Al 20 jaar komen Armeense pelgrims naar Assen om de wreedheden die het volk heeft meegemaakt te herdenken. Hier blijven de verhalen over de dodenmarsen levend.

Voor Armeniërs is de oorlog nooit ver weg, ook niet als ze in Assen wonen. ‘Free Armenian Prisoners of War’ staat er in witte blokletters op het shirt van Nicolai Romashuk junior. Een verwijzing naar het gewapende conflict dat zijn land vorig jaar uitvocht met Azerbeidzjan in de betwiste regio Nagorno-Karabach. Azerbeidzjan boekte - gesteund door Turkije - grote terreinwinst en verdreef tal van etnische Armeniërs uit het gebied in de Zuidelijke Kaukasus.

,,Een schaamteloze nederlaag”, erkent Nicolai Romashuk senior (68). ,,Maar wij stonden alleen.”

Monument

Een volk dat het gevoel heeft er alleen voor te staan, heeft in elk geval elkaar nog. De Armeense diaspora (er zijn zo’n 10 miljoen Armeniërs, van wie er 3 miljoen in het land zelf wonen) is hecht. De Romashuks spelen, aldus de Armeense ambassadeur Tigran Balayan, een grote rol bij het samenhouden van de gemeenschap in Nederland én bij het zorgen dat de wreedheden uit de geschiedenis niet in de vergetelheid raken.

,,Dit is de eerste plek in Nederland waar Armeense pelgrims naar toe konden om de genocide op ons volk te herdenken”, zegt Balayan, zaterdagochtend op begraafplaats De Boskamp in Assen. ,,Heb ik zelf ook gedaan, toen ik begin deze eeuw nog op de ambassade in Brussel zat.” Romashuk senior was de drijvende kracht achter de komst van het Armeens monument, dat precies 20 jaar geleden werd onthuld. Romashuk: ,,Sindsdien zijn er ook op andere plekken in het land monumenten gekomen, maar dit is het enige dat op gemeentegrond staat. Juist dat is voor ons héél belangrijk.”

Dodenmarsen

De datum 24 april staat in het collectieve geheugen van de Armeniërs gegrift. Het is de dag waarop (in 1915) de volkerenmoord in het Ottomaanse Rijk begon, met het arresteren van enkele honderden Armeense intellectuelen in Istanbul. Vrouwen en kinderen werden in de jaren erna op zogenoemde dodenmarsen gestuurd richting de Syrische Woestijn. Overal ter wereld staan Armeniërs jaarlijks stil bij deze dag, zo ook in Assen.

,,Een van de vrouwen op die marsen was mijn grootmoeder, die toen een jaar of 15 moet zijn geweest”, zegt Romashuk senior. ,,Door kannibalisme overleefde ze het en uiteindelijk haalde ze Jeruzalem.” Daar werd Romashuk geboren, meer dan vier decennia later.

Erkenning door president Biden

Dat het genocide was, is voor de Armeniërs zo evident als het bestaan van de berg Ararat. Tal van landen erkennen het uitroeien van zo’n 1,5 miljoen Armeniërs als zodanig. De Nederlandse regering spreekt, tot ergernis van ambassadeur Balayan, officieel van ‘de kwestie van de Armeense genocide’. De Amerikaanse president Joe Biden staat op het punt de volkerenmoord genocide te noemen. Tegen het zere been van NAVO-bondgenoot Turkije, dat een andere lezing van de gebeurtenissen tijdens de Eerste Wereldoorlog hanteert.

,,Het is niet zo dat landen die de genocide erkennen het Armeense volk alleen maar een morele steun in de rug geven”, zegt ambassadeur Balayan. ,,Zo voorkom je dat het in de toekomst opnieuw kan gebeuren.”

Je kunt deze onderwerpen volgen
Drenthe