Dankzij een vr-bril aan tafel met moslima’s in het Brusselse Molenbeek.

Wandelen door Forum Groningen alsof je in Brusselse wijk Molenbeek bent: vr-kunstenaar Chantalla Pleiter laat op IDFA virtuele kennismaking voelen als echt

Dankzij een vr-bril aan tafel met moslima’s in het Brusselse Molenbeek. Foto: Knelis

Virtual reality-kunstenaar Chantalla Pleiter gunt haar publiek een bezoek aan zes moslima’s in de Brusselse wijk Molenbeek. Met een vr-bril op maakt het kennis met hun gewoonten, hun leven, aan tafel en op straat. Een waarachtige ontmoeting op IDFA Groningen, met straks een Groningse versie op Noorderzon.

Het moet voor argeloze bezoekers aan Forum Groningen een vreemd beeld zijn. Op de begane grond schuifelen traag, fysiek begeleid door vrijwilligers, wat mensen rond. Ze hebben een doek om hun hoofd, apparatuur op hun rug en dragen een forse bril. Deze heeft ze in een andere wereld gebracht. Elk Forum-besef is weg.

Bij moslima’s in Molenbeek

Hun virtuele reis leidt naar een werkelijk andere cultuur: die van moslima’s in Molenbeek, Brussel. De wijknaam wordt al snel geassocieerd met opgepakte terreurverdachten, een meer genuanceerd beeld kan dus geen kwaad. De in Dwingeloo opgegroeide en aan Minerva opgeleide kunstenaar Chantalla Pleiter filmde er, na een grondige voorbereiding, zes moslimvrouwen.

Dit sextet, met ieder een eigen geloofs- en levensinvulling, krijgt virtueel bezoek bij Pleiters voorstelling C.A.P.E.-Tout sur Table (alles op tafel). De gekozen vr-vorm maakt dat zo levensecht dat de bezoeker de neiging voelt om daadwerkelijk te reageren op vragen van de vrouwen, bleek donderdag tijdens een try-out.

Je zit er helemaal in, zowel tijdens de ontmoeting aan tafel als in een wandeling door Molenbeek, langs plekken en door straten die voor de vrouwen alledaags en belangrijk zijn. Alles is dichtbij, tastbaar. Een inwijdingsritueel aan het slot voelt daardoor net zo welkom als deze is bedoeld.

Echte hand

In coronavrije tijden hadden de zes vrouwen in het Forum de vr-brildragers begeleid. Want zodra een hand wordt uitgestoken in beeld, voel je een ‘analoge’ hand, een echte, die iets aanreikt of met een duwtje de juiste looprichting wijst. Zo komen twee culturen daadwerkelijk met elkaar in contact.

Alleen hield de pandemie de zes in Molenbeek. Jammer. ,,Het is de ultieme manier om in elkaars perspectief te stappen”, zegt Chantalla Pleiter. ,,Kennis te maken met elkaars cultuur, met een sociale groep die je niet kent.” Ze was razend benieuwd naar het resultaat. ,,Het is een half militaire operatie, door corona, met dat schoonmaken erbij. Aan fysieke aanraking zijn we al helemáál niet meer gewend. Maar ja, die intimiteit is virtueel niet na te bootsen.”

Verzorgingshuis

Pleiter ontwikkelde de voorstelling met CREW, het Brusselse gezelschap waaraan ze al lang is verbonden. Dat experimenteert al sinds 2006 met virtual reality. ,,Wat kan de mens ermee, wat doet het met ons waarnemingsvermogen, welke verhalen zitten erin? Vr is een goed middel om mensen in een dubbele identiteit te krijgen, in parallelle werelden: een echte en een digitale.”

De basis lag bij Vaartkapoen, een sociaal-culturele organisatie in Molenbeek, waarin een vrouwengroep actief was, Agora M. Deze groep Marokkaanse moslima’s reflecteert in voorstellingen op wijkissues. Ze benaderde CREW. Misschien kon een project het beeld van de wijk bijstellen.

Pleiter: ,,Ik zocht naar rituelen. Het scenario kwam tot stand aan de hand van gesprekken over de islam, over hun cultuur en waar deze schuurde met de Vlaamse. Daar stonden ze verschillend in, de een strenger dan de ander. Af en toe was ik er eentje kwijt, ze zat dan om een hoekje te bidden. We kregen het over verzorgingshuizen: die zijn echt not done . Respectloos om je ouders daarin weg te stoppen. Nadat we er filmden en zij zagen hoe liefdevol onze begeleidster met de ouderen omging, ontstonden nieuwe discussies: dit was toch ook wel bijzonder.”

Taboes als bonbons

De voorstelling begint rond een tafel, waar als bonbons verpakte taboes worden uitgepakt en besproken, en de bezoeker als laatste ‘taboe’ wordt uitgenodigd de wijk in te gaan. ,,Die dubbele kennismaking van elkaars cultuur is de kern van het project. Ik noem het een geënsceneerde documentairevorm: de vrouwen spelen zichzelf, maar zíjn dat ook.”

In samenwerking met Noorderzon, experimenteel kunstpodium SIGN en Station Noord bereidt Pleiter in Groningen eenzelfde vr-project voor. Ze voert nu gesprekken met vrouwen uit niet-Nederlandse culturen. ,,Chinese vrouwen bijvoorbeeld. Fascinerend hoe alles wat zij doen in het teken staat van het slagen van de volgende generatie. Keihard werken.” Ook spreekt ze Somalische dames. ,,Wat sterk! Zes kinderen, een huishouden draaiende houden en dan ook nog vrijwilliger zijn bij Vrouwencentrum Jasmijn. Hoe doet iemand dat?”

Dat is nog in de onderzoeksfase. Eerst 32 keer in het Forum. Al uitverkocht.

menu