Plaatselijk Belang viert jubileum. v.l.n.r. Mark Tuit, Marina Fieten, Theresa Veld, Henk Diphoorn, Peter Dekker , Ali Bruins en Henk Zomer. FOTO GERRIT BOER

Alleen bij volle maan vergaderen

Plaatselijk Belang viert jubileum. v.l.n.r. Mark Tuit, Marina Fieten, Theresa Veld, Henk Diphoorn, Peter Dekker , Ali Bruins en Henk Zomer. FOTO GERRIT BOER

Participatiesamenleving een modewoord? Eigenlijk niet. Honderdvijftig jaar geleden was er in wezen ook sprake van, al hield de overheid zich in die tijd wel enorm afzijdig van het welzijn van haar burgers. In Hollandscheveld ontstond echter een beweging die bestuurders wees op misstanden en tekortkomingen.

De Vereniging Hollandscheveld, in de volksmond Plaatselijk Belang, werd op 1 december 1865 opgericht. Doel was meer welvaart en bloei in het grotendeels geïsoleerde gebied te bewerkstelligen. Ter gelegenheid van het jubileum hebben Bertus ten Caat, Albert Metselaar en Jan de Vries op verzoek van het bestuur van Plaatselijk Belang een boek samengesteld: De anholder wint? Zaterdag wordt dit boek officieel gepresenteerd tijdens een feestelijke bijeenkomst in dorpscentrum ‘t Anker. Deze krant mocht de jubileumuitgave al eerder inzien.

De titel van het boek verwijst naar de ‘harde kern’ van de belangenbehartigers; de onverschrokken doorzetters. Zij hebben, vooral in de beginperiode, bij de overheid aan de bel getrokken over het schrijnende gebrek aan veiligheid, onderwijs en welzijn. Dat vergde vaak een lange adem en was allerminst een garantie op succes. Het verklaart ook het vraagteken achter de titel. Aanhouders zijn niet altijd winnaars. Maar met hun voet tussen de deur hebben ze wel veel bereikt.

De vergaderingen, vier keer in de wintermaanden, werden gehouden bij volle maan, voor de veiligheid

Kerk en school
Het boek staat uitvoerig stil bij de eerste decennia. De vervening liep al wat ten einde en langs de wijken en opgaanden stonden een aantal eenvoudige woningen. Veel bewoners hadden het financieel niet breed. Eerste wapenfeit van algemene belangenbehartiging is een actie uit 1804. Een comité maakte zich sterk voor de komst van een kerk en school. Een handtekeningactie ondersteunde die wens. Het had niet meteen resultaat, maar vanuit ‘de velden’ had men zich wel laten horen. Vijftien jaar later kwam de school er alsnog, in 1851 gevolgd door de ingebruikname van een kerk.

De oprichting van de Vereniging Hollandscheveld geschiedde in een sterk verzuilde maatschappij met louter mannen als leden. De vergaderingen, vier keer in de wintermaanden, werden gehouden bij volle maan. Dat was voor de veiligheid. Straatlantaarns ontbraken en de slechte voetpaden en krakkemikkige vonders waren in het donker amper te zien. Tot ver in de twintigste eeuw heerste in deze streek analfabetisme. Om tijdens ledenvergaderingen toch te kunnen stemmen, werden in plaats van briefjes bonen gebruikt. Een witte boon was een stem vóór een kandidaat, bij een bruine boon stemde men tegen.

In 1883 stuurde de Verenging Hollandscheveld een brandbrief naar de gemeenteraad van Hoogeveen over de ongeveer tweehonderd kinderen die, vanwege de verre afstanden en slechte wegen, niet of nauwelijks onderwijs genoten. De hartenkreet riep op tot de bouw van drie scholen in het gebied. Huiverend vragen we: wat moet er van al die bijna in alle opzichten verwaarloosde kinderen worden, als ook het gemeentebestuur zich niet het lot aantrekt van die ongelukkige kinderen , zo staat in de brief.

Jaarmarkt
Andere zaken waar Plaatselijk Belang zich sterk voor maakte waren de komst van straatlantaarns, verbindingswegen over land, de strijd voor een nieuwe ‘geneesheer’ en de stationering van een politieman. De leden vonden het ook nuttig om een verkooping te houden. De jaarmarkt, een begrip in Hollandscheveld, kreeg in 1869 voorzichtig vorm. Het aanbod: koeien, kalveren, schapen, varkens, een extra zware os en huismeubilair. De jaarmarkten waren in de eerste jaren een succes, maar kregen in 1879 een voorlopig einde, toen de aanvoer bleef steken op welgeteld één dier.

In 1905 haalde een spoorlijntje tussen Slagharen en Hoogeveen de streek meer uit het isolement. De voorzitter van de Vereniging Hollandscheveld sprak tijdens de feestelijke openingsrit van de tram van een ‘aangename tijding’. U zijt met het ijzeren paard gekomen om ons Hollandscheveld, tot heden als in een schuilhoek gelegen, in het volle wereldverkeer op de nemen . De aanleg van de spoorlijn ging niet van een leien dakje. Arbeiders staakten onder meer voor een hoger loon: van 11 naar 13 cent per uur. De directie van de Dedemsvaartsche Stroomtramweg-Maatschappij (DSM) ging door de knieën.

De jaarmarkten waren in de eerste jaren een succes, maar kregen in 1879 een voorlopig einde, toen de aanvoer bleef steken op welgeteld één dier

Zes kippen en een haan
Matig bezochte ledenvergaderingen zijn van alle tijden, zo leert het boek. Wat te doen om de opkomst te vergroten? In 1924 dacht het bestuur er iets op gevonden te hebben: een verloting onder de aanwezigen van zes kippen en een haan. Het resultaat van het lokkertje: de vergadering werd door vijf leden meer bezocht. Tussen 1940 en 1945 was in de notulen amper terug te lezen dat het oorlog was. Het stilzwijgen, zo is het vermoeden, had te maken met een aantal actieve NSB-leden in het bestuur. Na de bevrijding werden NSB’ers en Duitsgezinde leden geroyeerd als lid. Uit de notulen bleek het om vijf personen te gaan.

Na de oorlog werd een begin gemaakt met de verdere ontsluiting van Hollandscheveld door de ‘stinkende’ wijken en opgaanden te dempen en nieuwe waterwegen aan te leggen. In tien jaar tijd onderging het dorp een metamorfose. Daarbij speelde de Vereniging Hollandscheveld een belangrijke rol. Er waren onder meer handtekeningenacties om de druk op de ketel te houden bij gemeente en waterschap.

Andere wapenfeiten van Plaatselijk Belang waren onder meer de redding van dorpscentrum 't Anker, de reconstructie van Het Hoekje en de oprichting van dorpscoöperatie HollandscheveldVerbindt. Maar het voortbestaan van de vereniging staat of valt met draagvlak en voldoende deelname van bewoners. In het voorwoord stelt voorzitter Henk Zomer vast dat de Vereniging Hollandscheveld na anderhalve eeuw nog altijd springlevend is.

menu