Boeren tijdens een demonstratie eerder deze maand op het Binnenhof in Den Haag.

Boeren lijken aan winnende hand in stikstofstrijd na jaar van protest

Boeren tijdens een demonstratie eerder deze maand op het Binnenhof in Den Haag. Foto: ANP

Een jaar nadat D66-Kamerlid Tjeerd de Groot voorstelde de veestapel te halveren, zit het stikstofdossier muurvast. Een deel van de boeren radicaliseerde en de agrariërs lijken inmiddels elke slag te winnen in hun strijd tegen landbouwmaatregelen. Maar winnen ze ook de oorlog?

,,Strijders. The world is yours: de voermaatregel is van tafel!’’ Aan spierballentaal geen gebrek bij Farmers Defence Force (FDF). Voorman Mark van den Oever en zijn bestuur bedankten woensdag uitgebreid hun ‘strijders’ voor alle acties tegen de omstreden maatregel van landbouwminister Carola Schouten. Afgelopen maand stoomden de trekkers opnieuw op richting Den Haag en het RIVM-hoofdkwartier in De Bilt om de beleidsmakers te weerhouden van een verplicht eiwitarm dieet voor melkkoeien.

FDF eist vertrek Schouten

De relatie tussen Schouten en de FDF was al niet best, maar volgens Van den Oever was de veevoermaatregel de bekende druppel. Hij eist haar vertrek. ,,Zij smeet het genereuze aanbod van dertien belangenbehartigers, verenigd in het Landbouw Collectief, in ons gezicht terug. We willen wel meedenken, maar dan is het cruciaal dat boeren zelf de keuzes kunnen maken die het beste bij hun bedrijfsvoering passen.’’

FDF vindt dat Schouten heeft laten zien niet geschikt te zijn voor haar job. ,,Als je onze uitgestoken hand zo afslaat, ben je ongeschikt. Geen veren voor Schouten, maar een rubberen laars.’’

 

loading  

Polarisatie

De harde woorden zijn tekenend voor de polarisatie tussen overheid en agrarische sector. Ingezet door de uitspraak van de Raad van State, vorig jaar mei, die rigoureus een streep zette door het Nederlandse stikstofbeleid. Om te voorkomen dat onder meer de (wegen-)bouw stil komt te liggen, moet het kabinet werk maken van stikstofreductie. Daarbij is de landbouwsector, verantwoordelijk voor ruim 40 procent van de uitstoot, nadrukkelijk in beeld.

Boeren voelden de bui al hangen en vreesden nieuwe regelgeving. Het pleidooi van D66-Kamerlid Tjeerd de Groot, die een jaar geleden op deze site pleitte voor een halvering van de veestapel , werkte vervolgens als een rode lap op een stier. Het Haagse Malieveld stroomde vol op 1 oktober.

Joris Wisse, fruitteler uit Zeeland, was erbij. Wisse is geen man die snel op de barricades klimt, maar de uitspraken van De Groot wekten ook bij hem woede op. ,,Een gevoel van ‘tot hier en niet verder’. Ik voelde die dag echt verbroedering. Natuurlijk moet de agrarische sector bijdragen aan reductie van stikstof, maar als een politicus van een coalitiepartij vervolgens roept dat de helft van onze dieren weg moet? Tja, dan kom je voor elkaar op.’’

D66’er De Groot heeft geen spijt van het interview. ,,Ik sta nog steeds achter elke zin in dat artikel’’, zegt hij. ,,Het was heel genuanceerd.’’ Het interview leidde tot woedende reacties en dreigementen aan zijn adres. ,,Dat hoort helaas bij dit vak. Maar ik vind het niet normaal. Iedereen moet gewoon z’n werk kunnen doen.’’

loading  

Nogal grof

Het afgelopen jaar slaagde FDF er regelmatig in de publieke opinie te domineren. Soms ging het er daarbij nogal grof aan toe. Voorman Van den Oever vergeleek de overheidsaanpak van boeren met de Jodenvervolging. In juni deed een voorstel om demonstranten bij een Vion-slachterij (‘vegagekkies’) naar hun huizen te volgen stof opwaaien. En vorige week nog lekte het plan uit om Kamerleden thuis met een bezoekje te vereren.

Jaco Geurts, Kamerlid voor boerenpartij CDA, ziet dat anders. Het is niet aan het boerenprotest te danken dat de maatregel niet doorgaat, zegt hij. Volgens hem was het intrekken van de maatregel ‘de enige juiste oplossing’. ,,Feiten, dialoog en gezond boerenverstand hebben de doorslag gegeven’’, aldus Geurts. ,,Met overal keihard ‘nee’ tegen roepen, krijg je geen succes.”

loading  

Verkiezingen

Ook zijn collega De Groot (D66) zegt niet rouwig te zijn om het intrekken van het plan. ,,Ik laat daar geen traan om. Ik was nooit fan van die maatregel, omdat het niets te maken heeft met inkrimping van de veestapel of stappen richting een kringlooplandbouw.’’

