Carel Muller voelde zich na zijn ontslag zeer welkom in Groningen.

In memoriam: Carel Muller wilde zich niet uitleveren aan het systeem van witte jassen

Carel Muller voelde zich na zijn ontslag zeer welkom in Groningen.

Tijd van Leven beschrijft het gepasseerde leven van gewone mensen met een bijzonder verhaal. Vandaag: Carel Muller uit Eelde (1937-2020).

Maatschappelijke veranderingen gaan dikwijls in verschillende snelheden. Terwijl de een nog vasthoudt aan vertrouwde, maar achterhaalde denkbeelden, is de ander al volop bezig te experimenteren met hoe het anders kan.

Het systeem stond centraal

Carel Muller behoorde duidelijk tot die laatste categorie. Toen hij als jonge psycholoog ging werken bij psychiatrische inrichting Dennendal in Den Dolder zag hij duidelijk waar het in de zorg voor mensen aan schortte. Het systeem stond centraal, niet de mensen waar het om ging. Die moesten zich maar schikken naar de wensen van het personeel, met de medisch directeur aan de top van de hiërarchie.

Carel werd directeur en pakte het radicaal anders aan. Nu zijn Carels ideeën gemeengoed, toen kwam hij in een heftig conflict met de gevestigde orde. Na zijn ontslag trok hij naar Groningen, waar hij zich heel welkom voelde. Hier heerste een progressief klimaat, met een stadsbestuur onder leiding van Jacques Wallage en Max van den Berg. Hier waren zijn vakgenoten wat verder dan hun collega’s in de rest van het land.

Op 24 februari stierf Carel, 82 jaar oud, in zijn woonplaats Eelde.

‘Denk na over wat echt nodig is’

„Wees oprecht in wat je doet en denk heel goed na wat in je werk echt nodig is. Kijk niet te veel hoe anderen het doen.” Deze les bracht Carel over op zijn zoon Wachter, die een hotel heeft in Naarden en vaak met zijn vader sprak over zijn werk.

Wachter weet ook precies hoe Carels denkbeelden over de zorg zijn ontstaan. „Zijn oudere broer Peter had epilepsie. Carel heeft veel voor hem gezorgd en was erg bij hem betrokken. Ging met hem mee naar artsen en klinieken. Oom Peter was een slimme, begaafde man, maar mijn vader zag hoe hij achteruit ging doordat hij niet de zorg kreeg die hij nodig had.”

De band tussen Peter en Carel is altijd hecht gebleven. Peter verhuisde mee naar het Noorden. „Mijn vader haalde hem elke week op, dan gingen ze samen schaken en over de wereldproblemen praten.”

Vader was burgemeester van Lekkerkerk

Carel is in Rotterdam geboren en groeide op in een stabiel, vrijzinnig gezin met vader Marinus en moeder Caroline. Vader werkte bij de gemeente Rotterdam, waar hij tijdens de Duitse bezetting na een conflict met een NSB-functionaris opstapte. Na de bevrijding werkte Marinus onder andere bij de Stichting Kerk en Wereld. In 1956 werd hij burgemeester van Lekkerkerk. Moeder Caroline overleed al in 1972.

Carel studeerde psychologie in Utrecht, waar hij in het studentenmilieu Noor Kruithof leerde kennen. Met haar trouwde hij in 1966. In die tijd werkte Carel al bij Dennendal.

Hij vond dat alle mensen gelijkwaardig zijn en dat ze allemaal het recht hebben zichzelf te ontplooien en naar hun eigen aard te leven, ook als ze een verstandelijke beperking hebben. In de ogen van veel buitenstaanders en de conservatieve media was het een losgeslagen zooitje in Den Dolder. Na heftige publiciteit zag het toenmalige kabinet Den Uyl in 1974 zich genoodzaakt de instelling te ontruimen.

Woonboerderij in Bedum

Carel en Noor verhuisden eerst naar Peize, in 1977 betrokken ze een woonboerderij bij Bedum. Ze hadden in 1974 vier kinderen, Sarah (1968), Tessel (1969), Wachter (1971), Damnoda (1972). Daar kwamen later Engel (1975) en Maria (1981) bij. Carel was als vader net als in zijn werk: hij kende geen hiërarchie, de kinderen mochten zelf uitvinden hoe ze het wilden. Als ze iets wilden vragen, hoorde hij het wel.

Carel had wel de neiging om op de verkeerde momenten voor zichzelf te kiezen, herinnert Wachter zich. „Dan ging hij een paar dagen in een klooster zitten net wanneer ik jarig was.” Daar was Noor niet altijd blij mee. Het leven op de boerderij beviel haar matig. Het was er afgelegen en koud. Ondanks een verhuizing naar Eelde groeide de verwijdering. In 1986 zijn Carel en Noor gescheiden.

De oudste kinderen verhuisden met Carel naar Garmerwolde. Dat was geen succes. Het leidde er toe dat Carel en de kinderen snel terugkeerden naar Eelde. Het contact met Noor werd wel weer goed.

Hij trouwde opnieuw met Elja Baas. Ze is 25 jaar jonger dan hij. Ze leerden elkaar kennen op de sociale academie, waar Carel werkte als docent. Elja had het aanvankelijk niet gemakkelijk in haar nieuwe gezin. Ze was nauwelijks ouder dan Carels kinderen. Maar toen de kinderen volwassen werden, ging het beter. Carel en Elja kregen nog een zoon: Aäron.

Handel in brocante

In 1994 kon Carel met vervroegd pensioen. Dat gaf hem alle tijd voor zijn andere interesses. Hij was nauw betrokken bij de Vrije School. Achter de schermen bemoeide hij zich met politiek en bestuur. Hij wilde altijd precies weten hoe zaken echt in elkaar zaten, en wat echt nodig was om het beter te laten functioneren.

Samen met Elja ontwikkelde hij een hobby: handel in brocante. Dit begon er mee dat het huis van een overleden buurvrouw leeggehaald moest worden. Carel vond het zonde als al die spullen weggegooid moesten worden en zocht er nieuwe liefhebbers voor. Carel en Elja reisden veel op zoek naar mooie spullen, de laatste jaren veel naar Frankrijk en Spanje.

De coronacrisis zou zeker Carels grote belangstelling hebben gehad. Hij zou hebben nagedacht over wat dit voor ons betekent, welke lering we hier uit trekken en hoe we het voortaan anders gaan doen.

Niet in behandeling

Maar hij is in zijn slaap gestorven, vlak voordat het virus een groot deel van de wereldbevolking in zijn greep kreeg. Hij had al een tijd lang een onverklaarbare hoofdwond. Hij paste er voor om zich onder behandeling te laten stellen. Hij wilde zich niet uitleveren aan het systeem van witte jassen.

De uitvaart was op een prachtige dag in een week met veel slecht weer. Een beperkte groep familieleden en echte vrienden kwam samen voor de uitvaart in de dorpskerk van Eelde, na afloop was er een borrel in het Scandinavisch Dorp. Carels as is verstrooid in de zee bij Spanje, waar hij met Elja nog veel mooie momenten beleefde.

Het afscheid voltrok zich in een enthousiaste, positieve sfeer. Helemaal in de geest van Carel.

menu