De schaduwkanten van het hippe 'shared space': een verschrikking voor blinden en slechtzienden (+video)

Shared space is hot en de opmars onstuitbaar. Toch hopen blinden en slechtzienden op meer bewustwording bij verkeersdeskundigen, adviesbureaus en gemeenten. ,,Doe zelf maar eens een blinddoek voor.’’

Geparkeerde auto’s en fietsen, bloembakken, reclameborden, terrasmeubilair. Voor blinden en slechtzienden is het soms al een hele toer om in binnensteden en dorpscentra zonder kleerscheuren van a naar b te komen. Maar met zebrapaden, trottoirs, aparte fietspaden en stoplichten bij oversteken is het vaak nog te doen.

Shared space mist al die traditionele elementen. Verkeersdeelnemers maken allen gebruik van dezelfde ruimte en moeten er met elkaar uitkomen. Een verschrikking, zeggen Lya van den Ende, Marlia Oosterhof en Sarah Gayton.

De laatste is shared space coördinator van de National Federation of the Blind in Groot-Brittannië. Ze was vorige week op bezoek in ons land om met eigen ogen te zien hoe het in Nederland bedachte verkeersconcept hier uitpakt. ,,Bij ons werd lange tijd gezegd dat het ‘in Holland werkt’. En dus zijn in no time veel shared space gebieden aangelegd.’’

Britse overheid trapt op de rem

Maar na een kritisch rapport over problemen voor visueel gehandicapten en mensen met autisme en alzheimer, heeft de Britse overheid op de rem getrapt. ,,De ontwikkeling van shared space is voorlopig stopgezet’’, weet Gayton. ,,Gemeenten moeten bij de aanleg veel meer rekening houden met mensen met een beperking en hen er actief bij betrekken. Dat klinkt mooi, maar ik ben niet gerust op de toekomst.’’

En dus legde de Britse met foto’s en videobeelden de situatie in ons land vast en deed ze op locatie onderzoek. In onder meer Zwolle, Coevorden, Zuidwolde, Leeuwarden, Amsterdam en Rotterdam luisterde ze naar de ervaringen van blinden en slechtzienden. De bewijzen van de problematische praktijk heeft ze meegenomen naar Engeland.

Gayton: ,,Gelijkwaardigheid van weggebruikers klinkt sympathiek, maar in de praktijk geldt vaak het recht van de sterkste. En dan delven voetgangers, en zeker invalide voetgangers, vaak het onderspit. Bij een herinrichting wordt doorgaans vooral rekening gehouden met gemotoriseerd verkeer en fietsers.’’

Bovendien, stelt de Britse, is sprake van een ‘ hidden problem ’. Achter de sociale gedachte dat verkeersdeelnemers met elkaar moeten zorgen voor een veilige situatie, schuilt volgens Gayton een probleem voor mensen die vanwege een visuele beperking geen oogcontact kunnen maken en dergelijke gebieden mijden.

,,Onacceptabel’’, foetert ze. ,,We vechten in Engeland al jaren tegen de ongebreidelde toepassing van shared space. Ontwerpers, deskundigen en ambtenaren hebben vaak geen flauw benul wat hun plannen voor visueel gehandicapten betekenen. Het weghalen van vaste structuren maakt het gebied ontoegankelijk voor blinde en slechtziende verkeersdeelnemers.’’

Nauwelijks oriëntatiepunten voor hulphonden

Marlia Oosterhof, trainer van blindengeleide- en hulphonden in Koekange, zegt dat ze de dieren er ook slecht op kan trainen. ,,Shared space heeft niet of nauwelijks oriëntatiepunten. De hond heeft geleerd om op de stoep te lopen en gebruikt daarbij de trottoirband, gemarkeerd door een hoogteverschil, als herkenningspunt.’’

Volgens Oosterhof is de hond niet in staat om gebruik te maken van kleurverschillen of verschillen in de textuur of contrast van het bestratingsmateriaal. ,,Het is een misverstand dat een geleidehond de weg weet of kan aangeven wanneer zijn baas veilig over kan steken.’’

In Drenthe wordt shared space in diverse plaatsen toegepast, waaronder Emmen, Assen, Coevorden, Rolde, Coevorden, Meppel en Borger. In Zuidwolde is het middelste gedeelte van de Hoofdstraat in 2013 ingericht als shared space. Lya van den Ende, zelf slechtziend en niet bekend in Zuidwolde, ondervond de situatie aan den lijve. Ze zocht er haar weg, maar dat viel tegen. Van den Ende miste oriëntatiepunten.

‘Ronduit gevaarlijk’

Blindengeleidehond Ortiz, een jonge Australische herder die bij Marlia Oosterhof is opgeleid, probeerde haar bazin zo goed mogelijk door de winkelstraat te loodsen. Langs (fout)geparkeerde auto’s, muurtjes en reclameborden. Sarah Gaydon zag het hoofdschuddend aan: ,,Net als in Coevorden, waar ik eerder was, zie je dat auto’s en scooters amper vaart minderen. Oversteken is ronduit gevaarlijk, zo zonder zebra en stoep.’’

,,Shared space-gebieden kosten me fysiek en mentaal veel energie’’, vertelt Van den Ende, zelf woonachtig in Delft. ,,Je moet enorm voorzichtig zijn en soms een veiliger omweg nemen om ergens te komen.’’ Bijkomend probleem is dat andere weggebruikers vaak onkundig reageren op het heffen van de rood-witte signaleringsstok. ,,Ze zijn dan verplicht om te stoppen, maar rijden niet zelden gewoon onder de stok door.’’

Het maakt dat visueel gehandicapten (maar ook veel ouderen) centra met shared space mijden. Het is niet alleen gevaarlijk, maar kan ook bijdragen aan een sociaal isolement, zeggen de drie vrouwen. ,,In Engeland zien we zoveel stress onder blinden en slechtzienden dat ze liever thuis blijven dan dat ze zich wagen in een shared space-gebied.’’ Van den Ende: ,,Ik moet soms eerst mijn onzekerheid overwinnen, om op pad te gaan. Dat is toch niet de bedoeling.’’

Discussie op gang brengen

De vrouwen hopen met hun verhaal bewustwording te kweken bij ontwerpers en autoriteiten en discussie op gang te brengen over de problemen voor visueel gehandicapten. ,,Hoe kunnen mensen beweren dat shared space een doorslaand succes is’’, vraagt Sarah Gayton zich af.

,,De beoogde gelijkheid voor alle weggebruikers bestaat alleen op papier. In de praktijk is het een ander verhaal. Daar heb ik in Nederland genoeg voorbeelden van gezien. En voor wie het niet wil geloven: doe zelf maar eens een blinddoek voor en probeer veilig van a naar b te komen.’’

menu