In Noord-Nederland is nog volop ruimte voor allerlei ontwikkelingen. Diederik Booi uit Eesergroen kan hier nog in alle rust van het mooie weer genieten.

Jarenlang ging het in Den Haag vooral over de Randstad. Nu is ook de rest in beeld. Wat staat er voor het Noorden op het spel bij de komende verkiezingen?

In Noord-Nederland is nog volop ruimte voor allerlei ontwikkelingen. Diederik Booi uit Eesergroen kan hier nog in alle rust van het mooie weer genieten. Foto: Marcel Jurian de Jong

Wat staat er voor Noord-Nederland op het spel tijdens de landelijke verkiezingen op 17 maart? De regio is in elk geval weer in beeld, maar het is meer dan ooit zaak dat politici de juiste keuzes maken.

Jarenlang was de Randstad al wat de klok sloeg in Den Haag. Investeringen moesten vooral daar terecht komen, daar zouden ze het meeste rendement opleveren. De laatste jaren is er sprake van een kentering. Het platteland, en daarmee ook Drenthe, Groningen en Friesland, is weer in beeld.

Hartje Amsterdam is niet aantrekkelijk meer

In het Noorden is nog ruimte. Door corona is gebleken hoe vol de Randstad is. De parken, pleinen, stranden, natuurgebieden werden er op zonnige dagen overspoeld met recreanten. Een appartementje in hartje Amsterdam is ineens niet meer zo aantrekkelijk als je beseft dat je voor hetzelfde geld in een mooi huis met een tuin in het Noorden kunt wonen. Helemaal nu door de lockdown is gebleken dat je echt niet elke dag naar kantoor hoeft.

Ruimte is ook hard nodig voor de overgang van olie en gas naar zon en wind. Dat legt echter ook druk op de landbouw, die kampt met de stikstofcrisis. Het kabinet zal de medewerking van de boeren moeten hebben om stikstofruimte te krijgen voor de bouw van woningen en wegen. Het levert de ministers een stevig conflict op met de boeren, en die krijgen de sympathie van heel wat burgers.

Tienduizenden Nederlanders weten door de affaire met de kinderopvangtoeslag dat de overheid niet altijd aan jouw kant staat. De Groningers weten het door de aardbevingen al wat langer: het volgende kabinet staat voor de taak om het geschonden vertrouwen van de burgers in de overheid te herstellen.

Het Noorden, kortom, is weer van belang voor Nederland. Juist daarom staat er bij de Tweede Kamerverkiezingen op 17 maart veel op het spel. We vroegen deskundige hoe zij tegen deze onderwerpen aan kijken.

Wat voor landbouw willen we?

Vooral boeren moeten hun stikstofuitstoot beperken, dan kunnen we weer wegen aanleggen en huizen bouwen. Dat was de afgelopen twee jaar het beleid van het inmiddels demissionaire kabinet. Het leverde de ministers een fel conflict op met vooral jonge boeren, die hun toekomst in duigen zagen vallen.

Als je de stikstofcrisis oplost, ben je nog niet van het fundamentele vraagstuk af: wat voor landbouw willen we? Dit zegt Dirk Strijker, emeritus hoogleraar plattelandsontwikkeling en landbouweconomie aan de Rijksuniversiteit Groningen. ,,Het is belangrijk dat de politici hierover klare wijn schenken’’, zegt hij.

,,We hebben in Nederland heel hoge ambities op het gebied van natuur en milieu’’, stelt hij. ,,We willen ook in landbouwgebieden de biodiversiteit, dus de rijkdom aan planten- en diersoorten, bevorderen. Dit vraagt heel veel van de boeren.’’

Een boer is tegenwoordig een hoog opgeleide kenniswerker, maar Strijker waarschuwt dat die kennis helemaal gericht is op veel en goedkoop produceren. ,,Ze weten precies hoe ze moeten voorkomen dat er te veel onkruid in je weiland groeit, wanneer je wel en wanneer je niet met je machines het land op moet gaan. Ook zonder bestrijdingsmiddelen komt de biodiversiteit op landbouwgrond maar zo niet terug.’’

Ook voor biologische bedrijven is dit nog een hele omslag, zegt Strijker. ,,Als je goed kijkt, zie je dat ook bij deze bedrijven akkers en weiden nog zo strak zijn als een biljartlaken. Daar is ook niet veel ruimte voor biodiversiteit.’’

