De villa Echtenstein stond tussen 1877 en 1937 in Nieuw-Amsterdam. In 1888 werd het pand belaagd door woedende arbeiders.

Geen Drents Californië meer, maar de naam Echtenstein keert terug in Nieuw-Amsterdam

De villa Echtenstein stond tussen 1877 en 1937 in Nieuw-Amsterdam. In 1888 werd het pand belaagd door woedende arbeiders. Foto: Collectie Dorpsarchief Nieuw-Amsterdam/Veenoord

Drents Californië. Zo werd Nieuw-Amsterdam in de hoogtijdagen van de turfwinning genoemd. Van alle kanten kwamen arbeiders naar het gebied en kapitaalkrachtige ondernemers bouwden prachtige villa’s. Een van die villa’s heette Echtenstein. Vlak bij de plek waar eens dit riante onderkomen stond, gaat een appartementencomplex verrijzen met dezelfde naam.

Projectontwikkelaar Jorgen Kruit draait er niet omheen. Hij vond het oude Echtenstein werkelijk een prachtig gebouw. Nee, hij heeft het nooit in het echt gezien. Alleen op oude ansichtkaarten en foto’s. Toen Kruit werd geboren, was het oude Echtenstein al 51 jaar verdwenen. In 1937, midden in de crisisjaren, werd het pand met de grond gelijk gemaakt. De villa stond daarvoor enige tijd te koop, maar niemand hapte toe. ,,Doodzonde dat zo’n karakteristiek gebouw is gesloopt. In deze tijd was het ongetwijfeld een monument geweest en had het een beschermde status gehad’’, zegt Kruit.

De projectontwikkelaar uit Zandpol is momenteel samen met zijn kompaan Leon Peters uit Zwolle bezig met een bouwproject dat ook de naam Echtenstein draagt. Op de plek van het voormalige pand van autobedrijf Vugteveen en het bijbehorende tankstation aan de Vaart NZ moet appartementencomplex Echtenstein gaan verrijzen. Aanvankelijk wilde Kruit er een pand bouwen dat qua uitstraling wel wat op de verdwenen villa leek. Na overleg met de gemeente Emmen werd hiervan afgezien. ,,Zij ziet op deze plek liever een gebouw dat qua architectuur een stuk strakker is. Aan die wens hebben we gehoor gegeven.’’

loading

‘Het vorige plan was mooi en dit ook’

Is Kruit ontevreden over het bouwplan dat er nu op tafel ligt? Nee, beslist niet. ,,Het vorige plan was mooi en dit ook’’, zegt de veertiger. Het gaat om een complex met drie bouwlagen en tien woningen. ,,Twee lagen met vier appartementen en daar bovenop twee penthouses”, verduidelijkt Kruit. Op het terrein erachter komen vijf blokken van twee woningen. De naam van het appartementencomplex is niet veranderd: Echtenstein. ,,Die mooie villa stond hier vlakbij, we gaan bouwen in de voormalige tuin. Hoewel het nieuwe gebouw er anders uit gaat zien, past de naam om die reden er zeker nog wel bij.’’

Terug naar het oude Echtenstein. Wat was dat voor gebouw? In het in 2001 uitgegeven boek Bumaveen van de plaatselijke historicus Wim Visscher valt daarover het een en ander te lezen. Het was in eerste instantie het woonhuis van vervener Johan Hora van Holthe tot Echten en zijn echtgenote Ellegonda Durandina van der Tuuk. In juni 1877 legden zij samen de eerste steen. De vader van Johan Hora, Anne Willem van Holthe tot Echten, was opdrachtgever. Hij werkte in Assen als advocaat en notaris en bezat enorme stukken veengrond langs de Verlengde Hoogeveensche Vaart in Zuidoost-Drenthe. Zijn percelen sterkten zich uit tot aan de grens met Duitsland.


loading


In 1850 richtte Van Holthe tot Echten sr. met enkele andere vooraanstaande lieden de NV Drentsche Kanaal Maatschappij op. Doel: de Hoogeveensche Vaart, die toen nog maar tot even voorbij Hoogeveen lag, verlengen tot de Duitse grens. Via het kanaal kon nieuw gewonnen turf met schepen worden afgevoerd. In 1860 waren de gravers tot Nieuw-Amsterdam gevorderd. Het was Roelof Meinen van Hoogeveen die eind dat jaar als eerste schipper met een grote lading turf vertrok. Hoewel de naam Nieuw-Amsterdam in officiële stukken al eerder werd gebruikt, kwam 1860 vanwege bovenstaande gebeurtenissen later in de boeken te staan als hét ‘geboortejaar’van Nieuw-Amsterdam.

