Minne Wiersma op de trap van Huis Westerbeek.

Minne Wiersma: ‘Koloniën van Weldadigheid zullen geen tweede Giethoorn worden’

Minne Wiersma op de trap van Huis Westerbeek. Foto: Rens Hooyenga

De Koloniën van Weldadigheid komen zo goed als zeker op de Werelderfgoedlijst. Naar verwachting hakt Unesco daar in de loop van dit jaar een knoop over door, wanneer precies hangt af van het verdere verloop van de coronacrisis. Vooruitlopend zet Dagblad van het Noorden de voormalige armenkoloniën vanuit diverse invalshoeken nog eens in de spotlights.

Aflevering 5: Minne Wiersma (57) is sinds begin 2017 directeur van de Maatschappij van Weldadigheid. ,,Het koloniegebied zal geen tweede Giethoorn worden.”

Geduld. Daar kan Minne Wiersma vooralsnog niet te veel van hebben. Het wordt fors op de proef gesteld, al sinds zijn aantreden bij de Maatschappij van Weldadigheid.

De Koloniën van Weldadigheid zouden in 2018 al op de Werelderfgoedlijst van Unesco komen. Alle huiswerk was af, de blinkende lobby leek geslaagd. Maar ruim twee jaar verder is het nog altijd wachten op witte rook van het Werelderfgoedcomité.

Ook koning bezocht verjaardag

Twee jaar geleden vierde de Maatschappij van Weldadigheid haar 200 ste verjaardag. Zelfs koning Willem-Alexander kwam feliciteren. Maar de kers op de taart, de verlangde erkenning van het koloniegebied als Werelderfgoed, bleef uit. Icomos, een bureau dat Unesco adviseert, bleek kritisch. Het huiswerk moest over.

De nieuwe directeur van de Maatschappij, opvolger van man van de streek Jan Mensink, zat pas een jaar op zijn post.

Dit voorjaar waren de plooien alsnog gladgestreken. De Nederlands-Belgische stuurgroep onder aanvoering van Drents gedeputeerde Cees Bijl had zijn bijgestelde dossier af. De voortekenen waren ronduit gunstig: Unesco zou begin juli in eerste instantie vier van de zeven voormalige Koloniën – Frederiksoord, Wilhelminaoord, Veenhuizen en Wortel in Vlaanderen – definitief toevoegen aan de Werelderfgoedlijst. Niets leek dat nog in de weg te staan. ,,Een huzarenstuk”, blikt Wiersma terug.

Nieuwe vergaderdatum niet bekend

Corona gooide vervolgens nieuw roet in het eten. De vergadering van het Werelderfgoedcomité in China werd uitgesteld. Een nieuwe datum is er nog altijd niet. Gelukkig maar dat het met zijn uithoudingsvermogen wel snor zit. Wiersma is een geduldig man en heeft er de afgelopen twee jaar nog wat extra geduld bij kunnen kweken.

Voor hij februari 2017 zijn kamer in Huis Westerbeek innam, het monumentale kantoorpand van de Maatschappij van Weldadigheid, was de geboren Fries directeur bij diverse noordelijke Rabobanken.

,,Daar moet vaak heel snel worden beslist. Bij de Maatschappij gaat het anders. Hier draait alles om verbinding. Ik kan het niet alleen, ik heb alle collega’s en vrijwilligers nodig. Daarbij hoort een goede uitleg van wat we hier doen en waarom. Dat verbinden - dat past bij mij. Tegelijk voel ik mezelf ondernemer. En dan moet ik wel eens op de tanden bijten. Zo van: goh, kan dat nou echt niet wat sneller?”

loading

Plek tussen piramides en Taj Mahal

De piramides in Egypte, het Paleis van Versailles bij Parijs en de Taj Mahal in India staan er bijvoorbeeld op. In Nederland haalden eerder onder meer de molens bij Kinderdijk en de Amsterdamse grachtengordel de Werelderfgoedlijst. Niet zo vreemd dus dat Drenthe op voorhand trots is op een plek, ergens tussen al die monumenten.

Die plek zou niet meer dan verdiend zijn, daar is Wiersma rotsvast van overtuigd: ,,Hier ligt een heel bijzondere geschiedenis. We hebben het over het fundament van de verzorgingsstaat.” In de Koloniën van Weldadigheid werden begin negentiende eeuw verarmde gezinnen uit de steden aan het werk gezet op het land. De Maatschappij van Weldadigheid stelde daar loon, huisvesting en onderwijs tegenover.

