In de documentaireserie De kinderen van Ruinerwold vertellen de oudste vier kinderen over hun bizarre leven met hun vader Gerrit Jan van D. Vanavond is deel 2 te zien. Shin (31), Marjan (30), Edino (28) en Israel (27) gaan dieper in op wat ze vroeger thuis hebben doorstaan. Maar er is ook een andere kant, zeggen de advocaten van de vader, Robert Snorn en Jana Andonovski.

Ze hadden alle afleveringen van tevoren mogen zien, maar daar zagen beide advocaten vanaf nadat de vader en de vijf jongste, nog bij hem wonende kinderen die niet aan de serie meewerkten, hadden aangegeven geen behoefte te hebben aan een preview. Robert Snorn en Jana Andonovski begrijpen het wel. Te pijnlijk. ,,Het gaat toch om hun vader’’, zegt Andonovski.

,,In ieder geval waren ze liever onder de radar gebleven’’, weet Snorn. Bovendien was de stellingname van de oudste vier al bekend. De jongste vijf, inmiddels allemaal volwassen, herkennen zich niet in het geschetste beeld. Zij hadden naar eigen zeggen wél een gelukkige jeugd. ,,Je zou denken’’, vervolgt de raadsman, ,,dat de jongsten die, in tegenstelling tot de oudsten, niet naar school waren gegaan en leefden in volledige afzondering, helemaal wereldvreemd zouden zijn, maar dat is niet het geval’’.

Advocaten: veel privébeelden van Van D. staan ook in dossier

,,Ze hadden internet, keken ook naar YouTube, net als leeftijdsgenoten. Daarnaast konden ze gewoon naar buiten. Ze zaten niet opgesloten. Natuurlijk kun je je afvragen waarom ze het terrein niet verlieten en of indoctrinatie een rol speelde, maar zelf zeggen ze dat daar geen sprake van was. Een heel ander verhaal dan dat van de oudste kinderen dus.’’ Net als 1,4 miljoen andere Nederlanders stemden Snorn en Andonovski vorige week woensdagavond de tv af op NPO1. Echte verrassingen bood de eerste aflevering niet voor de raadslieden, ook omdat ze het dossier – inclusief getoonde filmbeelden – al door en door kenden.

Snorn raakte op vrijdag 18 oktober 2019 bij toeval betrokken bij de zaak. ,,Dubbel toeval eigenlijk’’, zegt hij. ,,Ten eerste had ik die dag gewoon piketdienst in deze provincie. Ten tweede verbleef het gezin op dat moment in Earnewâld, waar het door de politie tijdelijk was ondergebracht. De melding dat de vader donderdagavond 17 oktober rond zeven uur was aangehouden, kwam de volgende ochtend om zeven uur en werd dus gedaan door de Friese politie. Daarmee kwam de zaak op mijn bordje terecht.’’

‘Niet boos of opstandig’

De vader werd direct overgebracht naar PI Haaglanden (penitentiair ziekenhuis Scheveningen). Daar trof Snorn hem op maandag 21 oktober voor het eerst, voorafgaand aan de voorgeleiding aan de rechter-commissaris. ,,Ik trof een heel vriendelijke man, niet boos of opstandig of zo, eerder accepterend. Ik denk dat hij zich, nadat het gezin was ontdekt, gerealiseerd heeft wat de gevolgen konden zijn, dat het naar Nederlandse normen een abnormale situatie was.’’

,,Dat heeft hij ruim voor de aanhouding ook weleens gezegd’’, vult Andonovski aan. ,,Als dit wordt ontdekt, moet ik naar de gevangenis.’’ Communiceren was heel lastig. Door een hersenbloeding in 2016 kon de vader niet praten, schrijven of lezen. Hooguit ‘ja’ knikken, ‘nee’ schudden of handgebaren maken. Wat hij wel en niet begreep, werd naarmate de tijd vorderde steeds onduidelijker.

