Weinig rust bij Nacht van Filosofie in Groningen

Een bezoeker aan de Nacht van Filosofie in Groningen verplaatst een plant om zicht te krijgen op professor Trudy Dehue. Foto Corne Sparidaens

Gedurende de Maand van de Filosofie wordt de betekenis van rust onderzocht en bevraagd. Tijdens de Nacht van de Filosofie in Groningen ging dat in straf tempo.

We hangen lekker achterover in Zaal 3 terwijl Jaap Tielbeke een presentatie over het Antropoceen geeft getiteld Kunnen we de aarde nog redden (van de mens) . We hebben al een nietig-makend filmpje over het eigen tempo en de kracht van onze planeet gehad. Tielbeke, die vindt dat we de planeet leefbaar moeten houden voor de menselijke soort, heeft Marianne Zwagerman en Mark Rutte al op hun nummer gezet. Francis Bacon, die de mens boven de natuur stelde, is ter sprake gekomen en nu is hij toe aan Jean-Jacques Rousseau.

,,Nog vijf minuten?”, onderbreekt Tielbeke zijn presentatie plotseling. ,,Dan moeten we heel erg haast maken. Weet je het heel erg zeker? Heb je het goed getimed?” Ineens wint de reuring het van de rust, alsof het vijf voor twaalf is. Rousseau wordt snel afgelost door Alexander von Humboldt die de idee ontwikkelde van de kosmos als één ademend geheel. Het was Von Humboldt die de basis legde voor de opvatting dat de natuur een complex netwerk is waarin alles met elkaar samenhangt. En dus het besef dat scepsis en technologie alleen ons niet gaan redden.

Paradox

Bezoekers van de zesde Nacht van de Filosofie in Groningen konden vrijdagavond zichzelf, de trappen van het Groninger Forum op en af hollend, een weg kappen in een oerwoud aan strak getimede sprekers met uiteenlopende ideeën over uiteenlopende ontwikkelingen. Volgens het programma waren er twee thema’s: het nationaal gekozen ‘rust’ en het lokale bedachte ‘de outsider’. In werkelijkheid werden er veel meer onderwerpen onderzocht en bevraagd.

Thijs Lijster probeert in Zaal 1 zijn boek De grote vlucht inwaarts recht te doen. ,,We leven in een tijd van de permanente catastrofe, van een opeenvolging van economische, humanitaire en ecologische crisis”, houdt hij ons voor. ,,De paradox is dat we te maken hebben met steeds grotere crisis en aan de andere kant ons denken steeds kleiner wordt, steeds individueler. We zoeken de oplossing voor problemen bij ons zelf, terwijl we misschien juist gebaat zijn bij een sterk verhaal, een oplossing buiten ons zelf.”

Ongelukkig

Het mooie van de Nacht van de Filosofie is dat het mogelijkheden biedt om gedurende een afgemeten tijdspanne anders tegen de werkelijkheid aan te kijken. Zo horen we in Zaal 2 Trudy Dehue vertellen dat we in het geval van het verschijnsel depressie de werkelijkheid die we voorgeschoteld krijgen niet voor zoete koek moeten slikken: ,,De suggestie die gewekt wordt, ook door de overheid, is: ‘Als u somber bent, bent u ziek. Als je niet gelukkig bent in dit land, bent u gek.’ Dat maakt mensen individueel verantwoordelijk voor hun leed, in plaats van collectief.”

In dezelfde Zaal 2 trekt Toske Andreoli de lijn door met een voordracht over de ongelukkige student: ,,Voor de oplossing van maatschappelijke problemen worden vaak medische oplossingen bepleit. De vraag moet zijn: Is er niet iets anders aan de hand? Zijn de klassen niet te vol, is het studietempo niet te hoog, is de arbeidsmarkt niet te onzeker waardoor mensen het krijgen van kinderen moeten uitstellen, leven ouderen niet te geïsoleerd? Als er zoveel studenten niet lekker in hun vel zitten, zijn dat geen afzonderlijke, maar structurele problemen.”

Eeuwige rust

Later op de avond voeren Marli Huijer en Ton Vink onder leiding van Martine Pranger, eveneens in Zaal 2, op verschillende niveaus een gesprek over eeuwige rust. Dankzij de door D66 aangezwengelde euthanasiediscussie staat het onderwerp extra in de belangstelling: bij wie kunnen we voor hulp terecht als we zijn uitgeleefd? Ton Vink vindt dat we het einde niet zonder meer aan een ander mogen overlaten. Maar hij vindt ook dat we er niet zonder overleg mogen uitstappen.

Huijer waarschuwt voor de neiging om zo lang mogelijk te willen blijven leven. ,,We hebben een ochtend, een middag en een avond. Het leven wordt niet fijner als we de avond zoveel mogelijk verlengen. Op het moment dat je tot je laat doordringen dat het leven geen betekenis meer heeft, dat het leven een absurditeit wordt, dan moet je die absurditeit omarmen en het leven genieten zoals het zich aandient. We kunnen de absurditeit verdragen omdat er een spanningsboog is. Als die boog voorbij is, is het vanzelfsprekend dat je het verlangen om te sterven voorrang geeft.”

Dan is het tijd voor relatieve rust in de banale werkelijkheid. De avond is voorbij, de ochtend naakt.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Cultuur