belangrijk politiek en cultureel centrum voor de Toearegs geweest.’’ Hij vertelt hoe de nomadische tradities de afgelopen eeuw steeds meer gekortwiekt zijn. Eerst door de westerse kolonisten die op een kaart van het Afrikaanse continent met een liniaal en potlood landgrenzen trokken. En vervolgens de onderdrukking die de Toearegs als minderheid binnen die landen moesten ondergaan. Het gevolg: opstanden en een onafhankelijkheidsstrijd die in Mali in de jaren zestig en rond 2012 tot ernstige uitbarstingen leidde.’’

Afrika en rock

Hoewel hij nog zo vaak als mogelijk is in Kidal komt om familie en vrienden te bezoeken, woont hij niet meer in die stad, vertelt Ousmane. De reis door dat deel van de Sahara is omslachtig en gevaarlijk en als muzikant moet hij nu eenmaal veel in Europa zijn. Dus verblijft hij meestentijds in het iets veiliger Tinzawatene, net over de Algerijnse grens, of in Parijs.

Tamikrest ontstond een jaar of tien geleden, toen Ousmane muziek begon te maken met vrienden in Kidal, maar soms ook in de Algerijnse Saharastad Tamanrasset, ook een centrum van Toearegcultuur. Grote inspirator was een andere Toeareggroep, Tinariwen, en vooral hun muzikaal leider Ibrahim Ag Alhabib, die al vanaf de late jaren zeventig actief is en begin deze eeuw naar de westerse wereld doorbrak.

Net als Ibrahim combineert Ousmane traditionele Afrikaanse muziek met invloeden uit de rock: Jimi Hendrix, Bob Marley en Mark Knopfler voorop. Die laatste naam is opmerkelijk. Bombino uit Niger, een andere Toearegmuzikant die regelmatig door ons land tourt, noemt de gitarist van Dire Straits eveneens steevast als voorbeeld.

Sultans of swing

,,En als je het Ibrahim vraagt zal die hem ongetwijfeld ook noemen’’, reageert de Tamikrest-frontman. ,,Vanaf de jaren tachtig en negentig, toen veel mensen van ons volk in vrijwillige ballingschap in Libië woonden was er steeds meer toegang tot westerse pop. Clapton, Dire Straits, noem maar op. Mark Knopfler viel op omdat zijn spel minder rock was dan dat van veel andere gitaristen. Als je Sultans of Swing hoort, dan is dat gewoon heel mooi. Dat sprak in Afrika veel mensen aan die verder niets van pop of rock wisten.’’

Op de vraag in welke richting hij vindt dat zijn muziek zich ontwikkelt haalt Ousmane de schouders op. ,,Ik denk niet in termen als Toearegmuziek of westerse muziek. Voor ons is het gewoon muziek. Muziek is universeel. En als wij als Tamikrest het spelen wordt het vanzelf Toeareg.’’

Monotoon

Op het podium is Ousmane de zanger en belangrijkste gitarist van de vijfkoppige groep die tegenwoordig uit drie Toearegs en twee Fransen bestaat. De muziek is traag en in zekere zin monotoon. Maar tegelijk dwingend en onontkoombaar. Het mist het knisperende van de Zaïrese soukous of de Ghanese highlife. De muziek van Tamikrest is donkerder. Meer blues.

,,Als ik een lied schrijf dan is de muziek voor mij de body, maar de tekst is de ziel. En die moet gehoord worden.’’

Opmerkelijk genoeg worden die teksten consequent in Tamasheq gezongen, de eigen taal van de Toeareg, die langzaam maar zeker dreigt te verdwijnen. En dat terwijl Tamikrest veel meer in Europa optreedt dan voor de eigen taalgenoten.

Onverstaanbaar

,,Voor ons is het belangrijk om in Tamasheq te zingen, omdat onze cultuur willen laten zien en horen – ook al versta jij er dan misschien geen woord van’’, zegt Ousmane. Ook in de woestijn wordt steeds meer Frans, Arabisch en andere talen gesproken. Veel jonge mensen in mijn land kennen allerlei woorden in het Tamasheq niet eens meer. Mijn streven is om die woorden te behouden door ze in mijn teksten te gebruiken.’’

Tamikrest staat vanavond, vrijdag 9 november, in Vera Groningen

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.