Je vindt in de berm veel energiedrank- en bierblikjes, maar die vormen ook een groot deel van het afval dat wel in de prullenbak terecht komt.

Serie 'Van het afval af': Verslaggever Bas van Sluis prikt in drie uur tijd vijftien kilo zwerfafval uit de berm langs de N33 tussen Assen en Gieten

Je vindt in de berm veel energiedrank- en bierblikjes, maar die vormen ook een groot deel van het afval dat wel in de prullenbak terecht komt. Foto: Marcel Jurian de Jong

Het is een van de grootste gedeelde ergernissen: zwerfafval. Verslaggever Bas van Sluis struinde gewapend met vuilniszakken en een grijper een paar uur langs de N33. Waar de moed hem in de schoenen zonk.

„Je gaat het pas zien als je het doorhebt.”

Deze uitspraak van Johan Cruijff is zeker van toepassing op de hoeveelheid afval die wij met z’n allen in de berm gooien. Iets wat sinds jaar en dag voor sommige mensen kennelijk een normale manier is om de auto schoon te houden. Raampje omlaag, koffiebekertje eruit en onbezorgd verder rijden.

Bermafval bestaat, bewijst wandeling langs N33

Vijf jaar geleden ging ik al twee dagen lang met collega Maaike Wind afval rapen. We liepen kilometers langs de snelwegen in Drenthe, Groningen en Friesland. Dat kwam vooral omdat het mij steeds meer opviel hoeveel afval - vooral de blikjes vielen mij op - er eigenlijk in de berm lag. En als je er eenmaal op let, kom je er niet meer los van. Zoals Cruijff het ook al zei.

We schrokken ons vijf jaar geleden lam. Natuurlijk wisten wij dat bermafval bestond. Maar wat wij aantroffen ging onze verwachtingen helaas ruim te boven.

Het is woensdag 5 augustus als ik besluit om het experiment in mijn eentje dunnetjes over te doen. Ik kies ervoor om langs een deel van de N33 te gaan wandelen tussen Assen en Gieten. Gehuld in geel hesje en in de ene hand een vuilniszak en in de andere een grijper. Gelijk bij de afslag naar de N33 kan ik flink aan de bak. Blikjes, frietzakjes, papier, snoepwikkels. Bedenk het en het ligt in de berm.

Pasta in eenTupperware-bakje

De oprit lijkt mij ook een logische plek voor iemand die asociaal genoeg is om op deze manier afval te verwijderen. In de haakse bocht moet je als automobilist of vrachtwagenchauffeur flink remmen. Een ideaal moment om het raampje omlaag te doen en je schaamteloos te ontdoen van de rommel.

Want schaamteloos is het, vind ik. ,,Gadverdamme”, mompel ik in mijzelf als ik een blauw Tupperware-dekseltje tussen het hoge gras zie liggen. Als ik het oppak - ja, ik heb handschoenen aan - zie ik dat er pasta, tomaatjes en olijven in het bakje zitten. Wie doet dit? Iemand die niet blij is met de kookkunsten van zijn vrouw? ,,Het is niet zo dat het per ongeluk uit de auto waait ofzo”, zeg ik tegen de fotograaf die ook meeloopt. Hij noemt het bizar.

Even verderop vind ik twee lege milkshakebekers, kleine frietbakjes en een bruine zak met een grote M (sowieso een hofleverancier voor zwerfafval) erop. Als ik in de zak kijk, zie ik het bonnetje van de bestelling. Voor 12,90 euro hebben deze lui nog geen twaalf uur geleden - de bestelling is om 23:31 uur gedaan - een frietje gegeten. En ongetwijfeld gedacht, zo rond middernacht, dat het prima is om het afval in de berm te sodemieteren. Ik word ter plekke boos. Wie doet dit? En waarom? Hoeveel moeite is het nou om je afval mee te nemen en thuis in de vuilnisbak te gooien?

Afval ligt verborgen in hoog bermgras

Wat mij opvalt: het probleem langs de snelweg is helemaal niet zichtbaar. Soms zijn blikjes en flesjes domweg verstopt in het hoge bermgras. En wat je niet ziet, stoort je dan ook niet.

Bij tankstation Baarveld zie ik een vrouw die twijfelt of ze op me af wil lopen. Misschien denkt ze dat ik een taakstraf uitvoer? Maar dan komt ze toch op mij afgewandeld. ,,Mag ik deze bij jou inleveren”, vraagt ze vriendelijk. Als ik vertel dat ik zwerfafval opraap voor een verhaal zegt ze dat een goede zaak te vinden. ,,Verrassend toch hoeveel mensen gewoon weggooien. Maar eerlijk is eerlijk: heel veel afvalbakken staan er ook niet hier.” Als ik haar wijs op een bak op nog geen vijftig meter wandelen glimlacht ze wat. ,,Oh ja, toch wel. Fijne dag hoor.”

