Bioboer Paul van de Ven en Sanne van den Hoorn.

Bioboer staat het water aan de lippen ('Ik wil mijn rekeningen kunnen betalen en een inkomen halen uit de boerderij')

Bioboer Paul van de Ven en Sanne van den Hoorn. Foto's: Marcel Jurian de Jong

Het is maar goed dat zij een eigen bedrijfje heeft, want van alleen de boerderij kan het gezin van bioboer Paul van de Ven en Sanne van den Hoorn in Beilen niet bestaan.

En dat is best raar. Van de Ven (38), volle neef van boerin Agnes, melkt 200 koeien. Voor Nederlandse begrippen een forse veestapel. Hij levert een goed en gewild product, want zijn melk is volledig biologisch en toch blijft er onder de streep maar weinig over. Te weinig om een gezin met drie jonge kinderen draaiende te houden én te investeren in de toekomst van het bedrijf. ,,We zijn al een tijdje toe aan een nieuwe stal, maar die zit er voorlopig niet in.’’ Vriendin Sanne (39) is mondhygiëniste en heeft een praktijk aan huis.

Van de Ven runt zijn bedrijf aan de Musels, het ruilverkavelingsgebied tussen Beilen en Lheebroek. Hij werd bioboer in de overtuiging betere melk te kunnen leveren. Een toegevoegde waarde voor zijn product. Dat hij, zonder kwaad te spreken over zijn gangbare collega’s, het milieu een handje zou helpen, was mooi meegenomen. Nu heeft hij zorgen én twijfels. ,,Ik vraag niet veel. Ik wil gewoon mijn rekeningen kunnen betalen en een modaal inkomen halen uit de boerderij. Dat lukt nu gewoon niet.’’

loading

Voor twee cent per liter aan het werk

In 1986 streek het gezin Van de Ven neer in Beilen. Van een boerderij met twintig hectare grond in Brabant naar zestig hectare in Drenthe. Paul ging eerst studeren en vormde rond 2008 een maatschap met zijn vader. En bepaald niet onder een gunstig gesternte. ,,Op het dieptepunt leverde de melk nog maar 19 cent per liter op. Als we niet zouden melken, vanwege het melkquotum, kregen we 17 cent. Mijn vader en ik waren dus voor twee cent per liter aan het werk. Dat was niet de manier om het hoofd boven water te houden.’’

En dus moest het roer om. Maar hoe? ,,Mijn vader had al zijn eigen manier van werken. Hij boerde redelijk extensief en had alleen roodbonte MRIJ-koeien (het ras Maas Rijn IJssel). We besloten biologisch te gaan. Dan konden we het product meerwaarde geven en dus een hogere literprijs ontvangen. Eén en één is drie, dachten en hoopten we, maar dat viel dus tegen.’’ In 2015 nam hij het toen al omgeschakelde bedrijf volledig over.

Kopzorgen

De omschakeling duurde twee jaar. Wie biologisch wil boeren, moet aan strenge regels voldoen en die consequent volgen. ,,Je mag bijvoorbeeld geen kunstmest gebruiken en geen bestrijdingsmiddelen. Pas als koeien minimaal een half jaar alleen biologisch voer hebben gekregen en niet preventief worden behandeld met antibiotica, krijgt de melk het predicaat biologisch. Maar dat voer is nergens te koop, dus moet je het van eigen land halen. En het land moet zeker anderhalf jaar biologisch worden bewerkt, voordat het als biologisch te boek staat. Dus al met al ben je twee jaar en de nodige investeringen en kopzorgen verder, voordat je volledig bioboer bent.’’

loading

En voor de koeien geldt een verplichte weidegang, maar dat is voor de dieren geen straf. ,,Maar als het zo nat is, dat de dieren tot de knieën in de modder staan, moet je een afweging maken. En als het zomers 40 graden is, wordt geadviseerd de koeien overdag in de schaduw van de stal te houden en ze in elk geval ‘s nachts naar buiten te doen.’’