‘We zijn genomineerd, dus in de race’

Het tweede uitstel van de erkenning als Werelderfgoed is een teleurstelling, natuurlijk. Wiersma: ,,Maar om nou te zeggen dat hierdoor het enthousiasme is afgenomen: nee! Zo ervaren we het niet bij de Maatschappij en ik merk daar in het hele koloniegebied niets van. Zo lang we genomineerd zijn, zijn we in de race!” Het internationaal ingestoken marketingplan kan alleen nog niet worden uitgerold. En de champagne moet nog even in de koelkast blijven staan, maar zal zo snel niet bederven.

We spreken de directeur van de Maatschappij van Weldadigheid op een van de warmste dagen van deze zomer. In Huis Westerbeek, met zijn dikke muren, is de vergaderkamer nog verbazend koel. De voortdurende onzekerheid over de Werelderfgoedstatus houdt Wiersma niet tegen vooruit te blikken. Wat mogen we verwachten zodra de kogel eindelijk wél door de kerk is? Worden de voormalige Koloniën een toeristenmagneet?

Toeristen die alleen langs Werelderfgoederen reizen

,,Er zal vooral ook een ándere stroom belangstellenden op gang komen”, denkt Wiersma. ,,Mensen die specifiek in het onderwerp zijn geïnteresseerd. En onderschat ook niet het aantal toeristen dat uitsluitend langs Werelderfgoederen reist. Ik geloof niet dat het hier een tweede Giethoorn wordt, met anderhalf miljoen bezoekers per jaar.”

Wiersma illustreert zijn aanname met een praktijkvoorbeeld. Eerder dit jaar had hij een delegatie van het gemeentebestuur van Rotterdam over de vloer.

,,Zij kwamen tot de conclusie dat wat in het koloniegebied 200 jaar geleden speelde, nu actueel is in hun stad. Rotterdam telt tienduizenden huishoudens die dringend orde op zaken moeten stellen. We hebben daar een hele ochtend met die delegatie over gesproken.” Dergelijke bezoeken verwacht Wiersma vaker, zodra Unesco een definitief besluit heeft genomen.

loading

Alle kinderen naar school was ongewoon

Behalve als bakermat van de verzorgingsstaat is het koloniegebied volgens hem ook interessant voor wie in de geschiedenis van het onderwijs is geïnteresseerd: ,,Hier moesten alle kinderen naar school. Dat was in die tijd nog niet gewoon.” Volgens Wiersma liep Johannes van den Bosch, de oprichter van de Maatschappij van Weldadigheid, ook híermee voor de troepen uit: ,,Het was 60 jaar vóór het Kinderwetje van Van Houten!” De liberaal Samuel van Houten stond rond 1875 aan de basis van de afschaffing van kinderarbeid in Nederland.

Zijn de drie Drentse koloniedorpen Frederiksoord, Wilhelminaoord en Veenhuizen klaar voor de verwachte bezoekersstroom? Museum De Proefkolonie maar ook de horeca in de omgeving zal hen met open armen ontvangen. Wiersma vindt wel dat er qua overnachtingsmogelijkheden nog een slag kan worden gemaakt: ,,Ik denk dan niet zo zeer aan een groot, nieuw hotel met honderd bedden. Dat zou hier niet passen. Maar meer variatie in kwaliteit zou goed zijn.”

‘Zaak om Maatschappij financieel gezond te houden’

Ondertussen gaat het dagelijks werk bij de Maatschappij van Weldadigheid ook door. Het is er business as usual . ,,We moeten nog heel veel investeren om de karakteristieke objecten in stand te houden. Dat terwijl we maar bescheiden mogelijkheden hebben om geld te verdienen. Ondertussen is het zaak de Maatschappij financieel gezond te houden en niet vol te plempen met geleend kapitaal.”

Met enige regelmaat is de Maatschappij kop van Jut geweest wanneer ze bomen kapte in de eigen productiebossen. ,,Daar staan we voor de opgave de balans te bewaren tussen recreatie en cultuur enerzijds en onze eigen boekhouding anderzijds. Dat bos hebben we knetterhard nodig om financieel het hoofd boven water te houden.”

‘Trots op historie én landschap’

Een Fries blijft een Fries en Wiersma vormt daarop geen uitzondering. Hij is blijven wonen in Burgwerd, in de gemeente Súdwest-Fryslân. De directeur van de Maatschappij van Weldadigheid combineert dat moeiteloos met zijn trots op het koloniegebied: ,,Ik ben trots op de historie, maar ook op het landschap. Mijn favoriete locatie? De oprit van Huis Westerbeek! Soms kom ik aanrijden en staat er een ree op de straat. Die ook nog doodgemoedereerd blijft staan hè en pas doorloopt als je op een meter of tien bent.”

In Wiersma’s hart hebben de Koloniën van Weldadigheid de Werelderfgoedstatus al bereikt. Al lang.

menu