De vraag is wat er dan wél gebeurt. De Tweede Kamerverkiezingen zijn al in maart. Haagse bronnen zeggen dat de landbouwsector de komende zeven maanden niet hoeft te vrezen voor nieuwe, ingrijpende maatregelen. Coalitiepartijen CDA en VVD willen de boeren niet nóg meer in het harnas jagen, klinkt het. ,,Het stikstofprobleem schuift door naar de formatie’’, aldus een bron. ,,Daar moet de nieuwe coalitie grote stappen gaan zetten.’’

Het versterkt het beeld van een weifelende overheid. Ook De Groot vindt dat minister Schouten te weinig haast maakt. Maar tegelijk is het beeld dat de coalitie het stikstofprobleem onder druk van de felle protesten voor zich uitschuift, volgens hem onterecht.

,,Voor het eerst in twintig jaar is er ingegrepen in de varkenssector’’, zegt hij. ,,En niet zo’n beetje ook. Zo’n 10 procent van de varkensstapel verdwijnt. Daar hebben ook CDA en VVD hun handtekening onder gezet. Zij hebben er ook voor getekend dat de stikstofuitstoot in de melkveehouderij fors omlaag gaat.’’

Landbouw staat door protesten hoger op de agenda

De Groot zegt niet in zijn maag te zitten met de boerenprotesten die ons land al een jaar in de greep houden. ,,De protesten hebben ertoe bijgedragen dat de toekomst van de landbouw hoger op de politieke agenda is gekomen. Dat is echt wel een goede zaak. Het was heel lang pappen en nathouden, nu hébben we het er wel over. Er ligt een enorm pakket voor de komende tien jaar: we gaan zes miljard euro investeren in sanering van de veestapel, kringlooplandbouw en natuurherstel. Dat is een hele grote stap.’’

De plannen mogen er liggen, maar feitelijke maatregelen om stikstofuitstoot in de landbouw tegen te gaan, zijn deze kabinetsperiode nog niet uitgevoerd. Dat stelt Frits van der Schenk, adviseur bij het Centrum voor Landbouw en Milieu.

,,De sanering van de varkenshouderijen moet nog plaatsvinden, al zal die zeker effect hebben. Het is van belang dat de overheid doorpakt en bijvoorbeeld ook uitkoopregelingen voor de melkveehouderij en pluimveesector op poten zet. Als ook boeren in die sectoren willen stoppen en een goede financiële compensatie krijgen, heb je alleen maar winnaars. Maar daar zijn vele miljarden voor nodig.’’

loading  

Drastische maatregelen

Volgens Van der Schenk is het inmiddels vijf voor twaalf en dienen er scherpe keuzes te worden gemaakt. ,,De boeren willen duidelijkheid voor een langere periode, zodat ze niet elke keer hun bedrijfsvoering moeten aanpassen als er weer nieuwe regeltjes komen.’’

Ook LTO-bestuurders Dirk Bruins en Wil Meulenbroeks (voorzitter vakgroep melkveehouderij) pleiten voor een langetermijnoplossing. ,,Tegen Den Haag zeggen wij: kom alsjeblieft niet weer met nieuwe plannen op de proppen. Het is niét zo dat er op het gebied van kringlooplandbouw geen initiatieven zijn ontwikkeld. Die zijn er zat. De meeste boeren weten dat de sector er op het gebied van duurzaamheid over tien jaar anders uitziet dan nu. Maar dan is het wel zaak dat de spelregels voor langere tijd helder zijn en dat ze kunnen investeren’’, aldus Bruins.

Ook CDA’er Geurts pleit voor constructief overleg. Hij ergert zich aan de agressieve toon en de weigerachtigheid van sommige boerenactiegroepen. ,,Kijk, het demonstratierecht is een groot goed. Maar we moeten niet vergeten dat ons land groot is geworden door het poldermodel.’’

Voor fruitteler Joris Wisse bleef het bij één keer demonstreren. ,,Naast het feit dat het niet door de beugel kan dat met name FDF mensen persoonlijk aanvalt en intimideert, zorgt deze organisatie voor polarisatie tussen boeren. Dat werkt averechts. Ik zeg niet dat hun protest niets heeft opgeleverd, maar uiteindelijk heb je de door hen vervloekte overheid toch nodig.’’

Daar denken ze bij FDF heel anders over. ,,De geoliede machine die FDF inmiddels geworden is, is een bedreiging voor het status quo in Den Haag én voor de belangenbehartigers die aan de tiet van de overheid liggen. Politiek Den Haag weet inmiddels dat wanneer de strijders van FDF zeggen dat er actie komt, er actie komt.’’

menu