Als de landbouw moet veranderen, heeft dat voor de samenleving zeer ingrijpende gevolgen, waarschuwt Strijker. Om te beginnen zijn consumenten nu gewend dat de supermarkten altijd vol liggen met voedselproducten van hoge kwaliteit tegen relatief lage prijzen, met dank aan de intensieve landbouw.

,,En dan hebben we het nog niet over de export’’, zegt Strijker. ,,Nederland voert jaarlijks voor 100 miljard euro aan landbouwproducten uit. Dat is niet alleen werkgelegenheid voor de boeren, denk ook aan vrachtwagenchauffeurs.’’

loading

Wonen en leefbaarheid
 

Nederland worstelt met een tekort van 300.000 woningen. Dat leidt tot sterk stijgende huizenprijzen en woonkosten. Zelfs in de krimpregio’s slinkt het overschot aan beschikbare huizen. Dat biedt kansen voor het Noorden. ,,Want anders dan in de Randstad hebben we hier nog mogelijkheden om enigszins betaalbaar te bouwen’’, zegt Betty de Boer, directeur van de Regiovisie Groningen Assen. ,,We kunnen Nederland de helpende hand bieden. Wat je ziet is dat mensen uit de Randstad al sneller de stap nemen om in het Noorden te gaan wonen. In coronatijd blijkt dat je hier thuis kunt werken en maar sporadisch naar het Westen hoeft.’’

De Regiovisie Groningen Assen, een samenwerking van twee provincies, Groningen, Assen en omliggende gemeenten, zet alle locaties voor toekomstige woningbouw op een rij. De Boer die jarenlang VVD-Kamerlid was en infrastructuur in haar portefeuille had, benadrukt dat meer bouwen pas echt meerwaarde heeft als het Noorden een snelle verbinding heeft. ,,Daarom staat de Lelylijn heel hoog op ons wensenlijstje.’’

Op dit moment rijden naar het Noorden veredelde boemels die de treintrajecten degraderen tot karresporen. De Lelylijn komt er alleen als ‘Den Haag’ het Noorden een Lelylijn gunt. Een Lelylijn zou het afscheid van ‘Het Hoge Noorden’ zijn. Daarbij is Noord-Nederland met aansluitend de Wunderline (Groningen-Bremen) een interessante schakel tussen Randstad, Noord-Duitsland en Scandinavië. Op dit moment houdt het Haagse denken op bij Zwolle. In het verlengde daarvan moet ook hard worden getrokken aan de Nedersaksenlijn, die een groot deel van het Noorden ontsluit en steden met elkaar verbindt.

  loading

Toegegeven, de noordelijke lobby die beleidsmakers op andere gedachten brengt mag wel wat sterker zijn. Het Noorden moet op dit punt wat meer op de trom slaan om zich te kunnen meten met Rotterdam (mainport), Eindhoven (brainport).

Waarom zou je zonne- en windparken bouwen in het Noorden?

Ruimte in overvloed, dus lage grondprijzen. Het lijkt niet gek dat het Noorden volop in beeld is voor de bouw van windturbines en weides met zonnepanelen. Met de Slochter gasbel en tal van kleine gasvelden is de regio echter al geruime tijd de nationale energieleverancier. Veel inwoners hebben daar echter het gevoel aan over gehouden dat ze vooral als wingewest zijn gebruikt. Hoe voorkomen we dat dit na de energietransitie opnieuw ontstaat?

Energiedeskundige Rob Jacobs heeft stevige kritiek op de komst van zonne- en windparken naar het Noorden.

,,De politiek stuurt te veel op lage prijzen per kilowattuur’’, zegt hij. ,,Daardoor zijn de provincies met relatief lage grondprijzen zo in trek.’’

Het elektriciteitsnetwerk is echter berekend op een dunbevolkt gebied, met in grote delen een paar boerderijen, een supermarkt en een paar andere winkels als bedrijvigheid. Dat is niet berekend op grootschalige opwekking van elektriciteit.

loading

Het vergt mega-investeringen om dit bij de tijd te brengen, zegt Jacobs, investeringen die de netwerkbeheerders toch terug willen verdienen. ,,Dus dan heb je hier een relatief lage kilowattuurprijs, maar dat helpt je niets, want de netwerkkosten worden hoger en dan ben je misschien uiteindelijk wel duurder uit.’’

‘Den Haag’ moet er in Jacobs’ visie voor kiezen om juist niet in Noord-Nederland op grote schaal groene stroom op te wekken, maar daar waar grote bedrijven zitten die de stroom meteen weer gebruiken. Op de Maasvlakte bijvoorbeeld.

