Coevorder raadsleden op bezoek in de Wit-Russische zusterstad Brest.

Raadsleden Coevorden bezochten zusterstad Brest: Alle vooroordelen over Wit-Rusland kloppen (en waag het niet om te lachen om de president en zijn bodybuilders)

Coevorder raadsleden op bezoek in de Wit-Russische zusterstad Brest. Foto: Gemeente Coevorden

Coevorden heeft een stedenband met het Wit-Russische Brest en volgt de ontwikkelingen daar op de voet. Is de geest uit de fles in de laatste dictatuur van Europa? Of blijft Loekasjenko zondag gewoon de president? Raadsleden vertellen over hun laatste bezoek aan het land.

Corona valt te bestrijden door wodka te drinken, naar de sauna te gaan of rond te rijden op tractoren. Tegenstanders zijn er om weggezet te worden als criminelen. Het is beter om dictator te zijn dan homo.

De Wit-Russische president Aleksandr Loekasjenko laat er doorgaans geen gras over groeien. Al 26 jaar is hij aan de macht in het land dat ook wel de laatste dictatuur van Europa wordt genoemd. Normaal gesproken zou hij ook zondag met ongekende percentages de verkiezingen winnen. Maar ondanks het opsluiten en het uitsluiten van tegenkandidaten, lijkt de oppositie nu wel invloed uit te kunnen oefenen. Veruit de belangrijkste tegenkandidaat Tichanovski verdween weliswaar achter de tralies, maar zijn vrouw Svetlana Tichanovskaja nam onverwacht het roer over en sloot een verbond met andere oppositiegroeperingen. Ondertussen demonstreert de bevolking al wekenlang tegen het huidige bewind.

Wel hoop, geen vertrouwen in winst oppositie

Drie Coevorder raadsleden die september vorig jaar een bezoek brachten aan zusterstad Brest hopen op winst van de oppositie, maar ze verwachten het niet. Volgens hen heeft Loekasjenko de touwtjes zo stevig in handen dat een zege vanzelfsprekend is.

,,Hij laat zich niet zomaar van de troon stoten’’, zegt raadslid Lars Hoedemaker (D66). ,,Maar misschien dat de steen die de oppositie nu in de vijver heeft geworpen iets meer dan een rimpeling veroorzaakt.’’ Collega-raadslid Gilbert Mulder (PvdA) denkt dat de dictatuur en daarmee de macht van Loekasjenko tot in de kleinste vezels van het politieke systeem zit verweven. ,,De tegenstanders vormen een te kleine groep om echt het verschil te maken, maar tegelijkertijd is er misschien nu wel een kiem gelegd.’’ Ook raadslid Henk Mulder (BBC2014) denkt niet dat de oppositie zondag daadwerkelijk een kans maakt.

Stedenband uit economische motieven

De motieven voor Coevorden om in 2000 een stedenband met Brest aan te gaan waren vooral economisch. De stad aan de grens met Polen is namelijk een logistiek overslagpunt voor goederenvervoer per trein. In Oost-Europa is het spoor breder dan in West-Europa. Alle goederen die worden vervoerd per trein moeten dus overgeslagen worden op een ander treinstel. Dat gebeurt in Brest. Coevorden heeft met de Euroterminal ook zo’n complex: voor overslag van goederen vanaf water naar rails en weg, of andersom. Coevorden wil met het eigen overslagstation al jaren de poort naar Oost-Europa worden.

Maar in de afgelopen twintig jaar knelde de band ook regelmatig. Bij het oppakken van mensenrechtenactivisten in Wit-Rusland. Bij het aftuigen van homo’s. Bij frauduleus verlopen verkiezingen. Dat laatste was in 2010 voor toenmalig wethouder Geert Roeles (VVD) reden een werkbezoek aan Brest uit protest te schrappen. Twee jaar later werden de betrekkingen met Brest op een laag pitje gezet.

loading

‘Alle voordelen kloppen’

Tijdelijk. Want nog vorig jaar schonk Coevorden een rotonde (althans een ontwerp) aan Brest, dat toen haar duizendjarig bestaan vierde. ,,Alle vooroordelen kloppen’’, zegt Hoedemaker. ,,Het is niet alleen een dictatuur, maar ook nog eens een land waar het communisme vanaf druipt. De standbeelden, het centrale plein dat nog steeds naar Lenin is vernoemd, de centraal geleide economie. Alles is zowat gratis, maar de mensen verdienen ook haast niets. Dissidenten worden niet erkend, de lhbti-gemeenschap bestaat daar niet. De politie laat skinheads gewoon hun gang gaan bij het in elkaar slaan van homo’s. Alles wat buiten de norm valt heeft geen rechten in Wit-Rusland.’’

