Het Vredesgedicht van Jannie Boerema in de bossen bij Peest.

Schrijvers uit Drenthe over 75 jaar vrijheid: Kijk verder dan vandaag en weet...

Het Vredesgedicht van Jannie Boerema in de bossen bij Peest. Filmstill Gerard Stout

De openbare herdenkingen van het einde van de Tweede Wereldoorlog zijn afgelast. Maar herdenken kan op vele manieren.

Zesentwintig auteurs uit Drenthe gingen aan de slag met het gegeven 75 jaar vrijheid en leverden verhalen en gedichten in voor het boek Kijk verder dan vandaag en weet… ,,Deze meertalige bundel bouwt mee aan de herinnering en roept tegelijkertijd op om de toekomst met vertrouwen tegemoet te zien”, stelt uitgeverij Van Gorcum. Dat is niet helemaal juist.

De meeste verhalen en gedichten zijn inderdaad geïnspireerd door gebeurtenissen tussen 1940 en 1945. Annije Maria Brans haalt herinneringen op aan haar opa die bij de Grebbeberg vocht: ‘Ik weur,/ al ben ik van nao,/ elk jaor weer/ integraal underdiel van/ de geschiedenis.’ Nicolette Leenstra eert met een prozagedicht haar vader die gemarteld werd in kamp Amersfoort.

Er kwamen geen bevrijders, wel vliegtuigen

Een enkeling maakte als kind de oorlogjaren mee. Cécile Evers herinnert zich als 6-jarige de bevrijders. Ruth Post denkt terug aan het kamp in Nederlands-Indië: ‘Er kwamen geen bevrijders, wel vliegtuigen, voedsel aan parachutes/ bevrijd van honger.’ Gerard Nijenhuis herinnert zich de tijd dat zijn vader gevangen werd gehouden, zijn moeder ziek van de tering was en vooral Bennie Valk ‘t jonkie oet mien klas’.

Voor de meesten bestaat de oorlog uit overleveringen. Zo staat het Light Verse Collectief stil bij de communist Auke Kootstra (1900 – 1942), die Emmer-Compascuüm geboren werd in in Dachau stierf: ‘Hij vecht voor recht en onderwijs voor allen/ Maar dan komt Adolf Hitler binnenvallen’. Ria Westerhuis brengt een ode aan de prachtige en krachtige vrouwen van het verzet.

Hier zijn geen grafzerken of dichtregels nodig

Terugkerend thema in de bundel zijn de schijnvliegvelden bij Peest, Gerard Stout heeft er veel over gepubliceerd. Een aantal schrijvers ging op excursie en deed een poging literatuur te maken van deze misleidende leestekens in het Drentse landschap. ‘Zolang wij luisteren en praten huist geen kwaad in de aarde/ zijn hier geen grafzerken of dichtregels nodig’, schrijft Sacha Landkroon.

Ondertussen komen we over de beleving van vrijheid niet veel te weten. Gelukkig levert Mischa van Huijstee levert het geslaagde, maar bittere gedicht Tja af. Daarin wordt de voortdurende wapenwedloop afgezet tegen het voortdurende streven naar geweldloosheid wat Van Huijstee weer doet denken aan het schrijven van een sprookjesboek.

Marga Kool maakt zich kwaad

Indringend is ook het kwade prozagedicht De helden van de kapschuur waarin Marga Kool kinderen opvoert die oorlogje spelen en zich op latere leeftijd beschermers van gerechtigheid en voortbestaan wanen. Maar uiteindelijk laten ze de zee stijgen, de woestijn groeien en staan ze toe dat onze weten muren bouwen voor wie ergens in de wereld vlucht, verhongert of verzuipt.

Wie na lezing van de verhalen en gedichten verder kijkt dan vandaag ziet veel verleden waarin veel is geleden en een heden dat weinig hoopvol stemt. Dat is geen prettige constatering na 75 jaar leven in vrijheid. Om niet volledig in mineur te eindigen, mag ook worden geconcludeerd dat het een bundel heeft opgeleverd met Drentse stemmen die een hecht koor lijken te vormen. Ook dat is iets waard.

Titel: Kijk verder dan vandaag en weet… Schrijvers uit Drenthe over 75 jaar vrijheid. Auteurs: Aagje Blink, Jannie Boerema, Rob Boudestein e.a. Uitgever: Van Gorcum. Prijs: 12,95 euro (80 blz.)

menu