Op de cover van Crisis en controle is Tjibbe Joustra (1951) frontaal afgebeeld, zittend aan een tafel, waarvan het glimmend geboende blad zijn bovenlijf weerspiegelt. Hij straalt vertrouwenwekkende, vaderlijke autoriteit uit: daar zit een man op wie onder alle omstandigheden staat gemaakt kan worden.

Miek Smilde schreef op basis van vele gesprekken met Joustra een terugblik op diens lange ambtelijke carrière, Joustra uitgebreid citerend. Haar naam ontbreekt echter op de cover, wat de indruk wekt dat Joustra de auteur van Crisis en controle is.

Landelijke bekendheid kreeg Joustra vooral als de eerste Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding (NCTB), maar hij had zijn sporen toen al verdiend bij het Ministerie van Landbouw en Visserij en als UWV-reorganisator. Wellicht was het zijn kordate aanpak van de mond- en klauwzeercrisis van 2001, die hem tot aangewezen NCTB-kandidaat maakte.

En later, als opvolger van Pieter van Vollenhoven, ook voor het leiderschap van de Onderzoeksraad voor Veiligheid. Die mond- en klauwzeercrisis hakte er vanwege de beelden van de grootschalige ruimingen bij het grote publiek flink in. Joustra onthult dat ook toen al complotdenkers kwaadaardige fantasieën verspreidden: de crisis zou bewust zijn gecreëerd, louter om met een massaslachting de gewenste verkleining van de veestapel te kunnen realiseren.

Neigingen alles tot in detail te willen regelen en beheersen

Ambtenaren dienen noch bewindslieden, noch de politiek, zij dienen het land, Joustra zegt het in verschillende bewoordingen. Het antwoord op de vraag wat zij dan moeten doen als hun baas, de minister of het hele kabinet, beslissingen neemt die naar hun inzicht het landsbelang niet dienen, komt minder duidelijk uit de verf.

Joustra heeft gediend onder vele bewindslieden. Sommige krijgen een pluim, andere moeten het doen met een stekelige, kritische opmerking. Het schandaaltje rond de ‘gouden’ wc-potten, die hij zou hebben verlangd voor zijn nieuwe UWV-burelen, doet hij af als een opgeblazen opzetje: verbouwing was zonder meer noodzakelijk en hij wilde zwevende toiletpotten om de schoonmakers een plezier te doen. Wat overigens iets zegt over neigingen alles tot in detail te willen regelen en beheersen.

Een doorn in Joustra’s oog is het aangezwollen leger van communicatieadviseurs, op ministeries ingekwartierd. Goed beleid wordt ook zonder pr wel herkend, slecht beleid moet je niet met pr verhullen, maar veranderen en imago-politiek is geen politiek.

Smilde dient Joustra’s terugblikken en opvattingen smakelijk op. Het beeld van de ambtenaar als dorknoper is een vals stereotype en op Joustra al helemaal niet van toepassing.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Boeken