Hoedemaker wist dat ook allemaal voor zijn bezoek. Waarom sloot hij zich dan toch aan bij de Coevorder delegatie, met daarin ook burgemeester Bert Bouwmeester en wethouder Jeroen Huizing (CDA)? ,,Je kunt als raadsfractie wel de betrekkingen met Brest ter discussie stellen, maar dan moet je wel weten wat er speelt. Ik wilde zelf onderzoek doen. Vanuit mijn achtergrond als sociaal-liberaal en homo ben ik gespitst op vrijheid. Ik wilde zelf ervaren hoe het in Wit-Rusland is gesteld.’’

Hevige woordenstrijd

Dat viel niet mee. Ook de begeleiders met wie de raadsleden dagenlang optrokken, hadden geen enkel begrip voor de lhbti-gemeenschap. Raadslid Gilbert Mulder liet zich tijdens een etentje ontvallen dat hij er niet van zou opkijken als een van zijn vier dochters op een dag met een vriendin zou thuiskomen, in plaats van een vriend. De opmerking mondde uit in een hevige woordenstrijd. ,,Dat zoiets bestaat wordt categorisch ontkend’’, zegt de PvdA-er. ,,Voor hen bestaat alleen man en vrouw. Die trouwen en krijgen kinderen. Punt.’’

Henk Mulder (BBC2014): ,,In het begin waren de mensen die ons begeleidden heel terughoudend. Maar naarmate je meer met elkaar spreekt, leer je elkaar beter kennen. Dat praat je ook eens over zaken in de privésfeer, zoals je gezin. Maar zodra je over homo’s begint, is het mis. Ze ontkennen hun bestaan, juist ook de mensen met wie je na verloop van tijd wat beter contact kreeg. Dat geeft wel aan hoe het land ervoor staat.’’

Raadslid moest sowieso oppassen

Juist vanwege die felheid had Hoedemaker geen enkele behoefte zijn eigen geaardheid aan de orde te stellen. Hij moest sowieso oppassen, want hij schoot in de lach toen Loekasjenko omringd door kleerkasten van beveiligers de auto uitstapte op het Leninplein. Daar waren tijdens het bezoek van de Coevorder delegatie festiviteiten gaande vanwege duizend jaar Brest. ,,Die bodybuilders om hem heen. Het was een absurd gezicht. Maar de tolk tikte mij meteen op de vingers. Niet lachen, want dan krijg je problemen.’’

Gilbert Mulder verbaasde zich over het grote aantal receptionisten in het hotel. ,,Geen wonder dat er geen werkloosheid is, want er zijn veel mensen met een overbodige baan. Op alle zeven afzonderlijke verdiepingen zat een receptionist. En dat 24 uur per dag.’’

loading

‘Ook de muren hebben oren’

De raadsleden hebben ook met tegenstanders van het regime en activisten gesproken. ,,Ze hamerden erop niet de naam van de president te noemen, hoe veilig de omgeving ons ook leek. Ook de muren hebben oren, is hun ervaring’’, zegt Hoedemaker.

De onfrisse praktijken vormen voor de drie raadsleden geen directe aanleiding de banden te verbreken. Volgens Gilbert Mulder voelen de tegenstanders en mensenrechtenactivisten zich gehoord in de ontmoetingen met Coevordenaren. ,,Door in gesprek te blijven, ondersteun je hen ook. Geef je die groep vertrouwen. Als je alle banden afkapt, kun je ook niks meer doen.’’

‘In gesprek beter dan vanaf de zijlijn maar wat roepen’

Henk Mulder: ,,Met mensen in gesprek blijven is altijd beter dan vanaf de zijlijn maar wat roepen. Dat geldt natuurlijk voor dissidenten, maar ook voor vertegenwoordigers van Brest. Ik heb het gezien bij het aanbieden van het ontwerp voor de rotonde, waarbij speciaal rekening wordt gehouden met fietsers. De verkeersdeskundige van Brest zat volgens mij heel erg in de hoek van Loekasjenko. Die hoorde de uitleg in eerste instantie aan met een lach. Zo van: dan laat je kinderen toch niet fietsen als dat zo gevaarlijk is? Gaandeweg begon hij toch ook de voordelen in te zien van zo’n fietsersvriendelijke rotonde. Of hij deed alsof natuurlijk, zeker weten doe ik het niet. Maar op die manier kun je toch iets van een verschil maken. Net als met de gesprekken die we hebben met tegenstanders van het regime. Als we door onze bijdrage ook maar iets van invloed hebben, dan heeft het al zin.’’

Nog dit jaar evaluatie stedenband

Het PAC stelde onlangs de banden met Brest opnieuw aan de orde in de gemeenteraad. Hoedemaker: ,,Er volgt wellicht nog dit jaar een evaluatie. Wat mij betreft wordt er breder gekeken, ook naar de band die Coevorden samen met Drenthe heeft met een regio in China. Economische motieven zijn belangrijk, maar ik zou heel graag willen dat onze economische partners een soortgelijk gedachtegoed als dat van ons aanhangen. Het kan niet zo zijn dat we in steden waarmee we een band hebben, niet mogen praten over mensenrechten.’’


menu