De cover van het uitgegeven dagboek van Ellen Deitelzweig.

Herinneringscentrum Kamp Westerbork geeft bijzonder dagboek uit van kampverpleegster

De cover van het uitgegeven dagboek van Ellen Deitelzweig.

Ellen Deitelzweig Senior werkte in 1943 en ‘44 als verpleegster in Kamp Westerbork. Haar dagboek is nu voor iedereen in boekvorm te lezen en geeft een uniek inkijkje in het kampziekenhuis.

Een enorme collectie documenten, foto’s en voorwerpen komt in 2018 op tafel terecht bij conservator Guido Abuys van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. In de verzameling, geschonken door Joke Roos-Vermeulen, bevinden zich ook drie schriftjes die samen het dagboek vormen van de Joods-Duitse verpleegster Ellen Deitelzweig Senior (1907-1997). Het blijkt een zeer complete oorlogsbron over het leven in en rond het ziekenhuis van Kamp Westerbork.

‘Zoveel details’

Deitelzweig wordt geboren op 28 november 1907 in Hamburg. Ze volgt een opleiding tot verpleegster en besluit in april 1934 naar Nederland te gaan voor een stage en komt onder meer in Den Haag en Apeldoorn terecht, waar ze aan de slag gaat in het Apeldoornsche Bosch, een joodse psychiatrische inrichting. Door haar vertrek uit Nazi-Duitsland ontkomt ze in eerste instantie aan de anti-Joodse politiek van Hitler, maar in december 1942 wordt ze alsnog opgepakt en naar Kamp Westerbork gestuurd.

loading

Hier krijgt ze een baantje als verpleegster in het kampziekenhuis. Op 6 januari 1943 begint ze in dit kamp te schrijven in een schriftje met de aanhef ‘Lieve Tonny’, naar één van haar vriendinnen die ze tijdens haar werk heeft leren kennen.

„In 2018 had ik meteen al het idee om de inhoud van deze schriftjes uit te geven”, zegt conservator Abuys. „Jaren geleden hebben we een boekje uitgebracht over het kampziekenhuis, dat zou je met de informatie uit het dagboek van Ellen Deitelzweig eigenlijk kunnen herschrijven, zoveel details heeft ze opgeschreven. Als je iets wilt weten over het kampziekenhuis, moet je dít dagboek lezen.”

Ziekenhuisleven

Door Deitelzweigs aantekeningen leren we hoe het ziekenhuis functioneert en hoe professioneel ze eigenlijk is. „Ze heeft zelf een medische achtergrond, maar veel van de andere verplegers niet. Ze ergert zich dan ook geregeld aan het geklungel van anderen. Zo schrijft ze dat ze heel goed oplet dat de enige beschikbare glazen thermometer voor haar zaal niet door onhandigheid sneuvelt.”

loading

Deitelzweig werkt hard, blijkt uit haar dagboek. Verder beschrijft ze onder meer hoe de dokterskamer eruitziet, welke patiënten ze tegenkomt, welke medicijnen juist wel of niet voorhanden zijn en hoe artsen en andere verpleegkundigen functioneren. Maar ook de verschrikkingen komen aan bod: ze verzorgt patiënten in het ziekenhuis die ze daarna naar de trein richting de vernietigingskampen moet brengen.

„Buiten de details over het ziekenhuis leer je Ellen zelf ook kennen”, legt Abuys uit. „Ze schrijft over dagelijkse bezigheden, haar kapsel en haar gewicht. Dankzij haar opleiding in Nederland heeft ze ten opzichte van andere Duitse Joden, die vlak voor of tijdens de oorlog naar Nederland gevlucht zijn, veel contacten met mensen buiten het kamp. Haar vriendinnen Tonny en Suus sturen geregeld pakketjes naar haar toe. Daar lezen we over.”

loading

Mensen die belangrijk werk deden in een kamp, konden meestal langer ontkomen dan anderen, maar ook Deitelzweig wordt in september 1944 op transport gezet naar Theresienstadt. Ook daar blijft ze in haar schriftjes schrijven.

‘Eeuwig dankbaar’

„Heel bewonderenswaardig”, vindt Abuys. „De omstandigheden waren daar zeer slecht. Heel bijzonder dat je het dan toch kunt opbrengen om te beschrijven wat je meemaakt. Daar ben ik haar eeuwig dankbaar voor.”

In Theresienstadt wordt Deitelzweig op uitwisselingstransport naar Zwitserland gestuurd. Ze eindigt haar laatste dagboek op 21 augustus 1945, het moment waarop ze eindelijk weer onderweg is naar Nederland. Haar schriftjes en andere documenten uit de oorlogstijd houdt ze altijd bij zich en via de schoondochter van vriendin Suus, zijn ze in het Herinneringscentrum terechtgekomen. En nu ook voor iedereen thuis te lezen.

Het dagboek is te koop via In Boekvorm Uitgevers , de boekhandel of de winkel van Herinneringscentrum Kamp Westerbork.

menu