Prachtige villa’s en plaggenhutten

De nederzetting groeide snel en veel mensen die er kwamen voor het werk bleven er wonen. Een kleine groep welvarende ondernemers liet prachtige villa’s bouwen, terwijl de vele veenarbeiders en kanaalgravers hun leven door moesten brengen in simpele huisjes en plaggenhutten. Dat de familie Van Holthe tot Echten tot de eerste categorie behoorde, behoeft geen betoog. In 1877 liet zij een witte villa bouwen met een koepelvormig torentje op het dak en noemde het gebouw Echtenstein. Het achtervoegsel -stein komt vanuit het Duits en werd gebruikt als aanduiding van een stenen gebouw en ook wel van een kasteel.

loading


In het boek Bumaveen valt te lezen dat de villa dertien kamers, drie gangen, een kantoor, drie kelders en een aparte dienstingang voor personeelsleden had. Rondom het landhuis was een park aangelegd met een ovale achtvormige vijver. In de tuin stond een tuinhuisje en een middeleeuws doopvont fungeerde als bloembak. ,,Huis, ligging en aanleg vormden als het ware één geheel en suggereerden een aards paradijs’’, schrijft historicus Visscher. ,,De villa contrasteerde door haar witte kleur en door de groene struiken sterk met de bruine veengrond daar achter.’’

Een villa van 9000 gulden

In 1880 ging de regering akkoord met het verlengen van de Verlengde Hoogeveensche Vaart van Erica tot de grens met Duitsland. Omdat de Drentsche Kanaal Maatschappij op dat moment krap bij kas zat, richtten vader en zoon Van Holthe tot Echten samen met een student waterbouwkunde voor deze klus en de bijbehorende vervening een nieuw bedrijf op: de Nieuw Echtens Veencompagnie. Ook Echtenstein werd hier een onderdeel van. Achter de villa verrees een turfstrooiselfabriek.

In 1888 leidde onvrede over geringe lonen tot ernstige ongeregeldheden in Nieuw-Amsterdam. Honderden arbeiders legden het werk neer en verzamelden zich voor villa La Paix. Daar woonde vervener Lodewijk Dommers, die sinds enkele jaren ook burgemeester van Schoonebeek was. Van de villa werden de ruiten ingegooid. Dit gebeurde ook bij veel andere panden in de omgeving, waaronder Echtenstein. ,,Johan Hora zat met zijn jachtgeweer in het koepeltje op het dak en probeerde met het losse van waarschuwingsschoten uit een geweer de stakers op afstand te houden’’, weet Visscher.


loading

Ook bij het graven van het kanaal richting Duitsland waren er problemen. In de omgeving van het riviertje de Runde en het Zwartemeer moest het kanaal vanwege het naar beneden schuiven van oevers steeds opnieuw tegen hoge kosten worden uitgegraven. Toen het kanaal in 1894 eindelijk kon worden opgeleverd, bleek dat deze klus een enorm gedeelte van het kapitaal van de familie Van Holthe tot Echten had gekost. ,,Om leningen te kunnen aflossen verkocht de Nieuw Echtens Veencompagnie in de jaren daarna bijna al haar veenderijen en veenplaatsen. Ook Echtenstein werd toen, in 1895, verkocht.’’ Huisarts Jacobus Jan Willem Fledderus was de nieuwe eigenaar van de villa. Hij betaalde er 9000 gulden voor.

Echtenstein als straatnaam?

In de jaren daarna werd het pand nog langere tijd bewoond door notaris Petrus Hermannus Heerma van Voss en daarna nog door elektriciteitsfabrikant/wethouder Jan Gorter. Nadat Gorter in 1935 overleed, zette zijn weduwe de villa te koop. Het was midden in de crisisjaren en het liep in 1937 uit op afbraak. Ver in de jaren zestig verrees er een woning, nadat er tientallen jaren louter onkruid had gegroeid. ,,Thans is er niets meer dat nog aan het vroegere sieraad van de plaats, de ooit zo voorname villa Echtenstein herinnert’’, schreef Visscher in 1981 in Bumaveen . ,,Als straatnaam zou in Nieuw-Amsterdam de naam Echtenstein niet misstaan.’’

loading

Die wens is tot nu toe niet in vervulling gegaan. Maar nu komt er dus wel een appartementencomplex met die naam. De inmiddels 72-jarige Visscher laat weten daar ook prima mee uit de voeten te kunnen. Om te kunnen bouwen moeten eerst het tankstation en het voormalige garagebedrijf van Vugteveen nog tegen de vlakte. Dit gaat volgens Kruit in het eerste kwartaal van het nieuwe jaar gebeuren. Zit alles mee, dan is het nieuwe appartementengebouw vlak voor de jaarwisseling 2021/2022 klaar. De verkoop is onlangs gestart en volgens Kruit hebben al meerdere mensen belangstelling getoond.


menu