Naleving van de regels

Controleurs van de Stichting Skal Biocontrole zien toe op de naleving van de regels. Sanne: ,,Skal is streng voor ons en dat moet ook. Anders stelt een certificering niet veel voor.’’ Paul: ,,Alles wat bij biologisch boeren komt kijken, is wettelijk vastgelegd. En daar staan wij ook voor. Iedere leverancier kan biologisch voer of zaadgoed leveren, maar als ik naar het certificaat vraag, is dat er niet. En dus is het volgens de letter van de wet niet biologisch. Wij worden geacht kritische vragen te stellen aan onze leveranciers en dat doen we dan ook.’’

Toen Van de Ven nog samen met zijn vader gangbaar boerde, molken ze 170 koeien en was 93 hectare grond toereikend. Nu hij biologisch boert, melkt hij er 200 en is de 157 beschikbare hectare grond krap. ,,Als bioboer moet je heel erg vooruit denken. Het is een groot misverstand te denken dat wij de natuur maar een beetje haar gang laten gaan. We moeten er juist bovenop zitten. Als een gangbare boer een voertekort verwacht, kan hij er met kunstmest betrekkelijk snel voor zorgen dat hij extra gras krijgt. En als dat niet lukt, kan hij een leverancier bellen en wordt het de volgende dag geleverd. Wij kunnen dat niet, want het voer is er gewoon niet of nauwelijks.’’

Besturen van een schip

De bioboer mag dierlijke mest gebruiken op zijn land, maar minder dan zijn collega’s. Verder is hij aangewezen op natuurlijke meststoffen, zoals compost. ,,Het duurt langer voordat die stoffen effect hebben op de groei van de gewassen. Snel bijsturen is er niet bij. Ik vergelijk het wel met het besturen van een schip. De bioboer heeft een groter schip en het water staat lager, zodat wij om de rotsen heen moeten laveren. Wij moeten meer moeite doen en komen later op de bestemming aan.’’

loading

In de buurt van Hijken heeft Van de Ven 45 hectare van Het Drentse Landschap in gebruik. Dat lijkt een goede match. Hij verbouwt er graan, dat hij in geplette vorm (noem het muesli) voert aan zijn koeien. De samenwerking, hoe mooi die ook lijkt, wringt. ,,De pachtcontracten zijn kortlopend, twee jaar, en dat is voor mij te kort. Juist ik als bioboer moet ver vooruit kijken en daar mijn bedrijfsvoering op aanpassen.’’

Zaaien van klaver mag niet

Een nog groter struikelblok voor hem is de wijze waarop hij deze gronden moet beheren. ,,Voor dit land geldt een beheerpakket en daar mag niet van worden afgeweken. Daardoor is de grond te arm voor een redelijke opbrengst. Het Drentse Landschap stelt dat een opbrengst van drie ton graan per hectare mogelijk moet zijn, maar in de praktijk is het amper een ton. Het zaaien van klaver is bijvoorbeeld een natuurlijke manier van bemesten, maar dat mag niet. Zodra beheer naar productie neigt, strookt het niet meer met de natuurdoelstellingen, maar dat klopt niet. Op de werkvloer is er best met de mensen van Het Drentse Landschap te praten, maar ook zij zijn gebonden aan het beleid en daar mag niet aan worden getornd. Dat is heel jammer, want we kunnen elkaar heel goed aanvullen.’’ Sanne: ,,Wat is er nou mooier dan zelfvoorzienend te zijn en dan ook nog in samenwerking met een organisatie als Het Drentse Landschap?’’

De misoogst kostte Van de Ven enkele tienduizenden euro’s. Om het hoofd boven water te houden, moest hij zijn combine verkopen. ,,Er moet iets veranderen. Ik heb nog wel even geduld, maar niet eindeloos.’’

loading

Op het grasland waar hij zijn koeien weidt, is inmiddels een soort balans ontstaan. Aanvankelijk bestreed Van de Ven gewapend met een schop bepaalde soorten (on)kruid. Bang dat bijvoorbeeld ridderzuring zijn land zou overwoekeren. ,,Maar dat hoeft gelukkig niet meer. We hebben een mooie gevarieerde en kruidige grasmat. De koeien doen het er goed op. Heb echt het idee dat die mineraaltjes en vitamientjes goed zijn voor de weerstand van de koeien.’’

