Kosteres Theresia Onvlee luidt de klokken van de Zuidwoldiger kerk met de hand.

Kerk Zuidwolde wil ook kinderen en kleinkinderen betrekken bij traditie van verluiden: Klokken raken rouwenden in het hart

Kosteres Theresia Onvlee luidt de klokken van de Zuidwoldiger kerk met de hand. Foto: Marcel Jurian de Jong

De Hervormde kerk in Zuidwolde wil in overleg met familie proberen ook nabestaanden te betrekken bij de eeuwenoude traditie van het ‘verluiden’ van overleden plaatsgenoten.

Bij het verluiden worden de 500 jaar oude kerkklokken op een speciale wijze geluid als een laatste eerbewijs aan de overledene. Familie met kinderen mogen mee in de kerktoren om die laatste groet van dichtbij mee te maken.

„En dat wordt ervaren als een heel intiem moment”, zegt Theresia Onvlee, kosteres en klokkenluidster van de Zuidwoldiger kerk. Al ruim 13 jaar luidt zij handmatig de klokken op zondagen en bij andere gelegenheden zoals dus bij het overlijden van een plaatsgenoot. „Vooral als de slagen na tien minuten langzaam versterven, dat is een bijzonder moment. Op een gegeven moment is het helemaal stil, het is dan echt gedaan, de overledene is echt uitgeluid... Mijn schoonzusje, wier schoonmoeder was overleden, stond met tranen in de ogen, zo mooi vond zij dat moment”, zegt Onvlee op gedempte toon.

Plattelandsgebruik

Toch zijn volgens Onvlee nog veel inwoners van Zuidwolde niet bekend met de mogelijkheid om een gestorven plaatsgenoot met kerkklokken uit te luiden. „Er zijn zelfs trouwe kerkgangers die daarvan niet op de hoogte zijn”, aldus de kosteres, die het een gebruik typisch van het platteland noemt. „In de grote steden hoor je het helemaal niet meer.” Zij wil er op wijzen dat niet alleen voor kerkleden op traditionele wijze wordt geluid. „De toren en de klokken behoren toe aan iedere Zuidwoldiger.”

Dat wordt bevestigd door uitvaartondernemer Anjet van Kapel-Pekel uit Zuidwolde, die ook al geruime tijd de familie bij een overlijden attendeert op het verluiden. Zij is nog niet eerder mee geweest in de kerktoren, maar wel blijft met familie op het kerkplein staan om daar het uitluiden van de overledene mee te maken. Van Kapel spreekt van een ‘geweldige traditie’, waarvan zij zegt er heel trots op te zijn. Na het verluiden wordt aan de kosteres van de kerk wel eens gevraagd wie er overleden is. ‘Veur wie hej’ eluud?’, vragen ze op straat, maar dat vertel ik dan niet hoor”, verzekert Onvlee.

Man, vrouw of kind

Het verluiden, meestal op de dag na het overlijden, heeft zijn eigen kenmerken. Het begint om 10 uur in de ochtend met 10 slagen. Daarna neemt de kosteres de touwen ter hand en laat zij de klokken zo slaan dat te horen is of het gaat om een man, vrouw of kind die is gestorven. Drie keer drie slagen met een korte tussenpauze betekent dat er een man is overleden; drie keer twee slagen staat voor een vrouw en drie keer een slag voor een kind. De klepel slaat tegen een kant van de klok. Het verluiden duurt tien minuten. Op verzoek wordt er ook geluid voor oud-Zuidwoldigers die inmiddels zijn verhuisd naar een andere gemeente. „En als er moet worden verluid voor twee mensen op een dag dan doen we dat ook, om 10 uur en 11 uur, maar dat gebeurt bijna nooit”, zegt kosteres Onvlee.

Uitvaartondernemer Van Kapel heeft recentelijk een filmpje op Facebook geplaatst om het verluiden onder de aandacht te brengen. Zij is toen zelf met de kosteres in de toren geklommen en heeft zelf kunnen zien hoe het verluiden in z’n werk gaat. Volgens haar wordt ook vaak gedacht dat de koster op een knopje drukt waarna de klokken automatisch beginnen te luiden, maar in de hervormde kerk van Zuidwolde wordt nog steeds met de hand geluid.

Liever met de hand

De kosteres geeft aan ook het liefst met de hand de klokken te laten luiden, ook al is het nog wel een inspannende bezigheid. „Het is soms wel een aanslag op mijn tijd, maar ik heb het er voor over. Ik vind het verluiden een waardevolle toevoeging van het rouwproces”, stelt Onvlee klip en klaar.

De relatieve onbekendheid met deze traditie was voor Van Kapel een aanleiding om dit gebruik via social media eens te laten zien. „Trouwens de kerkklokken hadden vroeger dezelfde functie als social media nu. Ze gaven niet alleen de tijd aan, maar bij bepaalde gelegenheden werden ze ook geluid. Of als er brand was in het dorp.”

menu