De waddendijk boven Hornhuizen, opgenomen in wandeling 1 van Voorland Groningen. Met rechts de mast die de luchtkwaliteit controleert.

Voorland Groningen: Wandel, zie en hoor hoe de mens het Hogeland vorm gaf (en vergeet je mobiel niet)

De waddendijk boven Hornhuizen, opgenomen in wandeling 1 van Voorland Groningen. Met rechts de mast die de luchtkwaliteit controleert. Foto: Dirk-Jan Visser

Beluister de radio, lees het boek en download de app die je door een van vier wandelingen in het Hogeland loodst. Het drietrapsproject Voorland Groningen legt daarin de greep van de mens op het landschap bloot. Op pad met fotograaf/medemaker Dirk-Jan Visser, over toen, nu en het ongewisse straks.

Je moet er oog voor hebben. ,,En dat kan het beste als je wandelt”, zegt Dirk-Jan Visser. Hij heeft het over het landschap, over het Hogeland, over de menselijke ingrepen die juist in Noord-Groningen zo tastbaar zijn.

We wandelen door het antropoceen, onze tijd, die van de mens op aarde. Met Voorland Groningen als gids zijn we net op pad gegaan vanaf een van vier startpunten, Wongemaborg in Hornhuizen, de herberg van vormgever Erik Wong. Door de landerijen gaat het vanaf daar richting waddendijk.

Goliath en Gigabyte

Er zijn nog drie uitgezette wandelroutes, telkens van tien kilometer. De tweede begint in Loppersum en richt zich op het verdwijnende erfgoed, dan eentje in Usquert gefocust op biodiversiteit en tenslotte die bij de Eemshaven, over de opwarmende aarde en de energietransitie, een wandeling met de geestige titel Goliath en Gigabyte , verwijzend naar de oude windmolen en de Google-vestiging daar.

Visser is erin getraind, in dat oog, in kijken. Hij is fotograaf. Opgeleid bij Academie Minerva in Groningen belandde hij niet in de kunst om de kunst, maar in de fotojournalistiek. Als 15-jarige zag hij in Kroatië wat de oorlog met de Serviërs aanrichtte. Dat had hem nooit losgelaten. Hij fotografeerde de intifada, de Palestijnse opstand, won de Zilveren Camera met een foto van Yasser Arafat, maakte een via Le Monde wereldwijd geplaatste reeks over de illegale emigratie van Zimbabwanen naar Zuid-Afrika, schoot multimediale reportages in vluchtelingenkampen.

Aan snelle journalistiek doet Visser niet meer. Hij afficheert zich als beeldend verhalenverteller, liefst interactief. Bekijk zijn website.

Nu woont hij in Usquert.

Dat wil zeggen, voor de helft. Met vrouw - zij werkt voor het Rode Kruis - en kinderen woont hij voor de andere helft in Den Haag. In Usquert kocht hij samen met zielsverwanten een oude woning, waarin zij Atelier aan de Middendijk opzetten, een broedplaats voor geëngageerde kunstenaars.

Wie zich verdiept in het Hogeland raakt eraan verknocht. Op de geopperde voorwaarde ‘als de zon schijnt’ reageert Visser resoluut: ,,Elk jaargetijde is hier mooi.”

Wandelen als wetenschap

Een van zijn medebewoners is de in Delfzijl geboren Christian Ernsten. Hij is een vanuit Maastricht internationaal opererende wetenschapper, gespecialiseerd in de combinatie wandelen, erfgoed en landschappen. ,,Hij heeft mij echt op een andere manier leren kijken.” Samen bedachten ze Voorland Groningen - wandelingen door het antropoceen en betrokken daar VPRO-radiomaker/journalist Marten Minkema bij.

Na jaren van voorbereiding wordt het project dit weekend gelanceerd. Er ligt een rijk boek in de winkel, vormgegeven door Wong, met illustraties van Senne Trip van het Groningse collectief Knetterijs. Verhalen van onder anderen de initiators vertellen over de historie, het nu en de eerder dreigende dan ongewisse toekomst. En er zijn de foto’s van Visser. ,,Het is echt razendknap wat de Groningse drukkerij Tienkamp daarmee heeft gedaan. Ik ben er heel blij mee.

loading

De app grijpt een tikje chagrijnig in als het tempo te hoog ligt

Minkema bedient het oor, dat het oog bij de vier Hogelandster wandelingen ondersteunt. Dat doet hij via een app. Deze app, ook Voorland Groningen , is nu te downloaden in de appstore. Mobieltjes aan dus onderweg. Het ding trilt zodra een afslag moet worden genomen: het weet immers via app en satelliet exact op welk punt de wandelaar zich bevindt.

