Bargerveen benoemd tot monument

Het Bargerveen is donderdag officieel benoemd tot aardkundig monument. De festiviteiten vormden tegelijk het startsein voor een mega-operatie die het unieke hoogveengebied bij Zwartemeer moet beschermen én herstellen.

Te weinig water

Zonder hoog water geen hoogveen. En dat hoge water, of beter gezegd het gebrek eraan, is juist het probleem bij natuurreservaat Bargerveen. Het gebied ligt hoger dan zijn omgeving en het water loopt langzaam weg. Om het tij te keren, worden er de komende jaren tientallen miljoenen euro’s in het gebied gepompt, met als doel de bodem te vernatten.

De werkzaamheden zijn vooral zichtbaar aan de randen van het unieke hoogveenreservaat, dat met zijn ruim 2000 hectare het grootste resterende hoogveengebied van Europa is en veel bijzondere flaura en fauna heeft. Er komen drie waterbuffers en meer dan 40 kilometer leemruggen, die ervoor moeten zorgen dat het hoogveen niet verder afkalft en zelfs weer gaat groeien. Veel van het veen is in het verleden verdwenen, toen veenarbeiders het afgroeven voor de broodnodige brandstof.

Het heeft heel wat voeten in de aarde gehad voordat donderdag het startsein voor de werkzaamheden kon worden gegeven. De voorbereidingen zijn al jaren aan de gang en nog altijd is het plaatje niet helemaal rond. Dat heeft vooral te maken met het feit dat aan de zuidkant van het Bargerveen, bij Nieuw-Schoonebeek, 200 hectare landbouwgrond moet worden ingeleverd.

loading

,,Het proces verliep daar lastiger dan elders’’, zegt Kees Huysman, woordvoerder van de Bestuurscommissie Bargerveen-Schoonebeek. ,,Er moeten landbouwbedrijven worden verplaatst, terwijl in dit gebied al sinds de jaren zeventig wordt gesproken over plannen om land te verkavelen. Plannen die ook weer in de ijskast werden gezet... Ik kan me wel voorstellen dat de boeren er niet zo’n zin in hadden om hun grond af te staan voor natuur.’’

Vooral het vertrek van boer Johan Harbers, die zo’n twee jaar geleden verkaste, noemt Huysman verdrietig. ,,Die man was er echt ziek van. Zijn familie boerde al zes generaties lang op deze plek.’’ Hij hoopt dat er eind van dit jaar witte rook is en dat de betrokken partijen dan akkoord gaan met de verplaatsingen.

loading

Behalve bij Nieuw-Schoonebeek komen er waterbuffers bij Zwartemeer (noordelijke buffer) en Weiteveen (westelijke buffer). Aan Duitse kant wordt een dijk verstevigd, waarbovenop een nieuw fietspad komt. ,,En dan zijn we nog niet klaar’’, zegt Huysman. ,,Onze opdracht is namelijk óók om het Bargerveen toeristisch meer te ontwikkelen. Om ervoor te zorgen dat fiets- en wandelpaden bijvoorbeeld beter op elkaar aansluiten, om maar wat te noemen.’’

Overigens was donderdag dan wel de officiële start, maar in de praktijk is het werk al begonnen. Afgelopen voorjaar zijn in Weiteveen alvast een hoop bomen gekapt om een open landschap te creëren en ook wordt daar al gewerkt aan de aanleg van een toegangsweg naar een nieuwe schaapskooi. ,,Wie nu in het gebied komt, kent het al niet meer terug’’, aldus Huysman.

 

Aardkundig monument

Het Bargerveen gaat sinds gisteren door het leven als aardkundig monument. Het is het zevende van Drenthe; het eerste was het Drouwenerzand bij Drouwen. Met het aanwijzen van gebieden als aardkundig monument wil de provincie Drenthe de aandacht vestigen op de rijke geschiedenis en het ontstaan van de Drentse bodem. Behalve Drouwenerzand en Bargerveen zijn ook de Havelterberg bij Havelte, de bodem in Donderen, het Mekelermeer bij Coevorden, het Stobbenven en De Kleibosch bij Roderwolde aardkundige monumenten.

Geld

De ingrepen die in en rondom het Bargerveen worden gedaan, kosten zo’n 40 miljoen euro. Dit geld wordt onder meer opgehoest door het Rijk, de provincie Drenthe, waterschap Vechtstromen, de gemeente Emmen en Natura 2000 (Bargerveen is een beschermd Natura 2000-gebied).

De bufferzones

Er komen drie waterbuffers rondom het Bargerveen, bij Zwartemeer (buffer noord), Weiteveen (buffer west) en Nieuw-Schoonebeek (buffer zuid). De buffers moeten zorgen voor tegendruk, zodat water niet wegzijgt uit het hoogveen. Bij Zwartemeer wordt het oude Swarte Meer grotendeels opnieuw uitgegraven. Er komen paden bij voor wandelaars, ruiters en amazones. Weiteveen krijgt geen grote plas, maar een waterloopje met poeltjes. Omdat inwoners van dit dorp vaak last hebben van ondergelopen kelders, komt daar ook een afwateringsleiding aan de oostkant. De waterbuffer bij Nieuw-Schoonebeek wordt de grootste. Het is nog niet duidelijk hoe die precies vorm gaat krijgen. Er zijn inmiddels twee zogeheten schetssessies geweest, waarbij de bevolking kon mee praten. Er volgt nog een derde.

