Carbidschieten: waar komt dat eigenlijk vandaan? En hoe zorg ik voor zo'n flinke knal? (+ infografiek)

Carbidschieten. Foto: Archief/Marcel Jurian de Jong

Carbidschieten. Op veel plekken in Groningen en Drenthe kijken knallers er al handenwrijvend naar uit. Op oudejaarsdag is het weer zover. Maar wat is eigenlijk de historie van die traditie? En wat is dat carbid voor spul? Vijf vragen over het gebruik dat officieel cultureel erfgoed is.

Carbidschieten, waar komt die traditie vandaan?

Carbidschieten gebeurt al sinds mensenheugenis in Nederland. Het is goed denkbaar dat de traditie nog terugvoert naar de tijd van de Germanen. Zij hielden joelfeesten, waarbij grote vuren gesticht werden. Carbid was er nog niet, maar het vermoeden bestaat dat de feesten ontwikkelden en het later gebruikelijk werd om te knallen.

Bij de joelfeesten was gezamenlijk drinken een groot onderdeel. Bij het carbidschieten wordt ook nu nog vaak een biertje genuttigd. Hier en daar wordt genoemd dat carbidschieten vroeger gebeurde om boze geesten te verjagen. Carbidschieten gebeurt nu vooral voor de gezelligheid en de spanning. In 2014 werd het officieel betiteld als erfgoed: het kwam toen op de nationale erfgoedlijst te staan.

Wat is carbid en waar werd het oorspronkelijk voor gebruikt?

Carbid (of calciumcarbide) is een verbinding van calcium en koolstof. Bij het carbidschieten wordt gebruik gemaakt van vrij grove brokken.

Carbid werd eind 19e eeuw gebruikt als fietsverlichting. Door het op de juiste wijze met water te vermengen ontstond gas dat na ontbranding een helder wit licht opleverde. Een groot succes werd het nooit.

Het spul werd later ook gebruikt als pesticide om bijvoorbeeld mollen mee uit roken. Een brokje carbid in de graafgang en wat water erbij zorgde ervoor dat dat de dieren het hazenpad kozen.

Veel dorpssmeden gebruikten carbid om te lassen. Daarom werd het product makkelijk verkrijgbaar. Zeker op het platteland, waar ook veel melkbussen voorhanden waren, was het eenvoudig aan de juiste spullen te komen voor een flinke knal.

Hoe zorg je voor zo’n oorverdovende knal?

Het carbid wordt onderin de melkbus gelegd en vochtig gemaakt. Doordat het in aanraking komt met water, ontstaan een gas dat zeer explosief is.

Het is zaak even te wachten, zodat er genoeg gas ontstaat. Is dat het geval, dan moet er een ontbranding plaatsvinden. Bij carbidschieten gebeurt dat vaak door een vuurtje bij een gaatje onderin de melkbus te houden. loading

Door de ontbranding vliegt het deksel met een harde knal van de melkbus. Het is zaak het vuurtje op het juiste moment bij het gaatje te houden. Gebeurt dat te snel, dan is er niet genoeg gas gevormd. Gebeurt dat te laat, dan is er te veel gas en ontstaat vaak niet meer dan een plofje en vliegt het carbid in brand.

Waar is carbidschieten een traditie?

Vooral in het Noorden en in het Oosten van Nederland. Hier en daar gebeurt het ook in het Zuiden en op enkele plekken in België.

Waar haal ik de benodigde materialen vandaan?

Carbid is een legaal materiaal. Het is vaak te krijgen bij zaken die in landbouwmaterialen handelen. Anno 2017 is het ook op internet massaal verkrijgbaar. Melkbussen zijn op verschillende manieren verkrijgbaar. Ze worden aangeboden via internet. Zowel nieuw als tweedehands.

Carbidschieten in drie stappen

Je kunt deze onderwerpen volgen
Drenthe