Soldaten wijzen naar een plek waar een kogel is ingeslagen in de wand van een braak. FOTO HET LEVEN

1926: Oproer in de Emmakazerne

Soldaten wijzen naar een plek waar een kogel is ingeslagen in de wand van een braak. FOTO HET LEVEN

Het Asser Historisch Tijdschrift duikt in een gebeurtenis uit 1926, die de haren ten berge doet rijzen. Een rel op de Asser kazerne met een dode en een debat tot gevolg.

Het moest de schuld zijn van communistische agitatoren vond de katholieke minister van Oorlog Lambooy. Het communistisch Dagblad De Tribune en ook de iets minder linkse pers deelden volgens de minister in die schuld vanwege ophitsende taal tegen het militair gezag. Hij was absoluut niet van plan het boetekleed aan te trekken, zo lezen we in het Asser Historisch Tijdschrift.

Feit is dat er in op 20 september 1926 op de Asser kazerne een dode is gevallen, omdat er tijdens een rel met scherp is geschoten op militairen-op-herhaling. Eerder op de dag lagen er zeker 150 van deze militairen op apegapen langs de wegen in en rond Assen waarlangs honderden militairen op herhalingsoefening terug marcheerden naar de kazerne. Ze hadden bij een temperatuur van zeker 38 graden geoefend op het Balloërveld en het Grolloërveld, zo’n twaalf kilometer marcheren vanaf de kazerne.

De ene na de andere viel omver

Maar bevel was in die tijd echt bevel en de temperatuur deed er niet toe. De heren die naar Assen waren gedirigeerd voor herhalingsoefeningen hadden al de pest in, want de vergoeding was niet meer dan een fooi en je moest zelfs afwachten of je baas je na zo’n verplichte exercitie nog wel terug wilde. Het was allemaal nog de tijd van de dienstplicht en dan moet je het maar over hebben voor koningin, volk en vaderland.

loading  

De Provinciale Drentse en Asser Courant wist te melden dat de heren op de hei aanvalsoefeningen moesten doen waarbij ze met sprongen voorwaarts moesten. Het springen mocht later van de majoor wel worden veranderd in lopen, maar het leed was al geschied. Op de terugweg naar de kazerne viel de ene na de andere omver. Hulpvaardige Assenaren ontfermden zich over de uitvallers. Uiteindelijk stuurde de legerleiding een bus en een ziekenauto om de manschappen weer bij elkaar te krijgen. Maar voor de Assenaren was het een lopend vuurtje. Het moest wel op ellende uitdraaien.

Op de kazerne begon het met een relletje in de kantine. Een groepje dienstplichtigen begon daarop met een protestmars. Het socialistische strijdlied De internationale schalde over het kazerneterrein. Het liep snel uit de hand. Op het voorplein bij de poort aan de Vaart stonden al snel duizend man te schelden en schreeuwen. Relletjes braken uit, bevelen van officieren werden massaal genegeerd. Ruiten en lampen gingen aan diggelen. De legerleiding wist kennelijk niks anders te bedenken dan schoten te lossen. De wacht weigerde dat, waarop een groep onderofficieren die taak maar overnam. Waarschuwingssalvo’s met zogenoemde wachtmunitie zorgden zelfs buiten het kazerneterrein voor gevaarlijke situaties, maar ze hielpen niks.

Gericht geschoten

Overste Van den Brandhof gaf - kennelijk ten einde raad - het bevel gericht te schieten. Een soldaat uit Langweer werd geraakt in het been, maar sergeant Lambertus van Munnike (20) uit Ter Apel was er slechter aan toe. Hij kreeg een kogel in het hoofd, die al snel fataal bleek. Pas toen bedaarde de menigte.

De twaalf weigerachtige leden van de wacht kregen zwaar arrest, want raddraaiers werden vastgezet. De dag na de rellen werd de draad weer opgepakt alsof er niets was gebeurd. Of het moest al de spontane erehaag zijn om de lijkwagen uitgeleide te doen.

Omdat zich ook in Ede en Maastricht protesten en ongeregeldheden hadden voorgedaan wegens te zware oefeningen kwam het uit de linkse hoek tot vragen in de Tweede Kamer, maar de katholieke minister van Oorlog was er snel klaar mee. De verantwoordelijken zouden hun straf niet ontlopen en het gezag zou worden hersteld.

Dat er met scherp is geschoten op eigen manschappen had in de Kamerdiscussie geen rol van betekenis.

menu