Het postkantoor in Coevorden. FOTO DVHN

Het postkantoor is niet meer, leve het postkantoor

Het postkantoor in Coevorden. FOTO DVHN

Een hele generatie is inmiddels volwassen zonder de stress van het postkantoor te kennen. Op zaterdagmiddag rennen om vóór vijf uur nog geld op te kunnen halen. Anders dreigt een heel weekeinde zonder contanten, een niet gering probleem in een wereld waarin nog niet gepind kon worden.

Het postkantoor, het was voor veel, nee vrijwel alle mensen een onontbeerlijke voorziening. Het afhalen en verzenden van pakjes, het kopen van postzegels, het ophalen van overschrijvingskaarten en giro-enveloppen, het aanschaffen van enveloppen en briefkaarten. De briefkaart, een geheel vergeten wijze van communiceren anno 2016. Om over het telegram maar te zwijgen.

Bijna net zo vergeten als het postkantoor zelf. We versturen nauwelijks post meer, we whatsappen. Bankzaken doen we per mobiele telefoon, net als geld overmaken. Telefoneren doen we bijna alleen nog voor zakelijke gesprekken en op het werk. Betalen met pin of eveneens per telefoon. Het postkantoor werd al met al het slachtoffer van de vooruitgang.

In 2011 ging het laatste postkantoor dicht. Kapitale, beeldbepalende panden in de Nederlandse binnensteden en dorpscentra kwamen leeg te staan. Niet zelden zijn het monumenten. Wat moet je ermee? We pikten er een aantal opvallende, monumentale postkantoren in Drenthe uit.

Postkantorenroute

Dat brengt ons eerst in Meppel, aan het Zuideinde. Op nummer 28 staat daar het voormalige postkantoor met directeurswoning, gebouwd in 1907. Een groot, fraai pand van de hand van architect C.H. Peters, zoals heel veel postkantoren in Nederland.

Je moet het weten. Nergens is nog enig opschrift te vinden waaruit blijkt dat het een postkantoor was. Er huist een uitzendbureau in, Timing genaamd. Binnen is er niets meer dat eraan herinnert dat het ooit een postkantoor is geweest.

loading
Frederiksoord

De reis gaat verder, dwars door Drenthe naar Frederiksoord. Ook hier, in de vrije kolonie, staat een kanjer van een postkantoor. In 1902 neergezet, opnieuw naar de schets van C.H. Peters. Het is een magistraal gebouw, misschien wel het mooiste postkantoor van Drenthe.

Er is een antiquair annex klokkenwinkel in gevestigd, maar op de dag van het bezoek is die helaas niet geopend. Bij raadpleging van de website blijkt dat alleen van woensdag tot en met zaterdag te zijn. Het Huygens Huys, zo heet het inmiddels, is nog wel duidelijk te herkennen als postkantoor. Aan de gevel hangt een fraai rood schild met opschrift: Telegraaf, Post.

loading
Coevorden

Dan rijden we verder naar de zuidoosthoek van de provincie. Hier treffen we drie Peters-creaties binnen een straal van 25 kilometer aan. In Coevorden aan het Kasteel een forse... Hier heeft de gemeente zich over het kantoor ontfermd. Tenminste... Zo lijkt het. Want de deur is op slot. Het gebouw wekt de indruk leeg te staan.

loading
Nieuw-Amsterdam

Iets verderop, in Nieuw-Amsterdam, staat aan de Vaart ZZ wéér een monumentaal postkantoor. En wéér van rijksbouwmeester Peters. Hier doet het gebouw dienst als café, dat luistert naar de naam Postkantoor. Helaas, ook weer een dichte deur. Niet heel toevallig, de openingstijden zijn beperkt, blijkt op de website.

loading
Emmen

Een broertje/zusje van dit kantoor treffen we aan in hartje Emmen. Een kleiner broertje/zusje wel te verstaan en dat is op zichzelf opmerkelijk. Het geeft aan dat begin twintigste eeuw Nieuw-Amsterdam een belangrijkere plaats was dan Emmen. Ook dit gebouw vertoont alle karakteristieken van de voor Peters kenmerkende stijl. Het huisvest onder meer de Zuidoost-Drentse redactie van Dagblad van het Noorden .

loading
Assen

Zo komen we terecht in Assen. Daar staat aan de Brink het Telegraafkantoor uit 1874. Een imposant gebouw met twee karakteristieke rozetramen aan de uiteinden van de rijk versierde gevel. Het werd maar 21 jaar als telegraafkantoor gebruikt, want in 1895 werd het Post en Telegraafkantoor aan de Zuidersingel betrokken.

Dit kantoor, natuurlijk een creatie van Peters, wordt als een van zijn meest opvallende gezien. Dat heeft met de plek te maken, op de kop van Torenlaan en Zuidersingel, wat vroeg om een assymmetrisch gebouw. Sinds 1972 fungeert het als gezondheidscentrum.

Dan, in het noorden van de provincie Drenthe, nog een postkantoor dat op de momumentenlijst staat. Peters tekende voor het ontwerp van het karakteristieke postkantoor van Zuidlaren, een juweel van een vrijstaand gebouw aan de Brink. Anno 2016 zitten er een bloemenwinkel, een relatiebemiddelaar en een kapsalon in het gebouw. Net als op zoveel plaatsen... Je moet echt weten dat het een postkantoor is geweest.

Rijksbouwmeester Peters

De hoogtijdagen van de bouw van postkantoren in Nederland waren de laatste drie decennia van de negentiende en het eerste decennium van de twintigste eeuw.

Het was de tijd nadat de Postwet van 1870 was ingevoerd, die een sterke professionalisering van de posterijen verlangde. Tot die tijd was een postkantoor vaak gevestigd in de woning van de directeur, één loket groot. Kwam de directeur te overlijden of hield hij er om een andere reden mee op, dan verhuisde het kantoor naar de woning van zijn opvolger.

Daar werd post in de tweede helft van de negentiende eeuw, zeker toen het telegraafverkeer erbij kwam, te belangrijk voor. Door het zich snel expanderende spoornet was bezorging op de dag na aanbieding mogelijk geworden. Daar kwamen de vele financiële transacties bij na de oprichting van de Rijkspostspaarbank in 1881.

De PTT werd (overigens in de Franse tijd!) een staatsbedrijf, ressorterend onder het ministerie van Financiën. De geboren Groninger Cornelis Hendrik Peters (1847-1932), een leerling van de befaamde rijksbouwmeester P.J.H. Cuypers (o.a. Rijksmuseum, Centraal Station Amsterdam), werd in 1876 Rijksbouwkundige voor de Gebouwen van Financiën. Later werd hij bevorderd tot Rijksbouwmeester.

Zeven van de acht Drentse monumentale (ex)postkantoren in Drenthe zijn door Peters getekend, alleen het oudere telegraafkantoor in Assen niet. Totaal zijn er wel 100 kantoren van Peters gebouwd, meest prominente is het hoofdpostkantoor in Amsterdam aan het Damrak.

menu