Gedragsdeskundigen zeggen dat verdachte Gerrit Jan van D. (68) door zijn hersenletsel niet in staat is om een complex strafproces goed te begrijpen. Kan de Ruinerwold-vader desondanks worden berecht of is hij binnenkort vrij man en wat gaat er dan met hem gebeuren?

Er krijgen in ons land jaarlijks duizenden mensen een herseninfarct met ernstige gevolgen. Maar het treft zeer zelden iemand die, zoals Van D., wordt opgepakt voor zeer ernstige strafbare feiten. Gerrit-Jan van D. heeft volgens het Openbaar Ministerie zijn negen kinderen jarenlang onder psychische dwang van hun vrijheid beroofd. Hij zou meerdere kinderen ook op gruwelijke wijze hebben mishandeld en twee kinderen seksueel hebben misbruikt.

Toen Van D. werd gearresteerd in oktober 2019, na de inval in de boerderij in Ruinerwold, bleek al gauw dat hij drie jaar eerder een herseninfarct had gehad. Hij kan niet of nauwelijks praten en is halfzijdig verlamd. Deskundigen van het Pieter Baan Centrum, die hem onderzochten, concludeerden dit najaar dat hij onvoldoende in staat is om een strafproces te volgen.

‘Niet te controleren wat hij precies begrijpt’

Vorige week op een zitting in de rechtbank waren ze wat stelliger in hun mening. ,,Hij snapt wel dat er een rechtszaak is, maar hij kan zich niet verweren en er valt niet te controleren wat hij precies begrijpt”, zei psychiater Dorith Harari tegen de rechtbank. Over de vraag of hij in staat is de strekking van de tegen hem ingestelde vervolging te begrijpen, zei de psychiater: ,,Mijn indruk is van niet.” Zij voegde daaraan toe dat uiteindelijk de rechtbank daar over moet oordelen.

Op basis van artikel 16 van Het Nederlands Wetboek voor strafvolging kan de vervolging van een verdachte worden geschorst als deze procesonbekwaam is als gevolg van een psychische stoornis of een hersenaandoening. ,,Maar dat gebeurt alleen bij hoge uitzondering, zegt hoogleraar forensische psychiatrie en strafrechtjurist Michiel van der Wolf van de Rijksuniversiteit Groningen en de Universiteit Leiden.

Hoogleraar: rechters wegen ook belangen slachtoffers mee

Van der Wolf benadrukt dat hij het rapport van de gedragsdeskundigen niet heeft gelezen. ,,In theorie kunnen rechters afwijken van de adviezen van gedragsdeskundigen. Iemand hoeft niet alles te begrijpen om een eerlijk proces te krijgen. De rechters wegen ook andere belangen mee, zoals genoegdoening voor de slachtoffers en de geschokte samenleving. Men zou kunnen zeggen dat als er nog enig begrip is dat het genoeg is om toch door te gaan, ook gezien de belangen die er zijn.”

Van D. zal volgens zijn raadsman Robert Snorn nooit naar de rechtbank komen, behalve als hem dat wordt verplicht. ,,Een verdachte hoeft niet per se bij de zitting te zijn”, zegt Van der Wolf. ,,Een zaak kan worden afgehandeld op basis van de processtukken die er al zijn, waarbij de verdachte wordt vertegenwoordigd door zijn advocaat.” Als de rechtbank tot de conclusie komt dat Van D. er echt te weinig van begrijpt om hem een eerlijk proces te geven, zal de vervolging worden geschorst of beëindigd.

Gedwongen opname

Wat er vervolgens met Van D. gaat gebeuren, vindt Van der Wolf lastig om te voorspellen. Een gedwongen opname via de rechter is mogelijk geen optie. ,,Er moeten wel gronden zijn om iemand naar de verplichte zorg te sturen, dat iemand een gevaar is voor zichzelf of anderen. Ik ga er vanuit dat de rechters nadenken over de consequenties van het eventueel beëindigen van de strafvervolging en of ze verplichte zorg kunnen opleggen.”

Komende donderdag komen eerst het Openbaar Ministerie (OM) en advocaat Robert Snorn van Van D. aan het woord over de vraag of de Ruinerwold-vader vervolgd kan worden. De raadsman heeft vorig jaar al gevraagd om de strafvervolging te schorsen vanwege de gevolgen van het hersenletsel van zijn cliënt. De rechtbank heeft toen besloten om eerst zelf bij Van D. op bezoek te gaan en daarna de gedragsdeskundigen te horen. Dat is de afgelopen weken gebeurd.

OM wil berechting Van D. verwacht zijn advocaat

Advocaat Snorn verwacht dat het OM de strafzaak wil doorzetten. Het OM zegt via een woordvoerder pas op de zitting uitgebreid te reageren. Volgens Snorn willen de vijf jongste kinderen van Van D., die nog steeds vierkant achter hem staan, hun gehandicapte vader opvangen en verzorgen. Ze zijn allemaal meerderjarig. Hun drie oudere broers en hun zus hadden door hun advocaat Corinne Jeekel een verklaring willen laten voorlezen op de zitting van donderdag. Maar de rechtbank heeft dat verzoek afgewezen. Begin maart komt de rechtbank met een beslissing over de strafzaak van Van D.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Drenthe