,,Het sturen op een lage kilowattuurprijs heeft nog een nadeel’’, constateert Jacobs. Projectontwikkelaars kiezen voor eenvormigheid en bouwen parken die erg op elkaar lijken. Met zonnepanelen die bijna horizontaal liggen. Dan heb je midden in de zomer heel wat opbrengst aan kilowatturen, maar in de winter heel weinig. Je kunt ook panelen plaatsen die wat meer schuin omhoog staan. Die renderen het hele jaar door, maar die vinden de ontwikkelaars dan weer niet interessant.’’

De Natuur- en Milieufederatie Drenthe waarschuwt al jaren dat projectontwikkelaars het platteland afstruinen en optiecontracten afsluiten met boeren om tegen flinke betaling hun land vol te leggen met zonnepanelen. Het gevaar is, volgens directeur Reinder Hoekstra, dat er straks allemaal projecten plaatsvinden waarvan omwonenden zeggen: dit is niet van ons, maar we moeten er wel tegenaan kijken. De gang van zaken met de gaswinning in Groningen zou een waarschuwing moeten zijn: zorg dat de projecten goed zijn ingebed in het landschap en geef omwonenden de kans te delen in de opbrengst.

Hou het maar kleinschalig, zegt ook Jacobs. ,,Laat een boer zelf waterstof opwekken die in het dorp even verderop gebruikt wordt.’’

De overheid: vriend of vijand?

Veel Groningers hebben het vertrouwen in de overheid verloren. Dat heeft alles te maken met de gasproblematiek. Na jaren van pappen en nathouden zijn ze opgezadeld met een systeem dat van schadeherstel en versterking een onnavolgbaar bureaucratisch en geldverslindend circus heeft gemaakt. Het is een systeem van wantrouwen in plaats van vertrouwen. Mensen die door de vele bevingen huis en haard willen beschermen, mogen vooral niet te veel geld krijgen. Het is een gegeven dat de toeslagenaffaire voor veel Groningers heel herkenbaar maakt. Hoe krijgen we de overheid weer betrouwbaar?

,,We hebben een heel behoorlijk functionerende overheid, maar af en toe gaat het geweldig mis’’, zegt Herman Bröring, hoogleraar bestuursrecht en bestuurskunde aan de Rijksuniversiteit Groningen (RUG). ,,De toeslagenaffaire is daar een voorbeeld van. Maar ook de Q-koorts en de gaswinning in Groningen. Het zijn zaken waar de overheid faalt en zelfs deel van het probleem is geworden.’’

Toch wil hij ook genuanceerd zijn. ,,Van belang is wat je onder overheid verstaat. Je hebt wetgever, bestuur en rechter. Overheid, rijk, provincie, gemeente en zelfs ombudsman zijn ook overheid. Je moet ze niet op een hoop gooien. Politiek staat in onderzoeken die gaan over vertrouwen van het publiek wat lager dan de rechterlijke macht. Ook voor brandweer en politie is waardering.’’ loading

Bröring kan zich niet aan de indruk onttrekken dat delen van Groningen lijden onder de onwil en het onvermogen om de gasproblematiek op te lossen. ,,Er zijn heel veel betrokken overheden waardoor Rijk niet echt regie durft te nemen. Ze proberen vooral vriendjes met elkaar te blijven. Dat helpt natuurlijk niet. En dan moet er bij de achterdeur ook nog worden afgerekend met NAM.’’ De Groningse hoogleraar vindt dat het gasdossier verkeerd is aangepakt door schadeafhandeling en versterking te splitsen. Twee ministeries, verschillende procedures, ook bij de rechter. En dat terwijl alles in elkaar overloopt.’’

Laat een nieuw kabinet de economische en sociale verschillen tussen Randstad en grensregio’s verder oplopen? Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) waarschuwt al jaren voor ongelijkheid wat leidt tot vervreemding van veel noorderlingen van de landelijke politiek. Horen we er nog wel bij? Het Noorden is toch ook Nederland?

Er kan nog veel ten goede keren als het volgende kabinet zich wél een vriend toont van Noord-Nederland en keuzes maakt in het gebied van dit landsdeel. Dan kunnen welvaart en welzijn hier aanzienlijk toenemen.

Kijk het eerste verkiezingsdebat met alle grote lijsttrekkers. Op maandag 8 februari vanaf 15.30 uur is het live te volgen op dvhn.nl/debat .

loading

Je kunt deze onderwerpen volgen
Drenthe
Noordelijk lijsttrekkersdebat
menu