 

Muggenonderzoek

Komen er door de aanleg van de natte bufferzones meer muggen in de dorpen? De inwoners houden hun hart vast. Om hier duidelijkheid over te krijgen, is vorige zomer een eerste muggenonderzoek gedaan. Daarbij is vooral het aantal veensteekmuggen steekproefsgewijs geteld. De meting wordt zowel tijdens als na de aanleg van de bufferzones herhaald.

 

Scepsis over natte landbouw

Hoewel natuurbeschermers blij zijn met de vernatting van het Bargerveen, staan de boeren er niet om te springen. Op een natte bodem is het knap lastig gewassen te telen, laat staan ze van het land te halen. Daarom wordt er aan de rand van het hoogveenreservaat een proef gedaan met zogenoemde paludi-cultuur: natte landbouw. Bekeken wordt of bepaalde gewassen die tegen een hoge waterstand kunnen, zoals riet, hier kunnen worden verbouwd. Het grensoverschrijdende Naturpark Moor-Veenland, waarvan het Bargerveen deel uitmaakt, heeft opdracht gegeven voor het onderzoek. In Nederland heerst volgens Kees Huysman van de Bestuurscommissie Bargerveen-Schoonebeek een hoop scepsis over deze vorm van landbouw. ,,Staatsbosbeheer is in ieder geval terughoudend en wil geen valse verwachtingen wekken. Als je al gewassen kunt telen, wie zegt dan dat er afnemers voor zijn? Voorlopig wordt hier sowieso geen proef gedaan omdat we nog niet weten hoe hoog de waterstand wordt in de zuidelijke buffer bij Nieuw-Schoonebeek. En die waterstand is bepalend voor de inrichting van het gebied.’’

 

Amfibieën de winter door geholpen

loading

Om ruimte te maken voor alle maatregelen die nodig zijn voor de vernatting, zijn vooral bij Weiteveen het afgelopen voorjaar al veel bomen gekapt. Daardoor zijn ook schuilplaatsen van adders, slangen, heikikkers en andere dieren verstoord. Om deze dieren een handje te helpen en ze toch ‘warm’ de winter door te krijgen, heeft Staatsbosbeheer nieuwe winterverblijven voor hen aangelegd. Daarbij is zoveel mogelijk gebruik gemaakt van de boomstronken die in het gebied zijn blijven liggen.

 

Recreatieplas

Je moet het ijzer smeden als het het heet is. Dat dachten inwoners van Nieuw-Schoonebeek toen zij vorig jaar de koppen bij elkaar staken om te kijken hoe hun dorp zou kunnen profiteren van alle plannen voor het Bargerveen. Het idee van de dorpelingen, verenigd in de werkgroep Tussen Beek en Veen, is nu van plan om van ‘hun’ waterbuffer een recreatieve plas te maken én fiets- en wandelwegen aan te leggen tussen het dorp en het natuurreservaat. Zo moet de waterbuffer een echte toeristische trekpleister worden, waar onder meer fluisterbootjes en kano’s kunnen varen. De groep zou ook graag zien dat er een toeristische fietsroute rondom Nieuw-Schoonebeek komt, die onder meer langs het oude kerkhof en de kerktoren leidt.

 

Mega-schaapskooi

loading

Met de vernatting van het Bargerveen zal het bij de oude schaapskooi aan de Verlengde Noordersloot bij Weiteveen te drassig worden voor de schapen. Om zijn schaapjes toch op het droge te kunnen houden, krijgt schaapherder Luuc Bos de beschikking over een gloednieuwe schaapskooi, die volgend jaar wordt gebouwd op een andere plek bij Weiteveen. De nieuwe kooi biedt plek aan duizend schapen, die samen met ruim honderd runderen het Bargerveen gaan begrazen. Het wordt de grootste schaapskooi van Nederland, die ook een stal voor de runderen, een horecagelegenheid en een informatiecentrum voor bezoekers krijgt. Er wordt nog bekeken of delen van de oude schaapskooi na de sloop opnieuw kunnen worden gebruikt in het hoogveenreservaat. Mogelijk krijgt het hout een tweede leven als onderdeel van een afrastering tegen vanuit Duitsland oprukkende – en hongerige – wolven.

 

Veenplantje

Sinds 1968 wordt geprobeerd het hoogveen in het Bargerveen te herstellen. Volgens Staatsbosbeheer is het gebied een van de weinige in Nederland dat hier kansen voor biedt. In het deelgebied Meerstalblok zit het enige stukje levend hoogveen van Nederland, waar de bodem dus – heel langzaam – groeit. Veen is eigenlijk een plantje (veenmos) zonder wortels, dat aan de onderkant afsterft en aan de bovenkant groeit. Het plantje gedijt bij een voedselarme situatie en een hoge en stabiele grondwaterstand. Daar komt meer bij kijken dan alleen vernatting van de bodem. Zo moet bijvoorbeeld ook worden voorkomen dat er te veel stikstof, dat vanuit de lucht neerslaat, in de bodem komt.

menu