Even verderop bij de afslag Rolde staan een man en een vrouw te wachten op de bus. Als ik voorbij het glazen bushokje loop met mijn prikker schiet de mevrouw mij aan. ,,Het is toch verschrikkelijk wat mensen allemaal weggooien.” Ze vertellen dat ze uit het westen van het land komen - ‘Drenthe is zó mooi’ - en dat zwerfafval daar een groot probleem is. ,,Onze zoon gaat regelmatig de duinen in om blikjes te rapen. Hij schrikt elke keer.” Als ik mijn volle vuilniszak laat zien, is de vrouw ontsteld. ,,Hier ook al zo veel?”

Helaas. Hier ook.

Rolde wordt mijn eindhalte. Ik heb dan drie uur afval lopen prikken en heb vijf (!) volle vuilniszakken met zwerfafval achterin de auto liggen. Het is voor mijn gevoel er in ieder geval niet beter op geworden in vergelijking met vijf jaar geleden.

Vijf volle vuilniszakken in drie uur

In mijn tuin gooi ik al het afval op een groot zeil om ‘de buit’ eens nader te inspecteren. Het zijn toch vooral blikjes (met name energiedrank en bier) en plastic flessen. Een verdwaalde onderbroek en een handdoek vis ik er ook uit (zie ook kader). Als ik naar de milieustraat rijd om mijn opgehaalde zwerfafval te wegen en in te leveren, schrik ik van het bonnetje dat ik meekrijg. Drie uur prikken op een traject van 8 kilometer levert mij 15 kilo aan zwerfafval op.

15 kilo. Dat is niet normaal.

Eenmaal thuis bel ik met Dirk Groot.

Hij is in Nederland toch wel de goeroe als het aankomt op het bijeenrapen van zwerfafval. Groot, hij woont zelf in Purmerend, pakt al jaren actief drankverpakkingen, flesjes en ander zwerfafval van de straat op. Hij registreert alles minutieus: wat heb ik gevonden en waar heb ik het gevonden? ,,Zo heb ik een schat aan informatie.”

loading

Groot - die zich op Twitter Zwerfinator noemt - is een realistische vent, blijkt al gauw uit ons gesprek. Hij noemt nieuwe Europese wetgeving hoopvol. Vanaf volgend jaar is het gebruik van bijvoorbeeld plastic rietjes, wegwerpbordjes en -bestek en roerstaafjes verboden. ,,En bedrijven worden ook meer en meer verantwoordelijk gesteld”, zegt Groot.

Afval op straat gooien, ooit was het ‘gewoon’

Hij moet lachen als ik hem vertel hoeveel lege blikjes energiedrank en bier ik heb gevonden. ,,En dus denk jij: het zijn een bepaald soort mensen die dit doen?” Als ik hem vertel dat ik er wel een beeld bij heb, zet Groot mij op mijn plek. ,,Weet je welke blikjes het meeste in prullenbakken zijn gevonden? Energiedrank en bier. Ik bedoel maar: de blikjes die het meest worden verkocht, zul je ook het vaakst in de natuur terugvinden.”

Groot zegt dat het in ons systeem zit. ,,Vroeger werd er ook afval op straat gegooid.” Hij wijst me op een boek waarin staat dat er eeuwen terug al boetes werden uitgeschreven in de stad Groningen. ‘ In Groningen wordt op 27 september 1574 een verbod afgekondigd op het storten van vuylnisse, vegelquaeth, onrey wasschel offt gropenwater, noch anders enich dinck van eerde, dreck, steen, hoy, stroe offt diergelycken in de verlaten, in het Damsterdiep of in de grachten. De boete bedraagt 5 mark’ .

Schoon houdt niet schoon

Als ik hem tegenwerp dat mensen misschien minder snel afval in de berm gooien als er niks ligt, is hij resoluut. Schoon houdt niet schoon. ,,Ik heb ook altijd geleerd dat vuil ander vuil aantrekt. Maar hoe vaak ik ook blikjes raap een tijdje later ligt er altijd wel weer wat.”

Het is een treurige constatering. Natuurlijk is elk stukje opgeraapt zwerfafval meegenomen. Maar het voorkomt niks. Het enige wat volgens de ‘Zwerfinator’ helpt is statiegeld op blikjes en flesjes. ,,En zelfs dan zal er nog een groep zijn die het alsnog op straat of in de berm gooit. Dat is een groep die daar gewoon niet naar kijkt. Maar als het je opvalt, dan zie je overal afval liggen.”

Als ik op zondag, vier dagen na mijn prikactie, weer langs de haakse bocht bij de oprit van Assen naar de N33 rijd, valt het me direct op. Een colablikje. En even verderop een koffiebeker, een Redbull-blikje en een lege literfles.

Maximaal drie dagen is de berm op die plek gevrijwaard geweest van zwerfafval. Ik kan afval prikken tot ik een ons weeg, maar tegen zoveel hufterigheid kan ik gewoon niet op.

Je gaat het pas zien als je het doorhebt.

menu