Stichting Herenboeren in Assen kreeg de afgelopen weken een lading kritiek over zich heen na het overtreden van regels. Ondertussen gedoogde de gemeente deze fout. Maar wie zijn de Herenboeren nu precies en wat zit er achter die ophef?

Nederland in 2060. Een lappendeken van 35.000 boerencommunes die pachter zijn van stukken grond ter grootte van 20 hectare. Hier wordt op ecologische wijze geboerd, genoeg om alle monden in Nederland te kunnen voeden. Een symbiose van fruitboomgaarden, vruchtbare akkers en kassen vol specerijen. Kippen scharrelen tussen het groen, varkens rollen in vette modderpoelen. Boeren die namens de commune het land bewerken, zijn wegwijs gemaakt door de speciaal daarvoor opgezette Herenboerenacademie.

In deze toekomstvisie van de stichting Herenboeren is iedere Nederlander participant in het boerenleven. Misschien niet allemaal met de schoffel in de hand, maar wel meepratend, meebetalend en ook beseffend dat volle vakken in de supermarkten geen vanzelfsprekendheid zijn.

‘Groeiend geluid’

Het idee van zogeheten Farming Communities is niet zomaar een idealistische toekomstdroom, vindt Geert van der Veer, geestelijk vader van de stichting Herenboeren, die onderhand negen boerencoöperaties heeft in Nederland. Plannen voor meer herenboerderijen, waaronder in Groningen, zijn in de maak. „Het is een groeiend geluid in de samenleving dat niet is tegen te houden.” De ophef over de valse start in Assen geeft tegelijkertijd aan dat die groei onder een vergrootglas ligt.

Weinigen die het ideaal van de Herenboeren zullen betwisten. Lokaal geproduceerd voedsel, met aandacht voor natuurbescherming en dierenwelzijn. Wie kan daar tegen zijn? Koning Willem-Alexander noemde de beweging vorig jaar tijdens een bezoek aan de herenboerderij in het Brabantse Boxtel ‘een mooi en ontzettend belangrijk initiatief’.

Sprookje

Sceptici noemen het concept van de Herenboeren een sprookje. „Op zichzelf is het een mooi initiatief, maar ze presenteren hun plan alsof gangbare boeren geen goede intenties hebben”, oordeelt Dirk Strijker, hoogleraar plattelandsontwikkeling aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Een project van gefortuneerde wereldverbeteraars die zichzelf als de maat der dingen zien, wordt er gesmoezeld op sociale media. „De politiek doet alsof het initiatief van de Herenboeren het beloofde land is”, stelt Caroline van der Plas, frontvrouw van de politieke partij BoerBurgerBeweging.

Van der Veer wil dat beeld nuanceren. „We denken vanuit de agrarische sector en willen nooit pretenderen dat we beter zijn (op de website van Herenboeren staat: ‘dat de productie van ons dagelijks voedsel anders, beter en bovenal duurzamer kan’, red.). Wij willen de hand uitsteken naar boeren om samen op te trekken. Bestaande boerderijen hoeven niet te verdwijnen, maar kunnen transformeren tot een boerencommunity.”

Boerenorganisatie LTO-Noord volgt de opkomst van de Herenboeren met ‘gezonde argwaan’. „In beginsel is het een mooie ontwikkeling, maar je kunt hun werkwijze niet vergelijken met hoe een boer moet werken”, vindt regiobestuurder Jan Bloemerts, die de stichting niet ziet als een bedreiging voor gangbare boeren.

Regelversoepeling

De Herenboeren zijn niet zomaar een eendagsvlieg. Hun ideeën worden uitgebreid uit de doeken gedaan in Our Theory of Change . Bij Farming Communities wordt niet alleen voedsel geproduceerd, het zijn ook plekken ‘waar we met onze kinderen kunnen meehelpen met zaaien en oogsten, waar we in het weekend picknicken en wandelen, waar we vrienden ontmoeten, ontspannen en goede gesprekken hebben’. Tegelijkertijd schetsen de Herenboeren de huidige situatie: een sector die te maken heeft met een woud aan regels. ‘Aanpassing zou helpen’, schrijven de initiatiefnemers.

Geen boer die tegen regelversoepeling is. Maar dan niet op de manier zoals in Assen, vindt LTO-man Bloemerts. Daar overtraden de Herenboeren de stikstofregels door begin november grasland om te woelen met tractor en frees, terwijl dat volgens de regels niet is toegestaan na 1 november. Assen gedoogde dit met het argument ‘dat de intentie van de Herenboeren de juiste is’.

En de start was al niet vlekkeloos. Eerder ontstond consternatie over het toewijzen van de grond van de stichting. Dit stuk land in buurtschap Rhee werd decennialang gepacht door twee veehouders uit de regio, totdat de gemeente Assen het contract plotsklaps opzegde.

‘Bevoordeeld’

Het zijn redenen voor Bloemerts om te stellen dat de Herenboeren in Assen ‘royaal in het zadel worden geholpen’. Ook de kanonnen van de boerenlobby trompetterden daags na de publicatie in DVHN op sociale media hun onvrede over de gang van zaken in Assen. Overheersende mening: ecologische clubjes worden voorgetrokken ten faveure van gangbare boeren. „Zeer begrijpelijk deze kritiek. Ik sluit niet uit dat andere gemeenten ook zo denken”, zegt hoogleraar Strijker.

En wat vinden de Herenboeren er zelf van? Kopstuk Geert van der Veer, die ruim 23 jaar werkzaam is in de sector waarvan 5 jaar bij de LTO in Limburg, kan de kritiek begrijpen. „Als wij de regels hebben overtreden, moeten we beboet worden. We willen hetzelfde behandeld worden als iedere andere boer.”

Wat dat betreft, ziet hij dat de Herenboeren in Assen een voorkeursbehandeling hebben gekregen. „Ik zie ook dat we worden bevoordeeld, maar dan vraag ik me af: wat zit daarachter? Wij kunnen er niets aan doen hoe de gemeente naar ons kijkt. Het is een vertaling van het sentiment in de samenleving.”

Je kunt deze onderwerpen volgen
Drenthe