Richting de gulzige pers was Snorn niet al te scheutig met informatie. Diverse verzoeken van talkshows wimpelde hij af. ,,In het algemeen ben ik niet iemand die veel over een zaak zegt als die nog onder de rechter is, tenzij het in het belang is van een cliënt.’’

Kwalificaties als spookgezin stuiten advocaten tegen de borst

Verschillende kwalificaties in de media, zoals het ‘spookgezin’ of de ‘duivel van Drenthe’ stuitten de advocaten tegen de borst. Ook de vier kinderen die aangifte deden, verdroegen dat slecht. ,,Het gezin was niet bekend bij de buitenwereld en het had een bijzonder geloof,’’ zegt Snorn, ,,maar er was niets spookachtigs aan’’.

De communicatie met de vader verliep steeds moeizamer. In oktober vorig jaar vroeg Snorn de rechtbank de vervolging te staken omdat zijn cliënt niet op een eerlijke manier kon participeren in het proces. Zijn pleidooi werd ondersteund door onder meer deskundigen van het Pieter Baan Centrum. Op 4 maart dit jaar oordeelde ook de rechtbank dat de verdachte niet langer vervolgd kon worden omdat hij niet in staat was een goede verdediging te voeren.

Vermeende mishandelingen oudste kinderen verjaard

Dat betekent dat de rechtbank ten aanzien van de vader geen oordeel meer velt over de ten laste gelegde feiten: vrijheidsberoving, mishandeling door het onthouden van zorg en seksueel misbruik. De mishandelingen waar de oudste kinderen over spraken, zijn inmiddels verjaard, weet Snorn. Seksueel misbruik verjaart niet maar is volgens de raadsman juridisch gezien lastig te bewijzen. Ook bij de vermeende vrijheidsberoving zijn in zijn optiek vraagtekens te plaatsen. ,,Wat de rechtbank daar van vindt, is juridisch heel interessant, maar we zullen het, wat mijn cliënt betreft, nooit weten. Wel komen die zaken nog aan de orde als de medeverdachte uit Oostenrijk, die de boerderij huurde en medeplichtig wordt geacht, voor de rechter moet verschijnen.’’

‘Begrijpen dat uitspraak domer is voor de oudste vier’

Hoe boeiend een inhoudelijke behandeling ook geweest zou zijn, beide advocaten zijn vooral blij voor hun cliënt. Hij is, na anderhalf jaar vastgezeten te hebben, weer herenigd met zijn kinderen. Vandaag ontmoeten Snorn en Andonovski het gezin weer, voor het eerst sinds de uitspraak. De advocaten beseffen dat de uitspraak een domper is voor de oudste vier. ,,Zij hebben het idee dat hun verhaal nog niet gehoord is’’, stelt Snorn vast. ,,Vandaar de documentaire. Misschien biedt die serie toch nog enige compensatie.’’

De oudste kinderen vrezen dat de geschiedenis zich zal herhalen. Ze hoopten op een vorm van toezicht, maar die kan volgens het advocatenduo niet worden opgelegd omdat de jongste kinderen meerderjarig zijn en er vrijwillig voor kiezen met hun vader samen te wonen en voor hem te zorgen.

,,Wel hebben alle kinderen contact met elkaar’’, merkt Snorn op. ,,Er is dus een vorm van sociale controle mogelijk. Daarnaast is een maatschappelijk werkster betrokken geweest die, op vrijwillige basis, hielp met praktische zaken zoals het aanvragen van ID-kaarten.’’ ,,Ze redden zich prima’’, zegt Andonovski. ,,Een isolement, zoals in Ruinerwold, kan niet meer, maar dat willen ze ook niet. Het zal nooit meer worden zoals het was.’’

Aflevering 2 van de documentaire van Jessica Villerius is vanavond om 21.35 te zien op NPO1

Je kunt deze onderwerpen volgen
Drenthe