Bovendien zet het daarom precies op tijd de interviews in die Minkema, nieuwsgierig, luchtig, humoristisch en verhelderend, onderweg heeft gemaakt met mensen uit de omgeving, de mensen waar je langs loopt.

Bij een te hoog wandeltempo grijpt een tikje chagrijnige stem op de app in: of het wat langzamer kan, want zo raken we de draad kwijt. Ook vraagt die stem zo nu en dan pas op te plaats te maken. ,,Er is hier nog zó veel te vertellen.”

Koeien van Waddenmax, ze hebben hun hoorns nog

De titel van de eerste wandeling, deze vanuit Hornhuizen, luidt Zoet en zout . Water. Die eeuwige strijd. Als we vanuit Hornhuizen langs Waddenmax lopen, een biologisch-dynamische boerderij, dan horen we via de mobiel Minkema in gesprek met Mieke van Tilburg van die boerderij. Visser wijst onderwijl naar een weiland links ,,Dit zijn de Waddenmax-koeien”, zegt hij. ,,Herkenbaar, want ze hebben hun hoorns nog. Een prachtig bedrijf, en al jaren zo bezig. Voorlopers.”

De boerderij ligt op land dat vroeger aan de zee toebehoorde. Kweldervorming, via door de zee afgezet slib, zorgde voor landaanwas. Het nieuwe land werd telkens begrensd door de snel aangelegde dijkjes die het landschap nu nog doorsnijden. Visser: ,,Wist jij dat zoetwater uit het IJsselmeer naar het Hogeland wordt geleid om bij Fraamklap te worden opgepompt om de verzilting tegen te gaan?” Antwoord: nee

. loading

Een mast voor atmosferisch onderzoek

Lopend over de waddendijk, tussen de blatende schapen door, komen we bij een hoge mast. Geen 4 (of 5) G-ding. Deze mast meet de luchtkwaliteit. Een goeie plek, want ‘neutraal’. ,,Dit is een van de schoonste plekken van het land”, zegt Visser. In het mobieltje krijgt Minkema het voor elkaar om atmosferisch onderzoeker Bert Kers van de Groningse universiteit op een begrijpelijke manier zijn werkwijze uit te laten leggen. ‘Klop gerust bij hem aan, als hij er is krijgt u koffie en meer uitleg’, horen we Minkema zeggen als we langs Kers’ werkruimte onder de mast lopen. (Hij is er niet).

We gaan verder over de dijk, die straks ophoging behoeft tegen de stijgende zeespiegel. ,,Drie meter hoger naar het eind van de eeuw, dat gaat nog wel lukken. Maar acht meter voor de verre toekomst, vergeet dat maar. Daar vinden ze in de Randstad dit gebied niet belangrijk genoeg voor. De stad Groningen economisch nog wel, maar erboven?” Dan overwint zout zoet. ,,Raar idee dat het westen zelf één grote badkuip is.”

loading

Voorland heeft een dubbele betekenis

Zo komen we bij de dubbele betekenis van ‘Voorland’ Groningen: voorland als het telkens buitengaats gewonnen gebied én voorland als toekomst. De verre toekomst is duister, voor de nabije zijn hier voorbeelden te vinden die ons welzijn dienen. ,,Dit is ongelofelijk”, zegt Visser wijzend op Horaholm, de 120 hectare grote biologische boerderij van de familie Westers boven Hornhuizen. ,,Ze lopen hier zó voorop dat de Wageningse universiteit contact onderhoudt.” Westers koppelt arbeidsintensiteit aan grote motivatie. En dan is er ook nog die onder architectuur (Onix) gebouwde, duurzame opslagschuur (’Ho ho! U loopt veel te snel...’ klinkt het weer).

Er valt veel meer te schrijven. En dus te lezen. Maar gewoon die wandeling(en) doen is beter. Dat boek erbij pakken. De derde ‘trap’ van het project, dat zijn de samengevatte appwandelingen in Radio doc van de VPRO, op zondagavonden om 21.00 uur op Radio 1.

menu