Volgens archeoloog Marcel Niekus betekent de vondst niet dat Tjerk Vermaning toch gelijk had. ,,Deze vondst is slecht nieuws voor aanhangers van Vermaning.

Woonden er ooit neanderthalers in Hoogersmilde? Deze spannende vondst van een amateurarcheoloog uit Steenwijk duidt daar wel op

Volgens archeoloog Marcel Niekus betekent de vondst niet dat Tjerk Vermaning toch gelijk had. ,,Deze vondst is slecht nieuws voor aanhangers van Vermaning. Foto: Jilmer Postma

In de collectie van een oude amateurarcheoloog uit Steenwijk is een bijzondere neanderthalervondst opgedoken. ,,Ik viel bijna van mij stoel”, vertelt archeoloog Marcel Niekus.

Al een paar maanden stond de doos met archeologische vondsten van Wim Reek bij Marcel Niekus thuis, in zijn werkkamer. ,,Ik dacht dat het om vondsten uit Steenwijk en omgeving ging”, zegt de archeoloog van Stichting STONE uit Groningen. ,,Ik had al wel gezien dat er twee neanderthalerstukken tussen zaten, waaronder een fraaie, verweerde kling. Maar er was wat mij betreft niet veel haast bij.”

loading  

Een medewerker van de archeologische dienst van de provincie Overijssel vroeg Niekus in het najaar van 2019 om eens een blik op de collectie van Reek (1937) te werpen, omdat hij gespecialiseerd is in het middenpaleolithicum, het tijdperk van de neanderthalers.

De inwoner van Steenwijk had zijn stenenverzameling al in 2015 aan de provincie Overijssel geschonken. ,,Ik wilde de middenpaleolithische artefacten beschrijven en toevoegen aan mijn database van neanderthaler-vindplaatsen in Noord-Nederland”, vertelt Niekus.

Slecht nieuws voor Vermaning-aanhangers

Toen Niekus eindelijk tijd had om het levenswerk van Wim Reek nader te bestuderen, deed hij een bijzondere ontdekking. ,,Toen ik de stickertjes op de stenen combineerde met de gegevens die meneer Reek had genoteerd op zijn vindplaatsenkaart en in zijn vondstenboekje, ontdekte ik dat de kling uit Hoogersmilde kwam. Ik viel bijna van mijn stoel!”

‘SMTVT’ had Reek genoteerd: ‘Smilde recht ten zuiden van de tv-toren’. Niekus: ,,Dat is slechts enkele tientallen meters verwijderd van de plek waar Tjerk Vermaning in 1965 zijn eerste grote vondsten deed! Zogenaamd dan.” De stenen van Vermaning (1929-1987) werden in 1974 door de Groningse onderzoeker Dick Stapert ontmaskerd als vervalsingen, wat in 1975 tot een spraakmakende rechtszaak leidde.

Inmiddels zijn alle professionele en vrijwel alle amateurarcheologen ervan overtuigd dat de destijds geruchtmakende vondsten van Vermaning niet deugen. Maar er is nog steeds een klein groepje Vermaning-aanhangers. ,,Voor hen is deze kling slecht nieuws”, zegt Niekus. ,,Hij past namelijk precies in het beeld dat we zien bij de andere Noord-Nederlandse vindplaatsen, zoals Peest en Zeijen.”

Tussen de 40.000 en 50.000 jaar oud

Het probleem van de Vermaning-vondsten is onder meer dat ze geen enkel natuurlijk verweringsverschijnsel vertonen. ,,De voorstanders van Vermaning hebben altijd gezegd dat de geologie in Hoogersmilde heel anders is dan elders en dat Vermanings artefacten er daarom zo vers uit zien”, zegt Niekus.

De kling, die tussen de 40.000 en 50.000 jaar oud is, laat echter een ander beeld zien. ,,Dit stuk heeft windlak, is afgerond, en heeft dezelfde patina als alle andere authentieke neanderthaler-artefacten uit Noord-Nederland.”

Wim Reek was een onbekende voor Niekus. ,,Ik heb navraag gedaan bij collega’s en amateurarcheologen”, vertelt hij. ,,Hij opereerde onder de radar.” Niekus zocht na zijn ontdekking contact met de vinder en die vertelde hem dat hij niet meer precies wist wanneer hij de kling had gevonden. ,,Maar in elk geval vóór 1971.”

Daarmee is de kling zelfs een van de allereerste neanderthalervondsten in Drenthe. ,,Van voor die tijd zijn er drie of vier stukken bekend: de vuistbijlen van Anderen en Exloo, een spits van de Havelterberg en mogelijk de schaaf van Emmen. Die is voor 1961 gevonden, maar de vindplaats is niet exact bekend.” Naast de kling bevatte de doos van Wim Reek ook een afslag uit het middenpaleolithicum. ,,Maar die had geen code, waardoor niet te achterhalen is waar hij vandaan komt”, zegt Niekus.

‘Wie weet ligt er een kampement’

De kling is voor Niekus aanleiding om toch nog eens met een groepje (amateur)archeologen te gaan zoeken bij de tv-toren in Hoogersmilde. ,,Het is zeer aannemelijk dat er meer vondsten op de akker liggen”, vertelt hij. ,,Eind jaren tachtig heb ik er al eens gezocht, maar zonder resultaat. Ook anderen hebben er gezocht, maar ik ken geen meldingen van zekere neanderthaler-vondsten. Wie weet ligt er een echt kampement op ons te wachten!”

Behalve de nieuwe neanderthalervindplaats Hoogersmilde bevat de collectie Reek ook laat-paleolithische, mesolithische en neolithische vondsten van plekken die nog niet bekend waren. ,,Een rijke collectie dus”, zegt Niekus. ,,Meneer Reek had een goed oog voor waar hij moest zoeken.”

Wim Reek: ‘Ik ben een echte veldman’

Wim Reek (82) vindt het leuk dat er zoveel jaren na dato aandacht is voor een van zijn vondsten. ,,Ik kan me deze kling niet precies herinneren. Ik struinde al in mijn hbs-tijd akkers af en heb duizenden en duizenden stenen verzameld.” Hij bewaarde alles zorgvuldig.

,,Ik heb mijn stenen aan de provincie geschonken omdat we gingen verhuizen en ik wegens mijn gezondheid toch niet meer kon zoeken”, vertelt hij. ,,Dan kregen ze tenminste nog een goede bestemming. Ik heb altijd vanuit mijn eigen belangstelling gezocht, niet om ontdekkingen te doen of om erkenning te krijgen. Ik ben een echte veldman.”

Reek, die in het dagelijks leven biologieleraar was, kan zich niet herinneren of de vondsten van Tjerk Vermaning aanleiding waren om bij de tv-toren in Hoogersmilde te zoeken. ,,Ik ging met een andere stenenzoeker wel vaker naar het westen van Drenthe. Dat was ook het gebied waar Vermaning zocht. Wanneer we bij de tv-toren waren, weet ik niet meer precies. In elk geval voor 1971.”

Over de affaire Vermaning houdt Reek zich op de vlakte. ,,We zijn hem op onze zoektochten nooit tegengekomen, maar hebben hem wel een keer opgezocht. Vooral mijn medezoeker was nieuwsgierig naar wat voor figuur Vermaning nou was. Zou het echt zijn of bedrog? Je kwam er niet uit.” Dat zijn kling nu als argument tegen Vermaning wordt gebruikt, neemt hij voor kennisgeving aan.

menu