Hogere melkprijs

Als bioboer ontvangt Van de Ven een hogere melkprijs, ongeveer een dubbeltje extra per liter. Maar de productie per koe is minder, hij moet aanzienlijk meer land bewerken (en dus in bezit hebben of pachten) en alle bijkomende kosten, zoals het kopen van biologisch zaad en extra voer, zijn voor hem hoger. Conclusie: ,,De hogere melkprijs weegt niet op tegen de kosten.’’

Hij pleit voor eerlijke prijzen voor eerlijke producten. Biologisch kalfsvlees mag dan hoog op de exclusieve menukaart prijken, maar de bioboer merkt daar in zijn portemonnee niets van. En kalf brengt soms nog minder op dan een konijn of cavia bij de dierenwinkel. ,,Voor een vaarskalfje krijg ik tien euro, soms zelfs maar vijf. Stierkalfjes brengen 50 tot honderd euro op. Ik moet het diertje twee tot drie weken melk voeren voordat het voor de slacht wordt opgehaald. Je kunt zelf wel uitrekenen dat het geldt kost. Voor mij als boer is het voordeliger wanneer het kalf doodgaat bij de geboorte. Klinkt hard, maar zo is het wel.’’ Voor melkveehouders is het van essentieel belang dat hun koeien kalveren krijgen. Zo kunnen ze niet alleen hun veestapel op peil houden, maar zonder kalveren geven koeien geen melk. ,,Ja, net als bij mensen.’’

loading

Eco-supermarkt

En toch wordt er in de keten goed geld verdiend aan biologische producten. ,,Voor de bewustwording zou het best goed zijn als boeren eens een kijkje nemen bij een eco-supermarkt in bijvoorbeeld Groningen. Het kan wel, want daar zie je prijzen, waar wij alleen maar van kunnen dromen.’’

Omdat Van de Ven minder mest op zijn land brengt, extensief boert en grotendeels zelfvoorzienend is, is het stikstofprobleem niet van toepassing op hem. Sterker nog, landbouwminister Carola Schouten ziet in agrariërs als Van de Ven de kringloopboeren van de toekomst. Des te wranger is het, dat het gezin zo moet worstelen om een boterham te verdienen. Toch is hij er niet gerust op: ,,De spelregels blijven tijdens het politieke spel veranderen. Dat is ook gebeurd met de fosfaatregeling waar ook bioboeren slachtoffer van zijn.’’ Hij voelt de pijn van zijn collega’s. ,,Ik ben een boerenzoon, die zelf boer is geworden. Het zit in me. Als ze weer naar het Malieveld gaan, ga ik misschien wel mee.’’

loading

Sommige boeren lijken het als een soort recht te zien boer te zijn. Een (gewoonte)recht dat van vader op zoon wordt doorgegeven. ,,Het is zelfs een voorrecht boer te zijn, maar de glans gaat er op deze manier wel af.’’

Nicht Agnes van Boer Zoekt Vrouw

Paul en Sanne zijn op het punt aanbeland dat er keuzes moeten worden gemaakt. Voorlopig gaan ze door met hun biologische melkveehouderij. ,,We kunnen ook niet terug naar de gangbare bedrijfsvoering. Dan moeten we voor tonnen aan fosfaatrechten bijkopen. Onhaalbaar. En het is ook niet zo dat ik alleen boer ben voor het geld. Ik moet er ook plezier aan beleven. En we willen ook iets neerzetten voor de volgende generatie, als onze dochters daar zin in hebben. Maar zoals het nu gaat, wil ik het ze niet aandoen.’’

Nicht Agnes, bekend van het tv-programma Boer Zoekt Vrouw , zit met haar gangbare boerenbedrijf ook in zwaar weer. Zij heeft fors geïnvesteerd in een nieuwe stal, maar mag die vanwege nieuwe regelgeving slechts gedeeltelijk vullen en lijdt daardoor fors verlies ,,Ik teken voor haar stal en zij voor het aantal koeien dat ik melk. Ja, samen zouden we het goed doen.’’

menu