Links de verdachte klusjesman Josef B., rechts de bewuste boerderij in Ruinerwold.

Hoe serieus moeten we de hongerstaking van Josef B. nemen? 'De hele rechtszaak Ruinerwold kan op het spel komen te staan'

Links de verdachte klusjesman Josef B., rechts de bewuste boerderij in Ruinerwold. Foto: ANP & Willem Braam

,,Drie maanden hou ik niet vol. Dan ben ik dood.” Dat zei Josef B. half september, nadat de rechtbank in Assen besloot dat hij in de gevangenis moet blijven. Inmiddels zijn er ruim drie weken verstreken en volhardt de 59-jarige verdachte in de ‘zaak Ruinerwold’ nog altijd in zijn hongerstaking. Acht vragen en antwoorden over het fenomeen hongerstaking.

Waarom doet B. dit?

B. zit, net als vader Gerrit-Jan van D., al elf maanden in voorarrest. Ze worden onder meer verdacht van vrijheidsberoving van zes kinderen van Van D. De Oostenrijker is de huurder van de boerderij in Ruinerwold. Hij vindt, samen met zijn advocaat Yehudi Moszkowicz, dat hij van alle kanten door de staat kapot wordt gemaakt. Hij heeft door zijn opsluiting schulden opgebouwd, is twee van zijn bedrijfspanden in Meppel en Zwartsluis kwijt en dreigt daarbij ook de boerderij uit te worden gezet. „Ik ben er klaar mee”, zei hij als laatste woorden op de zitting in september. „Ik heb besloten dat ik in hongerstaking ga tot ik dood ben.”

Wat gebeurt er met een lichaam in hongerstaking?

In de eerste week heb je nog honger, dat gevoel verdwijnt vaak later, beschrijft de Johannes Wier Stichting, gespecialiseerd op het gebied van gedetineerde hongerstakers, op haar website. In de tweede of derde week worden hongerstakers zwakker. Ze krijgen het koud en voelen zich duizelig. Vanaf week vijf kan er blijvende schade optreden en wordt de staker slaperig en krijgt een droge huid. In week zes of zeven verslechteren zicht en gehoor. Tussen week acht en tien wordt de toestand kritiek. Organen kunnen uitvallen en er ontstaat de kans op bloedvergiftiging, omdat de darmwand poreus wordt.

Is B. een uitzondering?

De Oostenrijkse klusjesman is bij lange na niet de enige gedetineerde die in hongerstaking gaat. Jaarlijks zijn het er tientallen, schat Pauline Jacobs, universitair docent straf- en strafprocesrecht aan de Universiteit van Utrecht. Exacte cijfers worden niet bijgehouden door justitie. „Het is het uiterste machtsmiddel van iemand die zich machteloos voelt”, zegt Jacobs. De meeste stakingen zijn maar kort. „Er wordt gestaakt om een gesprek met de autoriteiten af te dwingen of om aandacht te vragen voor iemands situatie.”

Wat maakt deze hongerstaking pikant?

De hoofdverdachte, vader Van D., is door een hersenbloeding in 2016 deels verlamd geraakt en kan niet praten. Deze maand, een jaar nadat het gezin werd aangetroffen, komt het Pieter Baan Centrum met een rapport over zijn toestand. Afhankelijk van de uitkomst van dat rapport, zou de rechter kunnen besluiten dat hij niet op de normale manier kan worden vervolgd. Mocht B. overlijden aan de gevolgen van zijn hongerstaking, zou de situatie kunnen ontstaan waarin deze zaak geen verdachten meer heeft om te vervolgen. Hij zal dan worden beëindigd.

loading

Mag B. zomaar besluiten te stoppen met eten? Hij moet immers nog voor de rechtbank verschijnen.

Ja, dat mag. Volgens Jacobs, die in 2012 promoveerde op een onderzoek naar dwangvoeding bij hongerstakende gevangenen, moet worden aangetoond dat er sprake is van een ‘wilsbekwame’ hongerstaker. „Gedetineerden die vanuit een psychose besluiten in hongerstaking te gaan, moeten vooraleerst goede psychiatrische zorg krijgen. Zij die er volledig zelf voor kiezen, hebben het recht op zelfbeschikking van hun lichaam.”

De overheid moet zorg dragen voor burgers. Hoe werkt dat hier?

Een hongerstaker zal nadrukkelijk in gaten worden gehouden, zegt René Hut, woordvoerder van de PI Achterhoek in Zutphen, waar de Oostenrijker verblijft. „De gedetineerde wordt in zijn eigen cel intensief begeleid door een inrichtingsarts. Er wordt regelmatig het gesprek aangegaan om iemand te bewegen weer te gaan eten, maar er is geen dwang. Wanneer iemand niet mee wil werken aan controles, wordt hij in een afzonderingscel geplaatst onder cameratoezicht.”

Mocht het noodzaak zijn om hem uit zijn cel te halen, kan de staker overgeplaatst worden naar het gevangenisziekenhuis in Scheveningen. Hut: „In het uiterste geval kan de gevangenisdirecteur – op advies van de inrichtingsarts – besluiten tot dwangvoeding. Dit kan alleen wanneer de gedetineerde niet meer wilsbekwaam is, bijvoorbeeld doordat hij niet meer bij kennis is.”

Moet een hongerstaker die in coma raakt gered worden?

„Een hongerstaking heeft een grillig karakter. Het kan heel snel gaan”, zegt Jacobs. In aanloop naar een slechtere toestand kunnen documenten als een wilsverklaring worden opgesteld, waarin de staker aangeeft geen hulp te willen als hij buiten bewustzijn raakt. Als dat zo is, moet dat gerespecteerd worden.

Laat justitie zich door deze hongerstaking onder druk zetten?

Het Openbaar Ministerie laat weten zich alleen uit te spreken op zittingen. Afgelopen woensdag is er achter gesloten deuren een zitting voor de raadkamer geweest, waar nogmaals een poging is gedaan de voorlopige hechtenis te schorsen en B. in vrijheid zijn proces af te laten wachten. Het verzoek om hem in vrijheid te stellen is wederom afgewezen.

loading

menu